Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 66
Devanagari script
ततस्तानपि भूपालो जघान प्रहसन्निव । वृक्षहस्तस्तु विश्रब्धो लीलया द्विजसत्तमाः
Transliteration
tatastānapi bhūpālo jaghāna prahasanniva | vṛkṣahastastu viśrabdho līlayā dvijasattamāḥ
Translation
मग भूपालाने त्यांनाही जणू हसत-हसत ठार केले; हातात वृक्ष घेऊन, निर्भय व शांत राहून, हे द्विजश्रेष्ठांनो, त्याने ते लीलया केले।
Word by Word
ततःthen
ततः:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)
तान्them
तान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्गे (masculine), द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), बहुवचनम् (plural)
अपिalso
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (particle), समुच्चय/अपि-अर्थ (also/even)
भूपालःthe king
भूपालः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभू + पाल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (‘protector of earth’), पुल्लिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
जघानstruck/killed
जघान:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular), परस्मैपदम्
प्रहसन्laughing
प्रहसन्:
Karta (Agent manner/कर्ता-भाव)
TypeAdjective
Rootप्र-हस् (धातु) → प्रहसत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकृदन्त (present active participle/शतृ), पुल्लिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रियाविशेषणवत् (adverbial participle)
इवas if
इव:
Sambandha (Simile marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय, उपमा-वाचक (comparative particle)
वृक्षहस्तःhaving a tree as (his) weapon/hand
वृक्षहस्तः:
Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective/कर्तृ-समानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootवृक्ष + हस्त (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (‘one whose hand is a tree’/‘tree-in-hand’), पुल्लिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
तुindeed/but
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (particle)
विश्रब्धःconfident, unafraid
विश्रब्धः:
Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective/कर्तृ-समानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootवि-श्रभ्/श्रम्भ् (धातु) → विश्रब्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुल्लिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
लीलयाplayfully, with ease
लीलया:
Karana (Manner/करण)
TypeNoun
Rootलीला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे (feminine), तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम् (singular)
द्विजसत्तमाःO best of brāhmaṇas
द्विजसत्तमाः:
Sambodhana/Address (Vocative sense though form is nominative; सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (‘best of twice-born’), पुल्लिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
Speaker
Narrator (contextual Purāṇic narrator addressing a brāhmaṇa listener; specific speaker not stated in snippet)
Tirtha Mahatmya
Type: kshetra
Skanda Dialogue
Listener: dvija-sattama (explicit vocative)
Visual Art Cues
Scene: The king, smiling, wields an uprooted tree like a mace; rākṣasas fall around him; his posture is relaxed, almost playful, signaling mastery rather than strain.
Characters & Entities
D
Dvija (brāhmaṇa addressee)B
Bhūpāla (king)FAQs
Courage grounded in righteousness makes even danger seem light; dharma grants inner steadiness.
Not stated in this verse.
None.