Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 19

Devanagari script

भगवन्कुटिला ज्ञातिरस्माकं भवता कृता । तत्कस्मात्कुरुषे कोपं जातिधर्मानुवर्तिनाम्

Transliteration

bhagavankuṭilā jñātirasmākaṃ bhavatā kṛtā | tatkasmātkuruṣe kopaṃ jātidharmānuvartinām

Translation

भगवन्! आमची कुटिल (वाकडी) जात-परंपरा आपणच घडविली आहे; मग जे आपल्या जातिधर्माचेच अनुसरण करतात, त्यांच्यावर आपण क्रोध का करता?

Word by Word

• भगवन्: O Lord
• भगवन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• कुटिला: crooked, perverse
• कुटिला: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुटिल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (ज्ञातिः इति)

• ज्ञातिः: kinship/relationship
• ज्ञातिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्ञाति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• अस्माकम्: of us, our
• अस्माकम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), बहुवचन; सर्वनाम

• भवता: by you
• भवता: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; आदरार्थ सर्वनाम

• कृता: made, done
• कृता: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (कृ धातु) (क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'has been made' (कर्मणि)

• तत्: therefore, then
• तत्: Sambandha (Discourse link/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र अव्ययार्थे 'therefore/then'

• कस्मात्: why, from what reason
• कस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी (5th), एकवचन; प्रश्नार्थे 'why/from what reason'

• कुरुषे: you do/make
• कुरुषे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (कृ धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), मध्यमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• कोपम्: anger
• कोपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• जातिधर्मानुवर्तिनाम्: of those who follow their species-nature/duty
• जातिधर्मानुवर्तिनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जाति (प्रातिपदिक) + धर्म (प्रातिपदिक) + अनुवर्तिन् (प्रातिपदिक/कृदन्त from अनु-√वृत्, शतृ/इन्)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (जातिधर्मम् अनुवर्तन्ति ये)

Speaker

Nāgas (the serpent leaders)

Visual Art Cues

Scene: A nāga spokesman, still kneeling, raises a respectful yet pointed question to Brahmā: ‘You made us crooked by design—why anger at our nature?’ Brahmā listens, the assembly poised for a verdict.

Characters & Entities

• Brahmā
• Nāgas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even when nature inclines one toward harm, dharma demands restraint and accountability beyond mere instinct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse; it is part of the doctrinal dialogue embedded in the Tīrtha-māhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the focus is philosophical—nature (jāti) and moral responsibility (dharma).