Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 18
Devanagari script
तच्छ्रुत्वा वेपमानास्ते सर्पाणां नवनायकाः । प्रोचुः प्रांजलयः सद्यः प्रणिपत्य पितामहम्
Transliteration
tacchrutvā vepamānāste sarpāṇāṃ navanāyakāḥ | procuḥ prāṃjalayaḥ sadyaḥ praṇipatya pitāmaham
Translation
हे ऐकून सर्पांचे नऊ नायक थरथर कापू लागले; हात जोडून त्यांनी तत्क्षणी पितामह ब्रह्म्याला प्रणाम केला आणि म्हणाले।
Word by Word
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; 'that (speech/act)'
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√श्रु (श्रु धातु) (क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund) — 'having heard'
वेपमानाःtrembling
वेपमानाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Root√वेप् (वेप् धातु) (शतृ/वर्तमान कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; 'trembling'
तेthey
ते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
सर्पाणाम्of the snakes
सर्पाणाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन
नवनायकाःthe nine leaders
नवनायकाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनव (प्रातिपदिक) + नायक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः—कर्मधारयः (नव नायकाः)
प्रोचुःthey said
प्रोचुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√वच् (वच् धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
प्राञ्जलयःwith folded hands
प्राञ्जलयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्र (उपसर्ग) + अञ्जलि (प्रातिपदिक) → प्राञ्जलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; 'with joined palms' (विशेषण)
सद्यःimmediately
सद्यः:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootसद्यः (अव्यय)
Formअव्यय (कालवाचक) — 'immediately'
प्रणिपत्यhaving prostrated
प्रणिपत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√निपत् (निपत् धातु) (क्त्वान्त/ल्यप्)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund) — 'having bowed down'
पितामहम्the Grandfather (Brahmā)
पितामहम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
Speaker
Narrator (contextual)
Visual Art Cues
Scene: Nine nāga leaders, hooded and resplendent yet shaken, bow with folded hands before Brahmā; the assembly watches as fear turns into reverence.
Characters & Entities
B
Brahmā (Pitāmaha)N
Nāga leaders (nine)FAQs
Humility and surrender arise when one recognizes divine law and accountability.
No particular tīrtha is specified in this verse; it advances the narrative within the Tīrtha-māhātmya section.
None; it depicts reverence (praṇāma, añjali) as devotional conduct.