Adhyaya 28

Verse 1

। सूत उवाच । तस्यां देवसभायां च संस्थिता ये द्विजोत्तमाः । प्रभासादीनि तीर्थानि मूर्तानि सकलानि च

सूत म्हणाला—त्या देवसभेत श्रेष्ठ द्विज उपस्थित होते; आणि प्रभास इत्यादी सर्व तीर्थेही मूर्तिमान होऊन प्रत्यक्षरूपाने तेथे होती।

Verse 2

तानि श्रुत्वा वचस्तस्य देवाचार्यस्य तादृशम् । भयं कृत्वा महच्चित्ते प्रोचुश्च त्रिदिवेश्वरम्

देवाचार्याचे असे वचन ऐकून त्यांच्या चित्तात महान भय उत्पन्न झाले आणि त्यांनी त्रिदिवेश्वरास सांगितले।

Verse 3

यद्येवं देवदेवेश भविष्य त्यशुभं युगम् । वयं नाशं समेष्यामो न स्थास्यामो जगत्त्रये

जर असेच असेल, हे देवदेवेश! तर अशुभ युग येईल; आम्ही नाशास जाऊ आणि त्रिलोकी स्थिर राहू शकणार नाही।

Verse 4

पुरंदराद्य चास्माकं स्थानं किंचित्प्रदर्शय । तस्मात्कीर्तय नः स्थानं किंचित्क्वापि पुरंदर

हे पुरंदर! आज आम्हांस काही आश्रयस्थान दाखव; म्हणून, हे पुरंदर, कुठेही राहण्यास योग्य असे काही निवासस्थान आम्हांस सांग।

Verse 5

यदाश्रित्य नयिष्यामो रौद्रं कलियुगं विभो । अस्पृष्टानि नरैर्म्लेच्छैः प्रभावसहितानि च । पाताले स्वर्गलोके वा मर्त्ये वा सुरसत्तम

हे विभो! ज्याचा आश्रय घेऊन आम्ही रौद्र कलियुग पार करू—जे म्लेच्छ मनुष्यांच्या स्पर्शापासून अस्पृष्ट आणि दिव्य प्रभावयुक्त आहे—ते पाताळात असो, स्वर्गात असो वा मर्त्यलोकी, हे देवश्रेष्ठ!

Verse 6

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा कृपाविष्टः शतक्रतुः । प्रोवाच ब्राह्मणश्रेष्ठं भूय एव बृहस्पतिम्

त्यांचे वचन ऐकून शतक्रतु (इंद्र) करुणेने व्याप्त झाला; मग त्याने ब्राह्मणश्रेष्ठ बृहस्पतीस पुन्हा संबोधिले।

Verse 7

अस्पृष्टं कलिना स्थानं किंचि द्वद बृहस्पते । समाश्रयाय तीर्थानां यदि वेत्सि जगत्त्रये

हे बृहस्पते! कलिने अस्पृष्ट असे काही स्थान सांग, जे तीर्थांचे समान आश्रय ठरेल—जर तू ते त्रिलोकी जाणत असशील।

Verse 8

शक्रस्य तद्वचः श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा वृहस्पतिः । तत्र प्रोवाच तीर्थानि भया द्भीतानि हर्षयन्

शक्राचे वचन ऐकून बृहस्पतीने दीर्घ काळ चिंतन केले; मग तेथेच भयाने घाबरलेल्या तीर्थांना आनंद देत तो बोलला।

Verse 9

हाटकेश्वरमित्युक्तमस्ति क्षेत्रमनुत्तमम् । लिंगस्य पतनाज्जातं देवदेवस्य शूलिनः

हाटकेश्वर नावाचे एक अनुपम पवित्र क्षेत्र आहे; देवाधिदेव त्रिशूलधारी शंकरांच्या लिंगाच्या प्राकट्य-पतनातून ते उत्पन्न झाले आहे.

Verse 10

यत्र पूर्वं तपस्तप्तं विश्वामित्रेण धीमता । त्रिशंकोर्भूमिपालस्य कृते तीर्थे महात्मना

हेच ते तीर्थ आहे जिथे प्राचीनकाळी धिमान महात्मा विश्वामित्रांनी घोर तप केले आणि राजा त्रिशंकूच्या हितासाठी या तीर्थाची स्थापना केली.

Verse 11

यत्र स्थित्वा सभूपालस्त्रिशंकुः पापवर्जितः । चण्डालत्वं परित्यज्य सदेह स्त्रिदिवं गतः

त्या स्थानी स्थित राहून राजा त्रिशंकू पापमुक्त झाला; चांडालत्वाचा त्याग करून तो देहासहित स्वर्गाला गेला.

Verse 12

यत्र शक्रसमादेशात्पूरितं पांसुभिः पुरा । संवर्तकेन रौद्रेण वायुना तीर्थमुत्तमम्

तेथेच पूर्वी शक्र (इंद्र) यांच्या आज्ञेने, संवर्तक नावाच्या प्रलयकारी रौद्र वाऱ्याने ते उत्तम तीर्थ धुळीने भरून टाकले होते.

Verse 13

यत्र रक्षत्यधस्ताच्च स स्वयं हाटकेश्वरः । उपरिष्टात्प्रदेशं च कलौ देवोऽचलेश्वरः

तेथे खालच्या प्रदेशाचे रक्षण स्वयं हाटकेश्वर करतात; आणि कलियुगात वरच्या भागाचे रक्षण देव अचलेश्वर करतात.

Verse 14

हाटकेश्वरमाहात्म्यादस्पृष्टं कलिना हि तत् । पंचक्रोशप्रमाणेन अचलेश्वरजेन च

हाटकेश्वराच्या माहात्म्यप्रभावाने ते क्षेत्र कलिने स्पर्शिलेले नाही। ते पाच क्रोश परिमाणाचे असून अचलेश्वरापासून उद्भवलेल्या शक्तीनेही संरक्षित आहे।

Verse 15

तस्मास्वांशेन गच्छंतु तत्र तीर्थान्यशेषतः । तेषां कलिभयं शक्र नैव तत्रास्त्यसंशयम्

म्हणून सर्व तीर्थे आपल्या-आपल्या अंशांसह पूर्णपणे तेथे जावोत। हे शक्रा, तेथे त्यांना कलिभय नाही—यात संशय नाही।

Verse 16

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सर्वतीर्थानि तत्क्षणात् । हाटकेश्वरसंज्ञं तत्क्षेत्रं जग्मुर्द्विजोत्तमाः

त्याचे वचन ऐकताच सर्व तीर्थे त्या क्षणीच हाटकेश्वरसंज्ञक त्या पवित्र क्षेत्रात गेले, हे द्विजोत्तमा।

Verse 17

यज्ञोपवीतमात्राणि कृत्वा स्थानानि चात्मनः । क्षेत्रमासादयामासुस्तत्सर्वहि द्विजोत्तमाः

केवळ यज्ञोपवीताच्या चिन्हाने आपापली स्थाने निश्चित करून ते सर्व त्या क्षेत्रात पोहोचले, हे द्विजोत्तमा।

Verse 18

एतस्मात्कारणाजात क्षेत्रं पुण्यतमं हि तत् । हाटकेश्वरदेवस्य महापातकनाशनम्

या कारणामुळे ते क्षेत्र अत्यंत पुण्यतम झाले. ते हाटकेश्वर देवाचे धाम असून महापातकांचाही नाश करणारे आहे।

Verse 19

ऋषय ऊचुः । अत्याश्चर्यमिदं सूत यत्त्वयैतदुदाहृतम् । संगमं सर्वतीर्थानां क्षेत्रे तत्र प्रकीर्तितम्

ऋषी म्हणाले—हे सूत! हे अत्यंत आश्चर्यकारक आहे की तू असे सांगितलेस की त्या क्षेत्रात सर्व तीर्थांचा संगम प्रख्यात आहे।

Verse 20

तावन्मात्रप्रभावाणि तत्स्थानि प्रभवंति किम् । तानि तीर्थानि नो ब्रूहि विस्तरेण महामते

तेथे स्थित त्या पवित्र स्थळांची शक्ती किती व कशी आहे? हे महामते, त्या तीर्थांचे आम्हाला सविस्तर वर्णन कर.

Verse 21

नामतः स्थानतश्चैव तथा चैव प्रभावतः । सर्वाण्यपिमहाभाग परं कौतूहलं हि नः

हे महाभाग! नावाने, स्थानाने आणि प्रभावाने—ती सर्व तीर्थे जाणण्याची आम्हाला फार उत्कंठा आहे.

Verse 22

सूत उवाच । तिस्रः कोट्योऽर्धकोटिश्च तीर्थानां द्विजसत्तमाः । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं व्याप्य सर्वं व्यवस्थिताः

सूत म्हणाला—हे द्विजश्रेष्ठांनो! तीन कोटी आणि आणखी अर्धकोटी तीर्थे हाटकेश्वराच्या त्या क्षेत्रात सर्वत्र व्यापून स्थिर आहेत.

Verse 23

न तेषां कीर्तनं शक्यं कर्तुं वर्षशतैरपि । तथा स्वायंभुवस्यादौ कल्पस्य प्रथमस्य च

त्यांचे कीर्तन किंवा गणना शेकडो वर्षांतही शक्य नाही; स्वायंभुव युगाच्या आरंभापासून आणि पहिल्या कल्पापासून असेच आहे.

Verse 24

कृतः समाश्रयस्तत्र क्षेत्रे तीर्थैः शुभावहे । बहुत्वादथ कालस्य बहूनि द्विजसत्तमाः

त्या शुभ व कल्याणदायी क्षेत्रात तीर्थांनी एकत्र आश्रय केला; परंतु काळ फार वाढल्याने, हे द्विजश्रेष्ठांनो, त्यांपैकी अनेक (तीर्थे) बदलून गेली।

Verse 25

उच्छेदं संप्रयातानि तीर्थान्यायतनानि च । यान्यहं वेद कार्त्स्न्येन प्रभावसहितानि च । तानि वः कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः

अनेक तीर्थे व देवायतने लयास गेली आहेत. परंतु जी मी त्यांच्या प्रभावासह पूर्णपणे जाणतो, ती मी तुम्हांला सांगीन; तुम्ही एकाग्र होऊन ऐका।

Verse 26

येषां संश्रवणादेव नरः पापात्प्रमुच्यते । ध्यानात्स्नानात्तथा दानात्स्पर्शनाद्विजसत्तमाः

ज्यांचे केवळ श्रवण केले तरी मनुष्य पापातून मुक्त होतो; तसेच त्यांच्या ध्यानाने, तेथे स्नानाने, दानाने आणि भक्तिभावाने स्पर्शानेही—हे द्विजश्रेष्ठांनो।