Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 83

Devanagari script

ततश्चार्घ्यं समादाय प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः । शक्रमभ्यागतं प्राह किं ते कृत्यं करोम्यहम्

Transliteration

tataścārghyaṃ samādāya praṇipatya muhurmuhuḥ | śakramabhyāgataṃ prāha kiṃ te kṛtyaṃ karomyaham

Translation

मग त्यांनी अर्घ्य घेऊन वारंवार प्रणाम केला आणि आलेल्या शक्रास म्हणाले—“आपले कोणते कार्य मी करावे?”

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, देश/कालवाचक (then/from there)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• अर्घ्यम्: offering of respect (arghya)
• अर्घ्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्घ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• समादाय: having taken
• समादाय: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-√दा (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकाल (having taken)

• प्रणिपत्य: having prostrated
• प्रणिपत्य: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र-नि-√पत् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकाल (having bowed down)

• मुहुः: again and again
• मुहुः: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: मुहुः (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of frequency)

• मुहुः: repeatedly
• मुहुः: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: मुहुः (अव्यय)
• Form: पुनरुक्ति (reduplication) for emphasis

• शक्रम्: Indra
• शक्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन

• अभ्यागतम्: who had approached
• अभ्यागतम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अभि-आ-√गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (who had come/approached)

• प्राह: said
• प्राह: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√अह्/√ब्रू (धातु; परोक्षभूत)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• किम्: what?
• किम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा (contextual interrogative), एकवचन; प्रश्नवाचक

• ते: your
• ते: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; ‘of you/your’

• कृत्यम्: task, purpose
• कृत्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘कार्य’ (duty/task)

• करोमि: do
• करोमि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

Speaker

Dadhīci

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dadhīci-āśrama

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Dadhīci holds an arghya vessel (water in a small pot or conch/bronze bowl) and bows repeatedly before Indra; Indra stands receiving honor, devas behind; the hermitage altar and yajña fire glow softly.

Characters & Entities

• Dadhīci
• Śakra (Indra)
• Arghya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Reverence and service-mindedness are marks of dharma: honoring guests and offering oneself for righteous purposes.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dadhīci’s hermitage within the Puṣkara-araṇya tīrtha-region.

What ritualistic prescription is mentioned?

Arghya—an honor-offering given to a respected guest—along with respectful prostration.