Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

Devanagari script

अशाकभोजी दीर्घायुश्चातुर्मास्येऽभिजायते । रसत्यागान्महाप्राणी मधुत्यागात्सुलोचनः

Transliteration

aśākabhojī dīrghāyuścāturmāsye'bhijāyate | rasatyāgānmahāprāṇī madhutyāgātsulocanaḥ

Translation

चातुर्मास्य-व्रतात शाकभोजन न करणारा दीर्घायू होतो. रसांचा त्याग केल्याने महाप्राणशक्ती मिळते आणि मधाचा त्याग केल्याने सुंदर नेत्र लाभतात.

Word by Word

• अशाकभोजी: one who does not eat vegetables
• अशाकभोजी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अ + शाक + भोजिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः (शाकं न भोजी)

• दीर्घायुः: long-lived
• दीर्घायुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दीर्घ + आयुस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः कर्मधारयः (दीर्घम् आयुः यस्य)

• चातुर्मास्ये: in Cāturmāsya
• चातुर्मास्ये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• अभिजायते: is born/comes to be
• अभिजायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि + जन् (धातु)
• Form: लट्, आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्गः अभि

• रसत्यागात्: from giving up tastes/juices
• रसत्यागात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: रस + त्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (रसस्य त्यागात्)

• महाप्राणी: great-vitality/strong
• महाप्राणी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महा + प्राणिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (महान् प्राणी)

• मधुत्यागात्: from giving up honey
• मधुत्यागात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: मधु + त्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मधोः/मधुनः त्यागात्)

• सुलोचनः: beautiful-eyed
• सुलोचनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (सुन्दरं लोचनं यस्य)

Speaker

Skanda (deduced from Nāgara-khaṇḍa Tīrthamāhātmya instructional tone)

Visual Art Cues

Scene: Monsoon setting: a devotee under a temple eave, rain beyond, eating a simple sāttvika meal without vegetables/honey; a priest recites while the devotee offers water and flowers; eyes depicted bright and calm.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Self-restraint in diet during Cāturmāsya purifies the senses and yields auspicious bodily and spiritual fruits.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse functions as Cāturmāsya-vrata phalaśruti within the Tīrthamāhātmya setting; no single tīrtha is named in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dietary niyamas for Cāturmāsya: abstaining from vegetables, from indulgence in tastes, and from honey.