Adhyaya 214

Verse 1

सूत उवाच । तथान्योपि च तत्रास्ति विश्वामित्रप्रतिष्ठितः । गणनाथो द्विजश्रेष्ठाः सर्वसिद्धिप्रदो नृणाम्

सूत म्हणाले—“तेथे आणखी एक देवता आहेत, ज्यांची विश्वामित्रांनी प्रतिष्ठा केली—गणनाथ. हे द्विजश्रेष्ठांनो! ते मनुष्यांना सर्व सिद्धी देतात।”

Verse 2

माघमासे चतुर्थ्यां च शुक्लायां पूजयेत्तु यः । स च संवत्सरं यावत्सर्वै विघ्नैर्विमुच्यते ओ

जो माघ महिन्यात शुक्लपक्षातील चतुर्थीला त्यांची पूजा करतो, तो एक वर्षभर सर्व विघ्नांपासून मुक्त होतो।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । गणनाथस्य चोत्पत्तिं सांप्रतं सूत नो वद । कथमेष समुत्पन्नः किं माहात्म्यः प्रकीर्तितः

ऋषी म्हणाले—हे सूत, आता आम्हांस गणनाथाची उत्पत्ती सांग. हा कसा प्रकट झाला आणि त्याचे कोणते माहात्म्य प्रसिद्ध आहे?

Verse 4

सूत उवाच । एष चोत्पादितो गौर्या निजांगमलतः स्वयम् । क्रीडार्थं मानुषैरंगैर्मातंगाननशोभितः

सूत म्हणाला—गौरीने स्वतः आपल्या अंगमलापासून यास उत्पन्न केले. क्रीडेसाठी मानवीसदृश अवयवांनी घडवून, हत्तीमुखाने शोभित केले.

Verse 5

चतुर्हस्तसमोपेत आखुवाहनगस्तथा । कुठारहस्तश्च तथा मोदकाशनतोषकृत्

तो चतुर्भुज आहे आणि उंदीर हे त्याचे वाहन आहे. हातात कुऱ्हाड धारण करतो आणि मोदकभक्षणाने संतुष्ट होतो.

Verse 6

सर्वसिद्धिप्रदो लोके भक्तानां च विशेषतः । एष पूर्वं प्रभोः कार्ये संग्रामे तारकामये

तो लोकात सर्व सिद्धी देणारा आहे, विशेषतः भक्तांसाठी. पूर्वी प्रभूच्या कार्यासाठी, तारकासुरसंबंधी संग्रामात,

Verse 7

संग्राममकरोद्रौद्रं न कृतं यच्च केनचित् । निहता दानवाः सर्वे संख्यया परिवर्जिताः

त्याने असा रौद्र संग्राम केला की तो कोणाकडूनही कधी झाला नव्हता. सर्व दानव मारले गेले—संख्येच्या पलीकडे.

Verse 8

ततः शक्रेण तुष्टेन प्रोक्तः संग्रामभूमिपः । क्षत विक्षतसर्वांगो रुधिरेण परिप्लुतः

तेव्हा तुष्ट झालेल्या शक्राने (इंद्राने) रणभूमीवर त्याला संबोधिले—ज्याचे सर्व अंग क्षत‑विक्षत झाले होते व जो रक्ताने पूर्ण भिजला होता।

Verse 9

अस्मदर्थे त्वया युद्धं यत्कृतं सुगजानन । निहता दानवाः सर्वे संख्यया परिवर्जिताः

‘आमच्यासाठी, हे श्रेष्ठ गजानन, तू हे युद्ध केलेस. सर्व दानव मारले गेले—संख्येच्या पलीकडे.’

Verse 10

तस्मात्त्वं सर्वदेवानामपि पूज्यो भविष्यसि । किंपुनर्मानुषाणां च ये नित्यं विघ्नसंप्लुताः

‘म्हणून तू सर्व देवतांनाही पूज्य होशील; मग मनुष्यांची तर गोष्टच काय, जे नित्य विघ्नांनी ग्रस्त असतात.’

Verse 11

ये त्वां संपूजयिष्यंति कार्यारंभेषु सर्वतः । कार्यसिद्धिर्न संदेहस्तेषां भूयाद्गिरा मम

‘जे सर्व कार्यांच्या आरंभी तुझी पूजा करतील, त्यांच्या कार्यसिद्धीत संशय नाही; हे माझे वचन.’

Verse 12

एवमुक्त्वा सहस्राक्षो विससर्जाथ तं तदा । संमान्य बहुमानेन गौरीशंकरपार्श्वतः

असे बोलून सहस्राक्ष (इंद्र) ने त्याला तेव्हा निरोप दिला; गौरी‑शंकरांच्या सान्निध्यात, महान मानाने त्याचा सन्मान करून।

Verse 13

अयमर्थः पुरा पृष्टो रोहिताश्वेन धीमता । सर्वविप्रविनाशार्थं मार्कंडेयं महामुनिम्

हाच विषय पूर्वी बुद्धिमान रोहिताश्वाने सर्व ब्राह्मणांच्या विनाश-निवारणासाठी महामुनी मार्कंडेयांना विचारला होता।

Verse 14

तमेवार्थं महाभागाः कथयिष्ये यथार्थतः । तच्छृणुध्वं पुरावृत्तं सर्वं सर्वे समाहिताः

हे महाभागांनो, त्याच विषयाचे मी यथार्थ वर्णन करीन; म्हणून तुम्ही सर्वजण एकाग्र होऊन संपूर्ण प्राचीन वृत्तांत ऐका।

Verse 15

रोहिताश्व उवाच । भगवन्नत्र ये मर्त्याः सर्वे विघ्नसमन्विताः । शुभकृत्येषु सर्वेषु जायंते शुचयोऽपि च

रोहिताश्व म्हणाला—हे भगवन्, येथे असलेले सर्व मर्त्य विघ्नांनी ग्रस्त आहेत; सर्व शुभ कार्यांत शुद्ध लोकांनाही अडथळे येतात।

Verse 16

प्रारब्धेषु च कार्येषु धर्मजेषु विशेषतः । तानि विघ्नानि जायन्ते यैस्तत्कार्यं न सिध्यति

विशेषतः धर्मातून उद्भवलेल्या कार्यांत, काम सुरू झाल्यावर असे विघ्न उत्पन्न होतात की ज्यामुळे ते कार्य सिद्ध होत नाही।

Verse 17

तस्माद्विघ्नविनाशाय किंचिन्मे व्रतमा दिश । व्रतं वा नियमो वाऽथ तपो वा दानमेव च

म्हणून विघ्ननाशासाठी मला काही व्रत सांगावे—व्रत असो, नियम असो, तप असो किंवा दानच असो।

Verse 18

सकृच्चीर्णेन येनात्र यावज्जीवति मानवः । तावन्न जायते विघ्नमाजन्ममरणांतिकम्

येथे जो हे एकदाही आचरतो, तो मनुष्य जिवंत असेपर्यंत—जन्मापासून मृत्यूच्या शेवटापर्यंत—कुठलाही विघ्नास सामोरा जात नाही।

Verse 19

मार्कण्डेय उवाच । अत्र ते कीर्तयिष्यामि सर्वविघ्नविनाशनम् । व्रतं सर्वगुणोपेतं सर्वपापप्रणाशनम् । विश्वामित्रेण सञ्चीर्णं यत्पुरा भावितात्मना

मार्कण्डेय म्हणाले—आता मी तुला असे व्रत सांगतो, जे सर्व विघ्नांचा नाश करणारे, सर्व गुणांनी युक्त आणि सर्व पापांचा क्षय करणारे आहे; जे पूर्वी शुद्धात्मा विश्वामित्रांनी आचरिले होते।

Verse 20

विश्वामित्र इति ख्यातो गाधिपुत्रः प्रतापवान् । वसिष्ठेन समं तस्य वैरमासीन्महात्मनः

तो गाधीचा प्रतापवान पुत्र ‘विश्वामित्र’ म्हणून प्रसिद्ध झाला; आणि त्या महात्म्याचे वसिष्ठांशी वैर उत्पन्न झाले।

Verse 21

ब्राह्मण्यार्थे न सम्प्रोक्तः कथंचित्स महातपाः । ब्राह्मणस्त्वं वसिष्ठेन ततो वैरमजायत

तो महातपस्वी असूनही ब्राह्मणत्वाच्या बाबतीत वसिष्ठांनी त्याला कधीही मान्यता दिली नाही; त्यामुळेच वैर उत्पन्न झाले।

Verse 22

रोहिताश्व उवाच । कस्मान्न प्रोक्तवान्विप्रो वसिष्ठस्तु कथंचन । ब्राह्मणः स परं प्रोक्तोब्रह्मादिभिरपि स्वयम्

रोहिताश्व म्हणाले—वसिष्ठ ऋषींनी त्याला कधीही ब्राह्मण का म्हटले नाही? कारण तो तर ब्रह्मा आदी देवांनीही स्वतः ‘परम ब्राह्मण’ म्हणून घोषित केला आहे।

Verse 23

मार्कण्डेय उवाच । क्षत्रियश्च स्थितः पूर्वं विश्वामित्रो महीपतिः । मृगयासु परिभ्रांतो वसिष्ठस्य तदाऽश्रमम् । प्रविष्टः क्षुत्पिपासार्त्तः स तेनाथ प्रपूजितः

मार्कण्डेय म्हणाले—पूर्वी क्षत्रियधर्मात स्थित असलेला राजा विश्वामित्र मृगयेत भटकत असता वसिष्ठांच्या आश्रमात आला. तो भूक-प्यासेने व्याकुळ होता; तेव्हा वसिष्ठांनी विधिपूर्वक अतिथिसत्कार करून त्याची पूजा केली.

Verse 24

तस्यासीन्नन्दिनीनाम धेनुः कामदुघा सदा । सा सूते वाञ्छितं सद्यो यद्वसिष्ठोऽभिवाञ्छति

त्यांच्याकडे नंदिनी नावाची एक धेनू होती, जी सदैव कामधेनूसारखी इच्छापूर्ती करणारी होती. वसिष्ठांना जे काही अभिप्रेत असे, ते ती तत्क्षणी उत्पन्न करी.

Verse 25

तत्प्रभावात्स भूपालः सभृत्यबलवाहनः । तेन तृप्तिपरा नीतो मिष्टान्नैर्विविधैस्ततः

तिच्या प्रभावाने तो राजा सेवक, सैन्य व वाहने यांसह अनेक प्रकारच्या मधुर व उत्तम अन्नांनी पूर्ण तृप्त झाला.

Verse 26

पार्थिवोऽयमिति ज्ञात्वा ह्यर्घ्याद्यैर्भोजनैः स च । सोऽपि दृष्ट्वा प्रभावं तं सर्वं धेनोश्च संभवम् । प्रार्थयामास तां मूल्यैर्गजवाजिसमु द्भवैः

‘हा राजा आहे’ असे जाणून वसिष्ठांनी अर्घ्य इत्यादी अर्पण व भोजन देऊन त्याचा सत्कार केला. राजानेही तो अद्भुत प्रभाव पाहून—आणि सर्व काही धेनूपासूनच उत्पन्न होते हे जाणून—हत्ती-घोडे इत्यादींच्या किंमती देऊन ती धेनू मागू लागला.

Verse 27

न ददौ स तदा विप्रः साम्ना दानेन वा पुनः । भेदेन च ततो दण्डं योजयामास वै नृपः

तेव्हा त्या ब्राह्मणाने ना सामाने, ना दानाने—कशानेही ती दिली नाही. म्हणून राजाने भेद व दंड यांचा आश्रय घेऊन बलपूर्वक दंड लावण्यास सुरुवात केली.

Verse 28

कालयामास तां धेनुं ततः कोपात्स पार्थिवः

मग क्रोधाने त्या राजाने त्या धेनूला हाकलून दूर केले।

Verse 29

साऽब्रवीन्नीयमानाऽथ वसिष्ठं किं त्वया विभो । दत्ताहमस्य नृपतेर्यन्मां नयति यत्नतः

नेले जात असता ती वसिष्ठांना म्हणाली—“हे विभो! तुम्ही काय केले? ज्यामुळे हा नृपती मला इतक्या प्रयत्नाने नेत आहे, काय तुम्ही मला त्याला दान केले आहे का?”

Verse 30

वसिष्ठ उवाच । न मया त्वं महाभागे दत्ता चास्य महीपतेः । बलान्नयति यद्येष तस्माद्युक्तं समाचर

वसिष्ठ म्हणाले—“हे महाभागे! मी तुला या राजाला दान दिलेले नाही. हा जर तुला बळाने नेत असेल, तर जे योग्य आहे तेच कर.”

Verse 31

तच्छ्रुत्वा कोपसंयुक्ता नन्दिनी धेनुरुत्तमा । जृंभां चकार तत्सैन्यं समुद्दिश्य नृपोद्भवम्

हे ऐकून क्रोधाने भरलेली उत्तम धेनू नंदिनीने त्या राजसैन्याकडे लक्ष्य करून प्रचंड प्राकट्य केले।

Verse 32

धूमावर्तिस्ततो जाता तस्या वक्त्रात्ततः परम् । ततो ज्वाला महारौद्रास्ततो योधाः सहस्रशः

मग तिच्या मुखातून धुराचा आवर्त उठला; त्यानंतर अत्यंत रौद्र ज्वाळा प्रकटल्या; आणि मग सहस्रों योद्धे उत्पन्न झाले।

Verse 33

नानाशस्त्रधरा रौद्रा यमदूता यथा च ते । पुलिन्दा बर्बराभीराः किराता यवनाः शकाः

नानाविध शस्त्रे धारण करणारे, यमदूतांसारखे रौद्र असे ते प्रकट झाले—पुलिंद, बर्बर, आभीर, किरात, यवन आणि शक।

Verse 34

ते प्रोचुस्तां वदास्माकं कस्मात्सृष्टा वयं शुभे

ते तिला म्हणाले—“हे शुभे! आम्हांस सांग; कोणत्या कारणाने आम्ही निर्माण झालो आहोत?”

Verse 35

नन्दिन्युवाच । एते मां ये बलात्पापा नयंति नृपसेवकाः । तान्निघ्नन्तु समादेशान्नान्यद्वांछामि किंचन

नन्दिनी म्हणाली—“हे पापी राजसेवक मला बळजबरीने नेत आहेत; आज्ञेने त्यांना ठार करा. मला दुसरे काही नको।”

Verse 36

ततस्तैस्तस्य तत्सैन्यं विश्वामित्रस्य सूदितम् । युध्यमानं महाराज दशरात्रेण संयुगे

मग, हे महाराज! दहा रात्री चाललेल्या संग्रामात युद्ध करणारे विश्वामित्राचे ते सैन्य त्यांच्या हातून चिरडले गेले।

Verse 37

विश्वामित्रोऽपि तद्दृष्ट्वा ब्राह्म्यं बलमनुत्तमम् । प्रतिज्ञामकरोत्तत्र तारेण सुस्वरेण च

विश्वामित्रानेही ते अनुपम ब्राह्म्य बल पाहून, तेथेच स्वच्छ व मधुर स्वरात प्रतिज्ञा केली।

Verse 38

अथाहं संभविष्यामि ब्राह्मणो नात्र संशयः । ममापि जायते येन प्रभावश्चेदृशोऽद्भुतः

आता मी ब्राह्मण होईन—यात संशय नाही—ज्यायोगे माझ्यातही असा अद्भुत आध्यात्मिक प्रभाव उत्पन्न होईल।

Verse 39

तस्मात्तपः करिष्यामि यदसाध्यं सुरैरपि । स्वपुत्रं स्वे पदे धृत्वा ततश्चक्रे तपो महत्

म्हणून मी असे तप करीन जे देवांनाही अशक्य आहे। आपल्या पुत्राला आपल्या पदावर बसवून त्याने मग महान तप आरंभिले।

Verse 40

ब्राह्मण्यार्थं महारौद्रं सुमहद्दुष्करं तपः । ब्राह्मण्यं तेन नैवाप्तं वैलक्ष्यं परमं गतः

ब्राह्मण्यासाठी त्याने अतिशय उग्र, अत्यंत महान व दुष्कर तप केले. तरीही त्याने ब्राह्मण्य मिळविले नाही आणि तो परम खिन्नतेस गेला।

Verse 41

ततः कैलासमासाद्य देवदेवं महेश्वरम् । सम्यगाराधयामास गौरीयुक्तं महेश्वरम्

मग कैलासास जाऊन त्याने देवाधिदेव महेश्वराची—गौरीसहित महेश्वराची—यथाविधी आराधना केली।

Verse 42

अहं तपः करिष्यामि ब्राह्मण्यस्य कृते प्रभो । त्वदीये पर्वतश्रेष्ठे कैलासे शरणं गतः

हे प्रभो, ब्राह्मण्यासाठी मी तप करीन. तुमच्या या पर्वतश्रेष्ठ कैलासावर मी शरण आलो आहे।

Verse 43

तस्माद्विघ्नस्य मे रक्षां देवदेवः प्रयच्छतु । यथा नो नाशमायाति तपः सर्वं कृतं महत्

म्हणून देवाधिदेवांनी मला विघ्नांपासून संरक्षण द्यावे, जेणेकरून माझे केलेले हे महान तप सर्वथा नष्ट होऊ नये।

Verse 44

श्रीभगवानुवाच । शुद्ध्यर्थं चैव यत्कार्यं कार्येस्मिन्नृपसत्तम । विनायकसमुद्भूतां तत्त्वं पूजां समाचर

श्रीभगवान म्हणाले—हे नृपश्रेष्ठ! या कार्याच्या शुद्धीसाठी विनायकतत्त्वातून उद्भवलेली पूजा विधिपूर्वक कर।

Verse 45

येन ते जायते सिद्धिः सम्यग्ब्राह्मण्यसंभवा

ज्यायोगे तुला सिद्धी प्राप्त होईल—ती सिद्धी सम्यक् ब्राह्मण्य (धर्मशुद्धी) यातूनच उत्पन्न होते.

Verse 46

विश्वामित्र उवाच । तद्वदस्व सुरश्रेष्ठ तथा तस्य करोम्यहम् । पूर्वं पूजां गणेशस्य सर्वविघ्नप्रशान्तये

विश्वामित्र म्हणाले—हे सुरश्रेष्ठ! ते सांगा; मी तसेच करीन. सर्व विघ्नांच्या शांतीसाठी प्रथम गणेशाची पूजा करीन.

Verse 47

श्रीभगवानुवाच । एष गौर्या पुरा कृत्वा निजांगोद्वर्तनं कृतः । निर्मलेन कृतः पश्चान्नराकारश्चतुर्भुजः

श्रीभगवान म्हणाले—पूर्वी गौरीने आपल्या अंगावरच्या उटण्यापासून याला घडविले; नंतर त्या निर्मळ द्रव्यापासून तो नराकार व चतुर्भुज झाला.

Verse 49

ततोऽहमनया प्रोक्तः सजीवः क्रियतामयम् । पुत्रको मे यथा भावी लोके पूज्य तमो विभो

तेव्हा तिने मला म्हटले— ‘याला सजीव करा. हा माझा पुत्र होवो आणि जगात पूजिला जावो, हे प्रभो।’

Verse 50

ततो मयापि संस्पृष्टः सृष्टिसूक्तेन पार्थिव । जीवसूक्तेन सम्यक्स प्राणवान्समजायत

मग, हे राजन्, मी त्याला सृष्टिसूक्ताने स्पर्श केला आणि जीवसूक्ताने विधिपूर्वक स्पर्श केला; तेव्हा तो प्राणवान झाला.

Verse 51

ततो मया प्रहृष्टेन प्रोक्ता देवी हिमाद्रिजा । चतुर्थीदिवसे प्राप्ते मयाऽद्यायं विनिर्मितः

मग आनंदित होऊन मी हिमालयकन्या देवीला म्हणालो— ‘चतुर्थीचा दिवस आला की, आज मी याला विधिपूर्वक प्रकट केले आहे।’

Verse 52

पुत्रस्तव महाभागे जीवसूक्तप्रभावतः । एष सर्वागणानां च मदीयानां सुरेश्वरि । भविष्यति सदाऽध्यक्ष स्तस्माच्च गणनायकः

हे महाभाग्यवती सुरेश्वरी, जीवसूक्ताच्या प्रभावाने हा तुझा पुत्र होईल. हा माझ्या सर्व गणांचा सदैव अध्यक्ष राहील; म्हणून ‘गणनायक’ म्हणून प्रसिद्ध होईल.

Verse 53

पठ्यमानेन यश्चैनं जीवसूक्तेन सुन्दरि । पूजयिष्यति सद्भक्त्या चतुर्थीदिवसे शुभे

हे सुंदरी, जो कोणी शुभ चतुर्थीच्या दिवशी, जीवसूक्ताचे पठण चालू असताना, सद्भक्तीने याची पूजा करील…

Verse 54

तस्य सर्वेषु कृत्येषु सर्वविघ्रानि कृत्स्नशः । प्रयास्यंति क्षयं देवि तमः सूर्योदये यथा

त्याच्या सर्व कार्यांत, हे देवी, सर्व विघ्ने पूर्णपणे नष्ट होतात—जसे सूर्योदय होताच अंधार नाहीसा होतो.

Verse 55

नमो लंबोदरायेति नमो गणविभो तथा । कुठारधारिणे नित्यं तथा वाक्संगताय च

लंबोदरास नमस्कार, गणांचा स्वामी यास नमस्कार। कुठार धारण करणाऱ्यास नित्य नमस्कार, तसेच वाणीला सुसंगती देणाऱ्यासही नमस्कार.

Verse 56

नमो मोदकभक्षाय नमो दन्तैकधारिणे

मोदक भक्षण करणाऱ्यास नमस्कार; एकदंत धारण करणाऱ्यास नमस्कार.

Verse 57

एभिर्मन्त्रैः समभ्यर्च्य पश्चान्मोद कजंशुभम् । नैवेद्यं च प्रदातव्यं ततश्चार्घ्यं निवेदयेत्

या मंत्रांनी विधिपूर्वक अर्चना करून, नंतर शुभ मोदकांचे नैवेद्य अर्पण करावे; त्यानंतर अर्घ्य (आदरयुक्त जल) निवेदन करावे.

Verse 58

अहं कर्म करिष्यामि यत्किचिच्छंभुसंभवम् । अविघ्नं तत्र कर्तव्यं सर्वदैव त्वया विभो

मी ते कर्म करीन, जे काही शंभू (शिव) संबंधी उद्भवेल; हे विभो, ते सर्वदा तुझ्यामुळे निर्विघ्न होवो.

Verse 59

ततस्तु ब्राह्मणानां च भोजनं मोदकोद्भवम् । यथाशक्त्या प्रदातव्यं वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्

त्यानंतर ब्राह्मणांना मोदकयुक्त भोजन यथाशक्ती द्यावे; धनाबाबत कंजूषपणा व कपट टाळावे।

Verse 60

एवमुक्तं मया पूर्वं स्वयमेव नृपोत्तम । गणनाथं समुद्दिश्य गौर्याः पुरत एव च

हे नृपोत्तम! मी हे पूर्वीच सांगितले आहे—गणनाथास उद्देशून, आणि गौरीच्या प्रत्यक्ष सान्निध्यात।

Verse 61

ततः प्रहृष्टा सा देवी वाक्यमेतदुवाच ह । अद्यप्रभृति यः पुत्रं मदीयं गणनाय कम्

तेव्हा ती देवी आनंदित होऊन म्हणाली—‘आजपासून जो कोणी माझ्या पुत्र गणनायकाचे (पूजन करील)…’।

Verse 62

अनेन विधिना सम्यक्चतुर्थ्यां पूजयिष्यति । तस्य विघ्नानि सर्वाणि नाशं यास्यंत्यसंशयम्

जो या विधीने चतुर्थीस योग्य रीतीने पूजन करील, त्याचे सर्व विघ्न निःसंशय नष्ट होतील।

Verse 63

स्मृत्वा वा पूजयित्वा वा यः कार्याणि करिष्यति । भविष्यंति न संदेहस्ततोस्याविचलानि च

जो स्मरण करून किंवा पूजन करून कार्य करील, त्याची कामे निःसंशय सिद्ध होतील व स्थिर राहतील।

Verse 64

न सन्देहस्ततोऽस्य श्रीरचलैव भविष्यति

यात काहीही संशय नाही; त्यानंतर त्याची श्री-समृद्धी निश्चयच अचल राहील।

Verse 65

श्रीभगवानुवाच । तस्मात्त्वं हि महाभाग चतुर्थ्यां सम्यगाचर । विनायकोद्भवां पूजां येनाभीष्टेन युज्यसे

श्रीभगवान म्हणाले—म्हणून, हे महाभाग, चतुर्थीचे विधिपूर्वक आचरण कर. विनायकसमुद्भव पूजा कर, ज्यायोगे तू अभिष्ट फलाशी संयुक्त होशील।

Verse 66

मार्कण्डेय उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो महीपतिः । गणनाथसमुद्भूतां पूजां कृत्वा यथोचिताम्

मार्कण्डेय म्हणाले—त्याचे वचन ऐकून राजा विश्वामित्राने गणनाथ (गणेश)समुद्भव यथोचित पूजा विधिपूर्वक केली।

Verse 67

तपश्चचार विपुलं सर्वविघ्नविवर्जितम् । ब्राह्मण्यं च ततः प्राप्तं सर्वेषामपि दुर्लभम् ओ

मग त्याने सर्व विघ्नांपासून मुक्त असे विपुल तप केले; आणि नंतर सर्वांनाही दुर्लभ असे ब्राह्मण्य (आध्यात्मिक पद) प्राप्त केले।

Verse 68

तस्मात्त्वं हि महाभाग विनायकसमुद्भवाम् । पूजां कुरु चतुर्थ्यां च संप्राप्तायां विशेषतः । संप्राप्नोषि महाभोगान्हृदिस्थान्नात्र संशयः

म्हणून, हे महाभाग, विनायकसमुद्भव पूजा कर—विशेषतः चतुर्थी येताच. तू हृदयस्थ अभिलषित महाभोग-फल निश्चयाने प्राप्त करशील; यात संशय नाही।

Verse 69

यो यं काममभिध्याय गणनाथं प्रपूजयेत् । स तं सर्वमवाप्नोति महेश्वरवचो यथा

जो ज्या कामनेचे चिंतन करून गणनाथाची पूजा करतो, तो ते सर्व प्राप्त करतो—महेश्वराच्या वचनाप्रमाणे।

Verse 70

अपुत्रो लभते पुत्रं धनहीनो महद्धनम् । शत्रूञ्जयति संग्रामे स्मृत्वा तं गणनायकम्

अपुत्राला पुत्र मिळतो, धनहीनाला महाधन मिळते; त्या गणनायकाचे स्मरण केल्याने मनुष्य संग्रामात शत्रूंना जिंकतो।

Verse 71

या नारी पतिना त्यक्ता दुर्भगा च विरूपिता । सा सौभाग्यमवाप्नोति गणनाथस्य पूजया

जी नारी पतीने त्यागलेली, दुर्भाग्यवती व विरूप असली, ती गणनाथाच्या पूजेमुळे सौभाग्य प्राप्त करते।

Verse 72

य इदं पठते नित्यं शृणुयाद्वा समाहितः । न विघ्नं जायते तस्य सर्वकृत्येषु सर्वदा

जो हे नित्य पठण करतो किंवा एकाग्र होऊन ऐकतो, त्याच्या सर्व कार्यांत कधीही विघ्न उत्पन्न होत नाही।

Verse 214

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये विश्वामित्रोपाख्यानप्रसंगेन गणपतिपूजाविधिमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुर्दशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या षष्ठ नागरखंडात, हाटकेश्वर-क्षेत्रमाहात्म्यात, विश्वामित्रोपाख्यानप्रसंगाने गणपतीपूजाविधीचे माहात्म्य वर्णन करणारा हा २१४वा अध्याय समाप्त झाला।