Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 66

Devanagari script

मार्कण्डेय उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो महीपतिः । गणनाथसमुद्भूतां पूजां कृत्वा यथोचिताम्

Transliteration

mārkaṇḍeya uvāca | tasya tadvacanaṃ śrutvā viśvāmitro mahīpatiḥ | gaṇanāthasamudbhūtāṃ pūjāṃ kṛtvā yathocitām

Translation

मार्कण्डेय म्हणाले—त्याचे वचन ऐकून राजा विश्वामित्राने गणनाथ (गणेश)समुद्भव यथोचित पूजा विधिपूर्वक केली।

Word by Word

• मार्कण्डेय: Mārkaṇḍeya
• मार्कण्डेय: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (agreeing with वचनम्)

• वचनम्: statement, words
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (Accusative singular)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया (having heard)

• विश्वामित्रः: Viśvāmitra
• विश्वामित्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• महीपतिः: king, lord of the earth
• महीपतिः: Karta (Apposition/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महीपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (मही + पति = lord of the earth)

• गणनाथ-समुद्भूताम्: originating from Gaṇanātha (Gaṇeśa)
• गणनाथ-समुद्भूताम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गणनाथ (प्रातिपदिक) + समुद्भूत (प्रातिपदिक; भू-धातु-निष्पन्न)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (गणनाथात् समुद्भूता) विशेषणम् (agreeing with पूजाम्)

• पूजाम्: worship
• पूजाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• कृत्वा: having performed
• कृत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया (having done/performed)

• यथोचिताम्: as appropriate, duly
• यथोचिताम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यथा (अव्यय) + उचित (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; अव्ययीभावसमासः (यथा + उचित = as is proper) विशेषणम् (agreeing with पूजाम्)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Mārkaṇḍeya narrates: King Viśvāmitra, regal yet ascetic, performs Gaṇanātha pūjā with a priestly arrangement—durvā, modaka, lamp, water-pot—before a serene Gaṇeśa image.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Viśvāmitra
• Gaṇanātha (Gaṇeśa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hearing authoritative instruction and then performing worship according to rule (yathocita) is presented as the dharmic path to success.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative sits inside the Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya section of the Nāgarakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform Gaṇanātha/Gaṇeśa worship in the proper, prescribed manner after receiving instruction.