Adhyaya 160

Verse 1

सूत उवाच । अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते रहस्युक्तः स भार्यया । रात्रौ प्रसुप्तः पार्श्वे च पादौ संस्पृश्य तत्क्षणात्

सूत म्हणाले—दुसरा दिवस आला तेव्हा त्याची पत्नी त्याला एकांतात गुप्तपणे बोलली। रात्री तो झोपलेला असता, ती बाजूला येऊन त्याचे पाय स्पर्श करताच त्या क्षणी बोलू लागली।

Verse 2

त्वं तावन्मम भर्त्तासि यावज्जीवमसंशयम् । तद्वदस्व विभोऽस्माकं त्वदर्थं स मयोज्झितः

मी जिवंत असेपर्यंत निःसंशय तूच माझा पती आहेस. म्हणून, हे प्रभो, आमच्या हितासाठी काय करावे ते सांग; तुझ्यासाठी मी त्याला त्यागले आहे.

Verse 3

इन्द्रजालमिदं किं ते किं वा मंत्रप्रसाधनम् । देवानां वा प्रसादोऽयं यत्त्वं चैतादृशः स्थितः

हे काय—इंद्रजालासारखी माया आहे का? की मंत्रसाधनेचे सामर्थ्य? की देवांचा प्रसादच आहे, म्हणून तू असा अद्भुत अवस्थेत येथे उभा आहेस?

Verse 4

मया त्वं हि तदा ज्ञातः प्रथमेऽपि दिने स्थिते । यदा संभूषिता वस्त्रैस्तथा वस्तुविभूषणैः

तू आला त्या पहिल्याच दिवशी मी तुला ओळखले होते; तेव्हा तू वस्त्रे आणि नानाविध अलंकारांनी सजलेला होतास.

Verse 5

यद्यहं तव वार्तां च सर्वां कपटसंभवाम् । कथयामि द्वितीयस्य तत्ते पादौ स्पृशाम्यहम्

जर मी तुझ्या कपटातून उत्पन्न झालेली सारी हकीकत तुला सांगितली, तर त्याच क्षणी मी तुझे चरण स्पर्श करीन.

Verse 6

सूत उवाच । एवमुक्तो विहस्योच्चैः स तदा ब्राह्मणोत्तमाः । तामालिंग्य ततः प्राह वचनं मधुराक्षरम्

सूत म्हणाले—असे ऐकून तो श्रेष्ठ ब्राह्मण तेव्हा मोठ्याने हसला; मग तिला आलिंगन देऊन मधुर शब्दांनी बोलला.

Verse 7

साधु प्रिये त्वया ज्ञातं सर्वं मम विचेष्टितम् । अहं स विप्रः सुभगे मणिभद्रेण यः पुरा

साधु, प्रिये! तू माझे सर्व विचेष्टित जाणलेस. हे सुभगे, मी तोच विप्र आहे, ज्याला पूर्वी मणिभद्राने (तसे) केले होते.

Verse 8

विडंबितो मुखं पश्यंस्त्वदीयं चंद्रसन्निभम् । चमत्कारपुरं गत्वा मया चाराधितो रविः । तेन तुष्टेन मे दत्तं तद्रूपं ज्ञानमेव च

उपहासित होऊन, तुझ्या चंद्रसदृश मुखाकडे पाहत मी चमत्कारपुरास गेलो आणि रवि (सूर्य) देवाची आराधना केली. तो प्रसन्न होऊन मला तेच रूप आणि सत्य ज्ञानही देऊन गेला.

Verse 9

माहिकोवाच । त्वदीयदर्शनेनाहं कामदेववशं गता

माहिका म्हणाली— तुझ्या दर्शनाने मी कामदेवाच्या वश झाले आहे.

Verse 10

तस्मादाराधयिष्यामि तं गत्वा दिननायकम् । येन ते तादृशं भूयः प्रतुष्टो विदधाति सः

म्हणून मी जाऊन दिननायक (सूर्य) देवाची आराधना करीन, ज्यामुळे तो अत्यंत प्रसन्न होऊन तुला पुन्हा तसेच रूप प्रदान करील.

Verse 11

किं मे चैतेन रूपेण तारुण्येनापि च प्रभो । यत्ते तथाविधं रूपं संभजामि दिवानिशम्

हे प्रभो! या रूपाचे आणि या तारुण्याचे मला काय प्रयोजन, जर मी तुझे तेच रूप दिवसरात्रि संगतीने अनुभवू शकत नसेन?

Verse 12

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा गुटिकां पुष्प समादाय मुखान्ततः । दधार तादृशं रूपं यादृग्दृष्टं पुरा तया

सूत म्हणाले—ते ऐकून त्याने पुष्पासारखी गुटिका उचलून मुखात ठेवली; आणि तिने पूर्वी पाहिले होते तसेच रूप त्याने धारण केले।

Verse 13

ततः सा हर्षिता माही पुलकेन समन्विता । तमालिंग्याभजद्गाढं वाक्यमेतदुवाच ह

मग माही आनंदाने भरून गेली व अंगावर रोमांच उठला; तिला घट्ट आलिंगन देऊन ती हे वचन बोलली।

Verse 14

अद्य मे सफलं जन्म यौवनं रूपमेव च । यत्त्वं हृद्वांछितः कांतः प्रलब्धो मदनोपमः

आज माझा जन्म सफल झाला, माझे यौवन व रूपही सफल झाले; कारण हृदयाने वांछिलेला प्रिय, मदनासारखा तू मला प्राप्त झालास।

Verse 15

एतावंति दिनान्येव न मया कामजं सुखम् । अपि स्वल्पतरं लब्धं कथंचिद्वृद्धसेवया

एवढ्या दिवसांत मला कामजन्य सुख मिळाले नाही—अगदी थोडेसेही नाही; कसेबसे फक्त एका वृद्धाची सेवा करत दिवस गेले।

Verse 16

भजस्व स्वेच्छया विप्र दासी तेऽहं व्यवस्थिता

हे विप्र, तुझ्या इच्छेप्रमाणे भोग कर; मी तुझी दासी म्हणून येथे उभी आहे।

Verse 17

पुष्प उवाच । प्रविशामि किमंगेषु भवन्तीं किं मिलाम्यहम् । प्रिये चिरेण लब्धासि न जाने कर वाणि किम्

पुष्प म्हणाला—मी तुझ्या अंगांत प्रवेश करू का, की तुझ्याशी एकरूप होऊ? प्रिये, तू फार काळाने मिळालीस; मी काय करावे ते कळत नाही।

Verse 19

अथ रात्र्यां व्यतीतायामुदिते सूर्यमण्डले । वक्त्रे तां गुटिकां कृत्वा स पुष्पस्तादृशोऽभवत्

मग रात्रि सरून सूर्य-मंडळ उगवले तेव्हा, तिला लहान गुटिका करून मुखात ठेवून पुष्प तसाच (त्या अवस्थेत) झाला।

Verse 20

एवं तस्य स्थितस्यात्र महान्कालो व्यजायत । पुत्राः पौत्रास्तथा जाताः कन्यकाश्च तथैव च

अशा रीतीने तो तेथे राहिला आणि फार काळ निघून गेला। पुत्र-पौत्र जन्मले, तसेच कन्याही जन्मल्या।

Verse 21

स वृद्धत्वं यदा प्राप्तो जराविप्लवतां गतः । तदा स चिन्तयामास मया पापं महत्कृतम्

तो जेव्हा वृद्धत्वास पोहोचला आणि जरेच्या कल्लोळाने व्याकुळ झाला, तेव्हा तो विचार करू लागला—‘माझ्याकडून मोठे पाप घडले आहे।’

Verse 22

मणिभद्रो वराकोऽसौ मिथ्याचारेण घातितः । तस्य भार्या हृता चैव प्रसूतिं च नियोजिता

‘तो बिचारा मणिभद्र खोट्या आचरणाने मारला गेला; त्याची पत्नीही हिरावून घेतली, आणि तिला प्रसूतीसाठी बाध्य केले.’

Verse 23

हाटकेश्वरजं क्षेत्रं तस्माद्गत्वा करोम्य हम् । पुरश्चरणसंज्ञं च येन शुद्धिः प्रजायते

म्हणून मी हाटकेश्वराच्या पवित्र क्षेत्रात जाऊन ‘पुरश्चरण’ नावाची विधी करीन; ज्यायोगे शुद्धी उत्पन्न होते।

Verse 24

एवं स निश्चयं कृत्वा पुष्पश्चित्ते निजे तदा । असंख्यं वित्तमादाय चमत्कारपुरंगतः

अशा रीतीने मनात दृढ निश्चय करून, पुष्पाने अमाप धन घेऊन ‘चमत्कारपुर’ नावाच्या नगराकडे प्रस्थान केले।

Verse 25

पुत्रेभ्योऽपि यथासंख्यं दत्त्वा चैव पृथक्पृथक् । प्रासादं कारयामास तस्य सूर्यस्य शोभनम्

पुत्रांना त्यांच्या योग्य वाट्याचे भाग वेगवेगळे देऊन, त्याने त्या सूर्यदेवासाठी एक भव्य प्रासाद-मंदिर उभारले।

Verse 26

यस्मिन्सिद्धिं गतः सोऽत्र याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठिते । ततो मध्यममाहूय प्रणिपत्याभिवाद्य च । सोऽब्रवीद्ब्राह्मणानां मे चातुश्चरणमानय

याज्ञवल्क्यांनी प्रतिष्ठित केलेल्या त्या स्थानी, जिथे त्याला सिद्धी प्राप्त झाली होती, तेथे त्याने आपल्या प्रमुखास बोलावून, नमस्कार करून आदराने अभिवादन केले व म्हणाला— “माझ्यासाठी ‘चातुश्चरण’ म्हणून ओळखला जाणारा ब्राह्मणसमूह आण।”

Verse 27

येनाहमग्रतो भूत्वा प्रायश्चित्तं विशुद्धये । पुरश्चरणसंज्ञं तु प्रार्थयामि यथाविधि

ज्यायोगे मी पुढे राहून शुद्धीसाठी प्रायश्चित्त करू शकेन, म्हणून मी विधिपूर्वक ‘पुरश्चरण’ नावाच्या कर्माची विनंती करीत आहे।

Verse 160

इति स्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखंडे हाट केश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्पस्य पापक्षालनार्थं हाटकेश्वरक्षेत्रगमनपुरश्चरणार्थब्राह्मणामन्त्रणवर्णनंनाम षष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या षष्ठ नागरखंडात, हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्यात, ‘पुष्पाचे पापक्षालन व्हावे म्हणून हाटकेश्वरक्षेत्री गमन व पुरश्चरणासाठी ब्राह्मणांचे आमंत्रण’ या नावाचा एकशे साठावा अध्याय समाप्त झाला।

Verse 198

एवमुक्त्वा ततस्तौ च मैथुनाय कृतक्षणौ । प्रवृत्तौ ब्राह्मणश्रेष्ठाः कामदेववशंगतौ

असे बोलून, योग्य क्षण साधून, ते दोघे मैथुनास प्रवृत्त झाले; ते श्रेष्ठ ब्राह्मण कामदेवाच्या वशास गेले होते।