Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

ततः कोपपरीतात्मा भगवान्वृषभध्वजः । गणान्संप्रेषयामास वधार्थं तस्य दुर्मतेः

Transliteration

tataḥ kopaparītātmā bhagavānvṛṣabhadhvajaḥ | gaṇānsaṃpreṣayāmāsa vadhārthaṃ tasya durmateḥ

Translation

तेव्हा धर्मयुक्त क्रोधाने व्यापलेले वृषभध्वज भगवान् शिव त्या दुर्मतीचा वध करण्यासाठी आपल्या गणांना पाठवू लागले।

Word by Word

• ततः: then; thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) — 'ततः' = 'then/from there'

• कोप-परीत-आत्मा: whose self was overcome by anger
• कोप-परीत-आत्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कोप (प्रातिपदिक) + परीता (कृदन्त/भूतकृदन्त, √इ 'to go' उपसर्ग-परि; 'surrounded/overcome') + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (भगवान्/वृषभध्वजः इत्यस्य)

• भगवान्: the Lord
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेष्य (ईश्वरः)

• वृषभ-ध्वजः: Bull-bannered one (Śiva)
• वृषभ-ध्वजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक) + ध्वज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'वृषभध्वज' = शिवस्य नाम

• गणान्: the attendants (gaṇas)
• गणान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• संप्रेषयामास: sent forth; dispatched
• संप्रेषयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-प्र-√इष् (धातु; प्रेरणे 'to send')
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• वध-अर्थम्: for the purpose of killing
• वध-अर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: वध (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; प्रयोजनार्थक (purpose)

• तस्य: of him; his
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)

• दुर्मतेः: of the evil-minded one
• दुर्मतेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दुर्मति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; 'दुर्मति' = evil-minded person

Speaker

Sūta (narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/śrotṛ-gaṇa (implied)

Visual Art Cues

Scene: Śiva (Vṛṣabhadhvaja) in fierce composure, issuing command; gaṇas assembling with weapons, ready to depart on a punitive mission.

Characters & Entities

• Śiva (Vṛṣabhadhvaja)
• Gaṇas
• Andhaka (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Lord’s intervention restores dharma: divine power responds to adharma not as caprice, but as protection of cosmic and moral order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kailāsa is the implied sacred setting as Śiva’s domain; the verse emphasizes the Lord’s gaṇas and divine response rather than a bathing-place tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.