Adhyaya 127

Verse 1

ऋषय ऊचुः । या सा कर्णोत्पलानाम त्वयास्माकं प्रकीर्तिता । किञ्चिज्जलाश्रयं प्राप्य तपस्तपति संस्थिता । तस्याः सर्वं समाचक्ष्व यथा तपसि सा स्थिता

ऋषी म्हणाले—तू आम्हाला जिचे वर्णन केलेस ती कर्णोत्पला नावाची स्त्री, एका जलाश्रयास प्राप्त होऊन तपात स्थित राहून तपश्चर्या करीत आहे. तिच्याविषयी सर्व सांग—ती तपात कशी स्थिर राहिली?

Verse 2

सूत उवाच । गौरीपादकृतस्थाना श्रद्धया परया युता । तावत्तुष्टिं गता देवी गिरिजा शंकरप्रिया

सूत म्हणाला—गौरीच्या चरणस्पर्शाने पावन झालेल्या स्थानी, परम श्रद्धेने युक्त होऊन, शंकरप्रिया देवी गिरिजा तेव्हा प्रसन्न झाली.

Verse 3

ततः प्रोवाच ते पुत्रि तुष्टाहं वांछितं वद । येन यच्छाम्यसंदिग्धं यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

मग देवी तिला म्हणाली—“पुत्री, मी प्रसन्न आहे; तुला जे अभिष्ट आहे ते सांग. त्या वराने मी तुला निःसंशय देईन, जरी ते अत्यंत दुर्लभ असले तरी.”

Verse 4

कर्णोत्पलोवाच । मम पत्युः कृते देवि मम तातः सुदुःखितः । राज्याद्भ्रष्टः सुखाच्चापि कुटुंबेन विवर्जितः

कर्णोत्पला म्हणाली—“देवी, माझ्या पतीच्या कारणाने माझे वडील अत्यंत दुःखी झाले आहेत. ते राज्यातून भ्रष्ट झाले, सुखही हरपले, आणि कुटुंबापासूनही दूर झाले.”

Verse 5

ततश्चैव तपस्तेपे वैराग्यं परमं गतः । अहं वार्द्धक्यमापन्ना कौमार्येऽपि च संस्थिता

“मग त्यांनी तपश्चर्या केली आणि परम वैराग्य प्राप्त केले. आणि मी—कौमार्यात असूनही—वार्धक्याला पोहोचले आहे.”

Verse 6

तस्माद्भवतु मे भर्त्ता कश्चिद्रूपोत्कटः स्मृतः । सर्वेषां देवमर्त्यानां त्वत्प्रसादात्सुरेश्वरि

म्हणून, हे सुरेश्वरी देवी, तुझ्या प्रसादाने मला असा पती लाभो की जो अत्यंत अनुपम रूपाने प्रसिद्ध असेल—सर्व देव व मनुष्यांपेक्षाही अधिक सुंदर।

Verse 7

तथा स्यात्परमं रूपं तारुण्यं त्वत्प्रसादतः । यथास्य जायते सौख्यं तापसस्यापि मे पितुः

तसेच तुझ्या कृपेने मला परम रूप व तारुण्य लाभो, ज्यामुळे माझ्या तपस्वी पित्यालाही सुख प्राप्त होईल।

Verse 8

देव्युवाच । माघमासतृतीयायां शनैश्चरदिने शुभे । नक्षत्रे वसुदैवत्ये रूपं ध्यात्वाथ यौवनम्

देवी म्हणाली—माघ महिन्याच्या तृतीयेला, शुभ शनिवारी, वसू-दैवत्य नक्षत्रात, रूप व यौवन यांचे ध्यान कर।

Verse 9

त्वया स्नानं प्रकर्तव्यं सुपुण्येऽत्र जलाशये । ततो दिव्य वपुर्भूत्वा यौवनेन समन्विता । भविष्यसि न संदेहः सत्यमेतन्मयोदितम्

तुला येथे या अतिपुण्य जलाशयात स्नान करावे. मग तू दिव्य देह धारण करून यौवनयुक्त होशील—यात संशय नाही; हे मी सांगितलेले सत्य आहे।

Verse 10

अन्यापि या महाभागे नारी स्नानं करिष्यति । तस्मिन्नहनि साप्येवं रूपयुक्ता भविष्यति

हे महाभागे, त्या दिवशी जी कोणतीही दुसरी स्त्री स्नान करील, तीही याच प्रकारे रूपसंपन्न होईल।

Verse 11

सूत उवाच । एवमुक्त्वाथ सा देवी गता चादर्शनं ततः । सापि चान्वेषयामास तृतीयां शनिना सह

सूत म्हणाले—असे बोलून ती देवी तत्क्षणी अदृश्य झाली. मग कर्णोत्पलाने शनिवारीसह तृतीया तिथीचा शोध घेण्यास सुरुवात केली.

Verse 12

वसुदेवात्मकेनैव नक्षत्रेण प्रयत्नतः । ध्यायमाना च तां देवीं सर्वकामप्रदायिनीम्

वसुदेवात्मक या शुभ नक्षत्रात तिने प्रयत्नपूर्वक सर्वकामप्रदायिनी त्या देवीचे ध्यान केले.

Verse 13

ततः कतिपयाहस्य जाता सा योगसंयुता । तृतीया या यथोक्ता च तया देव्या पुरा द्विजाः

त्यानंतर काही दिवसांत ती योगशक्तीने युक्त झाली. जी तृतीया पूर्वी सांगितली होती, ती देवीने प्राचीनकाळी द्विजांना कथन केली होती.

Verse 14

ततः सा रूपसौभाग्यं यौवनं वांछितं पतिम् । ध्यायमाना जले तस्मिन्नर्द्धरात्रे विवेश च

त्यानंतर रूप-सौभाग्य, यौवन आणि इच्छित पती यांची कामना करीत, ध्यानमग्न होऊन ती अर्धरात्री त्या जलात प्रविष्ट झाली.

Verse 15

ततो दिव्यवपुर्भूत्वा यौवनेन समन्विता । निष्क्रांता सलिलात्तस्माज्जनविस्मयकारिणी

मग ती दिव्य तेजस्वी देह धारण करून, यौवनाने युक्त होऊन, त्या जलातून बाहेर आली—आणि सर्वांना विस्मयचकित केले.

Verse 16

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो गौरीवाक्यप्रबोधितः । तदर्थं भगवान्कामः पत्न्यर्थं प्रीतिसंयुतः । अब्रवीच्च महाभागे कामोहं स्वयमागतः

त्याच वेळी गौरीच्या वचनांनी जागृत होऊन, पत्नीप्राप्तीसाठी प्रीतियुक्त भगवान कामदेव तेथे आले. त्यांनी त्या महाभागेला म्हटले—“मी काम, स्वतः येथे आलो आहे।”

Verse 17

पार्वत्यादेशिता भार्या तस्मान्मे भव मा चिरम्

पार्वतीने तुला माझी पत्नी म्हणून नेमले आहे; म्हणून विलंब न करता माझी हो.

Verse 18

यस्मात्प्रीत्या समायातस्तवांतिकमहं शुभे । तस्मात्प्रीतिरिति ख्याता मम भार्या भविष्यसि

हे शुभे! प्रीतीने मी तुझ्या जवळ आलो आहे; म्हणून तू ‘प्रीती’ या नावाने प्रसिद्ध होशील आणि माझी पत्नी होशील.

Verse 19

कर्णोत्पलोवाच । यद्येवं स्मर मत्तातं तं गत्वा प्रार्थय स्वयम् । स्वच्छंदा स्याद्यतः कन्या न कथंचित्प्रवर्तिता

कर्णोत्पला म्हणाली—“जर असेच असेल, हे स्मरा, तर माझ्या वडिलांकडे जाऊन तू स्वतः विनंती कर. कारण कन्या स्वच्छंद असावी; तिला कशाही प्रकारे बाध्य करू नये.”

Verse 20

य एष दृश्यते रम्यः प्रासादो नाति दूरतः । अस्यांते तिष्ठतेऽस्माकं तातस्तपसि संस्थितः

जो हा रम्य प्रासाद दिसतो आहे, तो फार दूर नाही; त्याच्या टोकाशी आमचे वडील तपस्येत स्थित राहतात.

Verse 21

अत्राहं पूर्वतो गत्वा तस्य तिष्ठामि चांतिके । भवानागत्य पश्चाच्च प्रार्थयिष्यति मां ततः

मी येथे आधीच पुढे जाऊन त्याच्या जवळ उभा राहीन। मग तू नंतर येऊन, त्याच्या सान्निध्यात, माझ्याकडे विनंती करशील।

Verse 22

बाढमित्येव कामोक्ते गता सा तत्समीपतः । प्रणिपत्य ततः प्राह दिष्ट्या तात मया पुनः

कामाने ‘बाढम्’ असे म्हणताच ती त्याच्या जवळ गेली। नमस्कार करून म्हणाली—“दिष्ट्या तात, मी पुन्हा तुम्हाला भेटले।”

Verse 23

संप्राप्तं यौवनं कांतं समाराध्य हरप्रियाम् । तस्मात्कुरु विवाहं मे हृत्स्थं सुखमवाप्नुहि

प्रिय, मला आता मनोहर यौवन प्राप्त झाले आहे. हरप्रिय गौरीची विधिवत् आराधना करून, म्हणून माझा विवाह करा आणि हृदयातील सुख प्राप्त करा।

Verse 24

मदर्थे प्रेषितो भर्त्ता तया देव्याऽतिसुन्दरः । पुष्प चापः स्वयं प्राप्तः सोऽपि तात तवांतिकम्

माझ्यासाठी त्या देवीने अतिशय सुंदर वर पाठविला आहे. पुष्पचाप कामदेवही स्वतः, हे तात, तुमच्या सान्निध्यात आला आहे।

Verse 25

अथ तां स समालोक्य स्वां सुतां यौवनान्विताम् । हर्षेण महता युक्तां कांतयुक्तां विशेषतः । अब्रवीदद्य मे पुत्रि संजातं तपसः फलम्

मग त्याने आपल्या यौवनयुक्त कन्येला पाहिले—जी महान आनंदाने भरलेली व विशेषतः तेजाने उजळलेली होती—आणि म्हणाला: “आज, पुत्री, माझ्या तपाचे फळ प्राप्त झाले।”

Verse 26

जीवितस्य च कल्याणि यत्वं प्राप्ता नवं वयः । भर्तारं च तथाभीष्टं देव्या दत्तं मनोभवम्

हे कल्याणी! तुझ्या जीवनात नवयौवन प्राप्त झाले आहे; आणि देवीने दिलेला मनोभव (काम) नावाचा अभिष्ट पतीही तुला मिळाला आहे।

Verse 27

एतस्मिन्नंतरे कामस्तस्यांतिकमुपाद्रवत् । अब्रवीद्देहि मे भूप स्वां कन्यां चारुहासिनीम्

तेवढ्यात काम त्याच्याजवळ धावून आला आणि म्हणाला—“हे भूपा! तुझी चारुहासिनी कन्या मला दे।”

Verse 28

अस्या अर्थेऽहमादिष्टः स्वयं गौर्या नृपोत्तम । कामदेव इति ख्यातस्त्रैलोक्यं येन मोहितम्

“हे नृपोत्तमा! हिच्यासाठी स्वयं गौरीने मला आज्ञा दिली आहे. मी कामदेव म्हणून प्रसिद्ध आहे; ज्याने त्रैलोक्य मोहित होते.”

Verse 29

ततस्तामर्पयामास तां कन्यां स महीपतिः । कृत्वाग्निं साक्षिणं वाक्याद्ब्राह्मणानां द्विजोत्तमाः

मग त्या महीपतिने ती कन्या त्याला अर्पण केली. श्रेष्ठ ब्राह्मणांच्या वचनानुसार अग्नीला साक्षी करून विधिपूर्वक विधी केला।

Verse 30

सा चास्य चाभवत्प्रीतिस्थानं यस्मात्सुलोचना । रतेरनंतरा तस्मात्प्रीतिनामाऽभवच्छुभा

ती सुलोचना त्याच्या प्रीतीचेच स्थान झाली; रतीनंतर तिचेच स्थान असल्याने ती शुभ रीतीने ‘प्रीती’ या नावाने प्रसिद्ध झाली।

Verse 31

एवं तया तपस्तप्तं तस्मात्तत्र जलाशये । तन्नाम्ना ख्यातिमायातं समस्तेऽत्र महीतले

अशा रीतीने तिने तेथे त्या पवित्र जलाशयाजवळ तप केले; म्हणून तो जलाशय तिच्याच नावाने सर्व पृथ्वीवर प्रसिद्ध झाला।

Verse 32

सकलं माघमासं च या स्त्री स्नानं समाचरेत् । पुमान्वा प्रातरुत्थाय स प्रयागफलं लभेत्

जी स्त्री संपूर्ण माघमास स्नान-व्रत करते, किंवा जो पुरुष पहाटे उठून स्नान करतो—त्याला प्रयागस्नानासारखेच पुण्यफळ मिळते।

Verse 33

रूपवाञ्जायते दक्षः सदा जन्मनि जन्मनि । न वियोगमवाप्नोति कदात्रिद्बांधवैः सह

तो जन्मोजन्मी सदैव रूपवान व दक्ष होऊन जन्मतो, आणि कधीही आपल्या बंधु-बांधवांपासून वियोग भोगत नाही।

Verse 127

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये कर्णोत्पलातीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम सप्तविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या षष्ठ नागरखंडात, हाटकेश्वर-क्षेत्रमाहात्म्यातील ‘कर्णोत्पला-तीर्थमाहात्म्यवर्णन’ नामक एकशे सत्ताविसावा अध्याय समाप्त झाला।