Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 22
Devanagari script
एतस्मिन्नंतरे ज्ञात्वा मानुषीं स्वगृहागताम् । तक्षकेण समानीतां कामोपहतचे तसा
Transliteration
etasminnaṃtare jñātvā mānuṣīṃ svagṛhāgatām | takṣakeṇa samānītāṃ kāmopahatace tasā
Translation
याच दरम्यान, कामाने मोहित झालेल्या तक्षकाने एक मानवी स्त्रीला आपल्या घरी आणले आहे हे कळताच, सर्वांच्या मनात तदनुरूप भाव उठला।
Word by Word
एतस्मिन्in this
एतस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्
अन्तरेin the interval
अन्तरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; ‘अन्तरे’ = ‘अन्तरे/मध्ये’ (in the interval)
ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
Kriya (Adverbial action/क्रिया-विशेषण)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Absolutive/Gerund); पूर्वकालिकक्रिया (having known)
मानुषीम्a human woman
मानुषीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमानुषी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्
स्वगृहागताम्who had come to (her) own house
स्वगृहागताम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक) + गृह (प्रातिपदिक) + आगत (कृदन्त-प्रातिपदिक, √गम्)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य गृहं आगता)
तक्षकेणby Takṣaka
तक्षकेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतक्षक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्
समानीताम्brought/led (here)
समानीताम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-आ-नी (धातु) → समानीत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; भूतकर्मणि कृदन्तः (PPP)
कामोपहताम्afflicted by desire
कामोपहताम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाम (प्रातिपदिक) + उपहत (कृदन्त-प्रातिपदिक, √हन्)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (कामेन उपहता = afflicted by desire)
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
तसा(probably) by her / of him
तसा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअशुद्धपाठ-सम्भावना; सम्भाव्यं ‘तया’ (स्त्री., तृतीया, एक.) वा ‘तस्य’ (पुं., षष्ठी, एक.)। सन्दर्भतः ‘तया’ (by her) अधिक युक्तम्
Speaker
Narrator (contextually Sūta/Lomaharṣaṇa in Māhātmya narration)
Visual Art Cues
Scene: A human woman unexpectedly arrives inside a Nāga’s dwelling, escorted by Takṣaka whose face shows infatuation and anxiety; attendants react in alarm.
Characters & Entities
T
TakṣakaFAQs
Desire clouds judgment and creates social disorder; hidden wrongdoing becomes known and invites consequence.
No tīrtha is named in this verse; it functions as narrative transition within the māhātmya.
None.