Adhyaya 35

Verse 1

लोमश उवाच । वनं गते महादेवे गिरिजा विरहातुरा । सुखं न लेभे तन्वंगी हर्म्येष्वायतनेषु वा

लोमश म्हणाले—महादेव वनात गेल्यावर विरहाने व्याकुळ झालेली गिरिजा, ती तन्वंगी, ना राजवाड्यांत सुख पावली, ना पवित्र निवासस्थानीही.

Verse 2

चिंतयंती शिवंतन्वी सर्वभावेन शोभना । चिंतमानां शिवां ज्ञात्वा ह्युवाच विजया सखी

ती शोभना तन्वंगी सर्वभावाने शिवाचे चिंतन करीत होती. शिवा (पार्वती) अशी विचारमग्न आहे हे जाणून सखी विजया तिला म्हणाली.

Verse 3

विजयोवाच । तपसा महता चैव शिवं प्राप्तासि शोभने । मृषशा द्यूतं कृतं तेन शंकरेण तपस्विना

विजया म्हणाली—हे शोभने! महान तपाने तू शिवाला प्राप्त केलीस. पण त्या तपस्वी शंकराने जणू तुझ्याशी कपटाचे द्यूत खेळले आहे.

Verse 4

द्यूते हि वहवो दोषा न श्रुताः किं त्वयाऽनघे । क्षमा पय शिवं तन्वि त्वरेणैव विचक्षणे

द्यूतात खरोखर अनेक दोष असतात—हे अनघे, तुला ते ऐकिवात नाहीत काय? म्हणून, हे तन्वि व विचक्षणे, त्वरेने शिवाकडे जाऊन क्षमा माग.

Verse 5

अस्माभिः सहिता देवि गच्छगच्छ वरानने

हे देवी, हे वरानने! आमच्यासह चल, चल।

Verse 6

यावच्छंभुर्दूरतो नाभिगच्छेत्तावद्गत्वा शंकरं क्षामयस्व । नो चेतन्वि क्षामयेथाः शिवं त्वं दुःखं पश्चात्ते भविष्यत्यवश्यम्

दूरून शंभू येण्यापूर्वीच त्वरेने जाऊन शंकरांची क्षमा माग. हे तन्वी! तू शिवाला प्रसन्न केले नाहीस तर नंतर तुला नक्कीच दुःख भोगावे लागेल.

Verse 7

निशम्य वाक्य विजयाप्रयुक्तं प्रहस्यामाना समधीरचेताः । उवाच वाक्यं विजयां सखीं च आश्चर्यभूतं परमार्थयुक्तम्

विजयाने उच्चारलेले वचन ऐकून ती हसली; मनाने स्थिर व धैर्यशील राहिली; आणि सखी विजयाला तिने आश्चर्यकारक व परमार्थयुक्त वचन सांगितले.

Verse 8

मया जितोऽसौ निरपत्रपश्च पुरा वृतो वै परया विभूत्या । किंचिच्च कृत्यं मम नास्ति सद्यो मया विनासौ च विरूप आस्थितः

मी त्याला आधीच जिंकले आहे; तो निर्लज्ज पूर्वीही माझ्या परम विभूतीने दबला होता. आत्ता माझे काहीही कर्तव्य उरलेले नाही; आणि माझ्याविना तो विरूप व अपूर्णच राहतो.

Verse 9

रूपीकृतो मया देवो महेशो नान्यथा वद । मया तेन वियोगश्च संयोगो नैव जायते

माझ्यामुळेच देव महेशाला रूप प्राप्त झाले आहे—याच्या विरुद्ध बोलू नकोस. त्याच्याशी वियोग आणि संयोग—दोन्ही—माझ्यामुळेच घडतात.

Verse 10

साकारो हि निराकारो महेशो हि मया कृतः

खरोखरच, निराकार महेशाला मी साकार रूपात प्रकट केले आहे।

Verse 11

कृतं मया विश्वमिदं समग्रं चराचरं देववरैः समेतम् । क्रीडार्थमस्योद्भववृत्तिहेतुभिश्चिक्रीडितं मे विजये प्रपश्य

माझ्याच द्वारा हे समग्र विश्व—चराचर, देवश्रेष्ठांसह—निर्मिले आहे। याच्या उत्पत्ती-स्थितीच्या हेतूंनी क्रीडार्थ मी क्रीडा केली; माझा विजय पाहा।

Verse 12

एवमुक्त्वा तदा देवी गिरिजा सर्वमंगला । शबरीरूपमास्थाय गंतुकामा महेश्वरम्

असे बोलून सर्वमंगलमयी देवी गिरिजा शबरीचे रूप धारण करून, जाण्याची इच्छा धरून महेश्वराकडे निघाली।

Verse 13

श्यामा तन्वी शिखरदशना बिंबबिंबाधरोष्ठी सुग्रीवाढ्या कुचभरनता गिरिजा स्निग्धकेशी । मध्ये क्षामा पृथुकटितटा हेमरंभोरुगौरी पल्लीयुक्ता वरवलयिनी बर्हिबर्हावतंसा

गिरिजा श्यामवर्णाची, तन्वंगिनी, टोकदार दातांची व पिकलेल्या बिंबफळासारख्या अधर-ओठांची होती; सुग्रीव, कुचभारामुळे किंचित वाकलेली, स्निग्ध केशांनी युक्त। कटीत कृश, नितंब विस्तीर्ण, सुवर्ण केळीच्या खांबासारख्या उरूंनी गौरवर्णा; पल्लीयुक्त वनवेषात, श्रेष्ठ वलयांनी शोभित आणि मयूरपंखांच्या अलंकाराने मुकुटित।

Verse 14

पाणौ मृणालसदृशं दधती च चापं पृष्ठे लसत्कृतककेतकिबाणकोशम् । सा तं निरीशमलोकयति स्म तत्र संसेविता सुवदना बहुभिः सखीभिः

हातात मृणालासारखा धनुष्य धारण करून आणि पाठीवर केतकी-नळांनी बनविलेला तेजस्वी बाणकोश घेऊन, ती सुमुखी अनेक सख्यांनी सेवित होऊन तेथे ईश्वराला पाहू लागली।

Verse 15

भृंगीनादेन महता नादयंती जगत्त्रयम् । गिरिजा मन्मथं सद्यो जीवयंती पुनःपुनः

महान भृंगी-नादाने गिरिजेने त्रैलोक्य गुंजविले आणि मन्मथाला तत्क्षणी पुन्हा पुन्हा जीवंत केले।

Verse 17

एकाकी संस्थितो यत्र यमाधिस्थो महेश्वरः । दृष्टस्ततस्तया देव्या भृंगीनादेन मोहितः

जिथे महेश्वर एकाकी ध्यानस्थ बसले होते, तिथे देवीने त्यांना पाहिले; आणि त्या भृंगी-नादाने ते मोहित झाले।

Verse 18

प्रबद्धो हि महादेवो निरीक्ष्य शबरीं तदा । समाधेरुत्थितः सद्यो महेशो मदनान्वितः

तेव्हा महादेवांनी शबरीला पाहताच ते जागृत झाले; महेश्वर तत्क्षणी समाधीतून उठले, मदनभावाने युक्त।

Verse 19

यावत्करे गृह्यमाणो गिरिजां स समीपगः । तावत्तस्य पुरः सद्यस्तिरोधानं गता सती

तो जवळ येऊन गिरिजेचा हात धरण्यास तो उद्यत झाला, तोच ती सती त्याच्या समोरून तत्क्षणी अंतर्धान पावली।

Verse 20

तद्दृष्ट्वा तत्क्षणादेव देवो भ्रांतिविनाशनः । भ्रममाणस्तदा शंभुर्नापश्यदसितेक्षणाम्

हे पाहताच त्या क्षणी भ्रांतिविनाशक देव भटकू लागले; तरीही शंभूला ती असितलोचना दिसेना।

Verse 21

विरहेण समायुक्तो हृच्छयेन समन्वितः । मदनारिस्तदा शंभुर्ज्ञानरूपो निरंतरम्

विरहदुःखाने संयुक्त व हृदयशोकाने परिपूर्ण असा कामशत्रु शंभू निरंतर ज्ञानस्वरूपात स्थिर राहिला।

Verse 22

निर्मोहो मोहमापन्नो ददर्श गिरिजां पुनः । उवाच वाक्यं शबरीं प्रस्ताव सदृशं महत्

निर्मोह असूनही तो मोहग्रस्त झाला; मग त्याने गिरिजेला पुन्हा पाहिले आणि शबरीला प्रसंगास अनुरूप असे गंभीर वचन बोलला।

Verse 23

शिव उवाच । वाक्यं मे श्रृणु तन्वंगि श्रुत्वा तत्कर्तुमर्हसि । कासि कस्यासि तन्वंगि किमर्थमटनं वने । तत्कथ्यतां महाभागे याथातथ्यं सुमध्यमे

शिव म्हणाले— हे तन्वंगी, माझे वचन ऐक; ऐकून तसेच करणे योग्य आहे. तू कोण आहेस, कोणाची आहेस? वनात कशासाठी भटकतेस? हे सुमध्यमा महाभागे, जे आहे तसे यथार्थ मला सांग।

Verse 24

शिवोवाच । पतिमन्वेषयिष्यामि सर्वज्ञं सकलार्थदम् । स्वतंत्रं निर्विकारं च जगतामीश्वरं वरम्

शिव म्हणाले— मी असा पती शोधीन जो सर्वज्ञ, सर्वार्थदाता, स्वतंत्र, निर्विकार आणि जगतांचा श्रेष्ठ ईश्वर आहे।

Verse 25

इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं गिरिजां वृषभध्वजः । अहं तवोचितो भद्रे पतिर्नान्यो हि भामिनि

असे ऐकून वृषभध्वजाने गिरिजेला उत्तर दिले— हे भद्रे, मीच तुझ्यास योग्य पती आहे; हे भामिनी, दुसरा कोणी नाही।

Verse 26

विमृश्यतां वरारोहे तत्त्वतो हि वरानने । वचो निशम्य रुद्रस्य स्मितपूर्वमभाषत

हे सुजघनांगे, हे सुंदरवदने! तत्त्वतः सत्यरूपाने याचा विचार कर. रुद्राचे वचन ऐकून ती प्रथम स्मित करून बोलली.

Verse 27

मयार्थितो महाभाग पतिस्त्वं नान्यथा वद । किं तु वक्ष्यामि भद्रं ते निर्गुणोऽसि परंतपः

हे महाभाग! मी तुलाच वर म्हणून मागितले आहे; अन्यथा बोलू नकोस—तूच माझा पती आहेस. तरी तुझ्या कल्याणासाठी सांगते—हे परंतप, तू निर्गुण आहेस.

Verse 28

यया पुरा वृतोऽसि त्वं तपसा च परेण हि । परित्यक्ता त्वयारण्ये क्षणमात्रेण भामिनी

जिने पूर्वी परम तपाने तुला वरण केले, तीच तेजस्विनी स्त्री अरण्यात तू क्षणात परित्याग केलीस.

Verse 29

दुराराध्योऽसि सततं सर्वेषां प्राणिनामपि । तस्मान्न वाच्यं हि पुनर्यदुक्तं ते ममाग्रतः

तू सर्व प्राण्यांसाठीही सदैव दुराराध्य आहेस. म्हणून माझ्यासमोर पूर्वी जे बोललास ते पुन्हा बोलू नकोस.

Verse 30

शबर्या वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच वृषध्वजः । मैवं वद विशालाक्षि न त्यक्ता सा तपस्विनी । यदि त्यक्ता मया तन्वि किं वक्तुमिह पार्यते

शबरीचे वचन ऐकून वृषध्वज म्हणाले—हे विशालाक्षि, असे बोलू नकोस; ती तपस्विनी त्यागलेली नाही. हे तन्वी, मी तिला त्यागले असते तर येथे काय बोलता आले असते?

Verse 31

एवं ज्ञात्वा विशालाक्षि कृपणं कृपणप्रियम् । तस्मात्त्वया हि कर्तव्यं वचनं मे सुमध्यमे

हे विशालाक्षि! मी सरलहृदय असून सरल जनांचा प्रिय आहे, हे जाणून; म्हणून हे सुमध्यमे, तू निश्चयाने माझे वचन पाळावे।

Verse 32

एवमभ्यर्थिता तेन बहुधा शूलपाणिना । प्रहस्य गिरिजा प्राह उपहासपरं वच

अशा रीतीने शूलपाणि प्रभूंनी वारंवार विनविल्यावर गिरिजा हसून उपहासमिश्र वचन बोलल्या।

Verse 33

तपोधनोऽसि योगीश विरक्तोऽसि निरंजनः । आत्मारामो हि निर्द्वंद्वो मदनो येन घातितः

हे योगीश्वर! तू तपोधन आहेस; तू विरक्त व निरंजन आहेस। तू आत्माराम, द्वंद्वातीत—ज्याने मदनाचा नाश केला।

Verse 34

स त्वं साक्षाद्विरूपाक्षो मया दृष्टोसि चाद्य वै । अशक्यो हि मया प्राप्तुं सर्वेषां दुरतिक्रमः । तस्मात्त्वया न वक्तव्यं यदुक्तं च पुरा मम

आणि तू—साक्षात् विरूपाक्ष—आज खरोखर माझ्या दृष्टीस पडला आहेस। तू मला प्राप्त होणे अशक्य, सर्वांसाठी दुस्तर आहेस। म्हणून मी पूर्वी जे बोलले ते तू पुन्हा बोलू नकोस।

Verse 35

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रोवाच मदनांतकः । मम भार्या भव त्वं हि नान्यथा कर्तुमर्हसि

तिचे वचन ऐकून मदनांतक म्हणाले—“तू माझी पत्नी हो; याव्यतिरिक्त अन्यथा करणे तुला योग्य नाही।”

Verse 36

इत्युक्त्वा तां करेऽगृह्णाच्छबरीं मदनातुरः । उवाच तं स्मयंती सा मुंचमुंचेति सादरम्

असे बोलून मदनातुर त्याने शबरीचा हात धरला. ती हसत आदराने म्हणाली— “सोडा, सोडा.”

Verse 37

नोचितं भगवान्कर्तुं तापसेन बलादिदम् । याचयस्व पितुर्मे त्वं नान्यथाभिभविष्यसि

हे भगवन्, तपस्व्याने बळजबरीने असे करणे योग्य नाही. माझ्या पित्याकडे माझी मागणी करा; नाहीतर तुम्ही यशस्वी होणार नाही.

Verse 38

महादेव उवाच । पितरं कथयाशु त्वं स्थितः कुत्र शुभानने । द्रक्ष्यामि तं विशालाक्षि प्रणिपातपुरःसरम्

महादेव म्हणाले— हे शुभमुखी, तुझा पिता कुठे आहे ते लवकर सांग. हे विशालनेत्री, प्रणाम पुढे करून मी त्यांचे दर्शन घेईन.

Verse 39

एतदुक्तं तदा तेन निशम्यासितनेत्रया । आनीतो हि तया तन्व्या पितरं वृषभध्वजः

त्याने असे म्हटल्यावर काळ्याभोर डोळ्यांची ती सुकुमार कन्या ऐकून आपल्या पित्याला घेऊन आली; आणि वृषभध्वज (शिव) त्याच्या समोर आणले गेले.

Verse 40

स्थितं कैलासशिखरे हिमवंतं नगोत्तमम् । अहिभिर्बहुभिश्चैव संवृतं च महाप्रभम्

कैलासशिखरावर स्थित हिमवान— पर्वतश्रेष्ठ, महाप्रभ— त्याने पाहिला; तो अनेक नागांनी वेढलेला होता.

Verse 41

द्वारि स्थितं तया देव्या दर्शितं शंकरस्य च । असौ मम पिता देव याचस्व विगतत्रपः । ददाति मां न संदेहस्तपस्विन्मा विलंबितम्

दारी उभी असलेल्या देवीने शंकरास दाखवून म्हटले—“देवा, हे माझे पिता आहेत; संकोच टाकून यांना मागणी करा. ते मला तुम्हाला देतील, यात संशय नाही. हे तपस्वी, विलंब करू नका।”

Verse 42

तथेति मत्वा सहसा प्रणम्य हिमालयं वाक्यमिदं बभाषे । प्रयच्छ तां चाद्य गिरीशवर्य ह्यार्ताय कन्यां सुभगां महामते

“तसेच होवो,” असे मानून त्यांनी तत्क्षणी हिमालयाला नमस्कार केला व म्हणाले—“हे गिरीश्वरश्रेष्ठ, हे महामते! आजच ती सुभगा कन्या मला प्रदान करा; मी उत्कंठेने व्याकुळ झालो आहे।”

Verse 43

कृपणं वाक्यमाकर्ण्य समुत्थाय हिमालयः । महेशं च समादाय ह्युवाच गिरिराट् स्वयम्

ते करुण शब्द ऐकून हिमालय उठून उभे राहिले; आणि महेशाला जवळ घेऊन गिरीराज स्वतः बोलू लागले।

Verse 44

किं जल्पसि हि भो देव तावयुक्तं च सांप्रतम् । त्वं दाता त्रिषु लोकेषु त्वं स्वामी जगतां विभो

“हे देव, असे का बोलता? आत्ता असे शब्द शोभत नाहीत. तू त्रिलोकीचा दाता आहेस; तूच सर्व जगाचा स्वामी आहेस, हे विभो।”

Verse 45

त्वया ततमिदं विश्वं जगदेतच्चराचरम् । एवं स्तुतिपरोऽभूच्च हिमालयागिरिर्महान् । आगतो नारदस्तत्र ऋषिभिः परिवारितः

“तुझ्यामुळे हे संपूर्ण विश्व—चराचर जगत—व्याप्त झाले आहे।” अशा प्रकारे महान हिमालय स्तुतीत तल्लीन झाले. तेवढ्यात ऋषींनी वेढलेले नारद मुनी तेथे आले।

Verse 46

उवाच प्रहसन्वाक्यं शूलपाणे नमः प्रभो । हे शंभो श्रृणु मे वाक्यं तत्त्वसारमयं परम्

हसत तो म्हणाला— “हे प्रभो शूलपाणि, तुला नमस्कार। हे शंभो, माझे वचन ऐक—ते परम तत्त्वसाराने परिपूर्ण आहे।”

Verse 47

योषिद्भिः संगति पुंसां विडंबायोपकल्पते । त्वं स्वामी जगतां नाथः पराणां परमः परः । विमृश्य सर्वं देवेश यथावद्वक्तुमर्हसि

“स्त्रियांची संगत अनेकदा पुरुषांसाठी विडंबनाचे कारण ठरते. पण आपण जगन्नाथ, स्वामी, आणि परमांहूनही परे परम आहात. हे देवेश, सर्व विचार करून यथोचित बोला.”

Verse 48

एवं प्रबोधितस्तेन नारदेन महात्मना । प्रबोधमगमच्छंभुर्जहास परमेश्वरः

अशा रीतीने त्या महात्मा नारदाने जागविल्यावर शंभू पूर्ण बोधाला पोहोचले, आणि परमेश्वर हसले.

Verse 49

शिव उवाच । सत्यमुक्तं त्वया चात्र नान्यथा नारदक्वचित् । योषित्संगतिमात्रेण नृणां पतनमेव च

शिव म्हणाले— “इथे तू जे सांगितलेस ते सत्य आहे; हे नारद, कधीही अन्यथा नाही. स्त्रीविषयक आसक्तीने झालेल्या केवळ संगतीनेही मनुष्याचा पतनच होते.”

Verse 50

भविष्यति न संदेहो नान्यथा वचनं तव । अनया मोहितोऽद्याहमानीतो गंधमादनम्

“असेच होईल—यात संशय नाही; तुझे वचन अन्यथा ठरणार नाही. तिच्या मोहाने आज मला गंधमादनास आणले आहे.”

Verse 51

पिशाचवत्कृतमिदं चरितं परमाद्भुतम्

हे कृत्य पिशाचासारखे केले गेले; हे चरित्र परम अद्भुत व अत्यंत विस्मयकारक प्रसंग आहे।

Verse 52

तस्मान्न तिष्ठामि गिरेः समीपे व्रजामि चाद्यैव वनांतरं पुनः । इत्येवमुक्त्वा स जगाम मार्गं दुरत्ययं योगेनामप्यगम्यम्

म्हणून मी पर्वताजवळ थांबणार नाही; आजच पुन्हा वनांतरात जाईन. असे बोलून तो दुरत्यय मार्गाने निघून गेला—जो योगानेही अगम्य होता.

Verse 53

निरालंबं स विज्ञाय नारदो वाक्यमब्रवीत् । गिरिजां च गिरींद्रं च पार्षदान्प्रति सत्वरम्

तो निरालंब (आधारहीन होऊन निघालेला) आहे असे जाणून नारदांनी त्वरेने गिरिजा, गिरींद्र आणि पार्षदांना वचन सांगितले.

Verse 54

वंदनीयश्च स्तुत्यश्च क्षाम्यतां परमार्थतः । महेशोऽयं जगन्नाथस्त्रिपुरारिर्महायशाः

ते वंदनीय व स्तुत्य आहेत—परमार्थतः त्यांनी क्षमा करावी. हा महेश, जगन्नाथ, त्रिपुरारि, महायशस्वी प्रभू आहे.

Verse 55

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं नारदस्य मुखोद्गतम् । गिरिजां पुरतः कृत्वा गिरयो हि महाप्रभाः

नारदांच्या मुखातून निघालेले हे वचन ऐकून, महाप्रभावी पर्वतांनी गिरिजेला पुढे करून (पुढील कार्यास सिद्ध झाले)।

Verse 56

दण्डवत्पतिताः सर्वे शंकरं लोकशंकरम् । तुष्टुवुः प्रणताः सर्वे प्रमथा गुह्यकादयः

सर्वांनी लोककल्याणकर्ता शंकरास दंडवत् प्रणाम केला. प्रणत होऊन प्रमथ, गुह्यक इत्यादी सर्वांनी त्यांचे स्तवन केले.

Verse 57

स्तूयमानो हि भगवानागतो गंधमादनम् । अंगिरसा हि सर्वेशो ह्यभिषिक्तो महात्मभिः

अशा रीतीने स्तुत्य भगवान गंधमादन पर्वतावर आले. तेथे अंगिरस व महात्मा ऋषींनी सर्वेश्वराचा अभिषेक केला.

Verse 58

तदा दुन्दुभयो नेदुर्वादित्राणि बहूनि च । इन्द्रादयः सुराः सर्वे पुष्पवर्षं ववर्षिरे

तेव्हा दुंदुभी निनादल्या आणि अनेक वाद्ये वाजू लागली. इंद्रादि सर्व देवांनी पुष्पवृष्टी केली.

Verse 59

ब्रह्मादिभिः सुरगणैर्बहुभिः परीतो योगीश्वरो गिरिजया सह विश्ववंद्यः । अभ्यर्थितः परममंगल मंगलैश्च दिव्यासनोपरि रराज महाविभूत्या

ब्रह्मा आदी अनेक देवगणांनी वेढलेला, विश्ववंद्य योगीश्वर गिरिजेसह विराजमान झाला. परम मंगल स्तुतिंनी अभ्यर्थित होऊन तो दिव्य आसनावर महाविभूतीने शोभला.

Verse 60

एवंविधान्यनेकानि चरितानि महात्मनः । महेशस्य च भो विप्राः पापहारीणि श्रृण्वताम्

हे विप्रहो! महात्मा महेशाची अशी अनेक चरित्रे आहेत; ती ऐकणाऱ्यांची पापे नष्ट होतात.

Verse 61

यानियानीह रुद्रस्य चरितानि महांत्यपि । श्रुतानि परमाण्येव भूयः किं कथयामि वः

इथे रुद्राची जी जी महान चरित्रे आहेत, ती परम उत्तम आख्याने पूर्वीच ऐकली गेली आहेत; मग मी तुम्हांला पुन्हा काय सांगू?

Verse 62

ऋषय ऊचुः । एव मुक्तं त्वया सूत चरितं शंकरस्य च । अनेन चरितेनैव संतृप्ताः स्मो न संशयः

ऋषी म्हणाले—हे सूत, तू शंकराचे चरित्र यथार्थ सांगितलेस. या चरित्रानेच आम्ही तृप्त झालो आहोत—यात संशय नाही.

Verse 63

सूत उवाच । व्यासप्रसादाच्छ्रुतमस्ति सर्वं मया ततं शंकररूपमद्भुतम् । सुविस्तृतं चाद्भुतवेदगर्भं ज्ञानात्मकं परमं चेदमुक्तम्

सूत म्हणाला—व्यासांच्या प्रसादाने मी हे सर्व श्रवण केले आहे; शंकरस्वरूपाने व्याप्त असे हे अद्भुत उपदेश आहे. हे अतिविस्तृत, वेदसारगर्भ, ज्ञानात्मक आणि परम असे सांगितले गेले आहे.

Verse 64

श्रद्धया परयोपेताः श्रावयंति शिवप्रियम् । श्रृण्वंति चैव ये भक्त्या शंभेर्माहात्म्यमद्भुतम् । शिवशास्त्रमिदं प्रीत्या ते यांति मरमां गतिम्

जे परम श्रद्धेने युक्त होऊन हे शिवप्रिय शास्त्र पठण करवितात, आणि जे भक्तीने शंभूची अद्भुत महिमा ऐकतात—प्रीतीने हे शिवशास्त्र स्वीकारून ते परम गतीला पोहोचतात.

Verse 3516

सकामना राजहंसा बभूवुस्तत्क्षणादपि । द्विरेफा बर्हिणश्चैव सर्वे ते हृच्छयान्विताः

त्याच क्षणी सकाम लोक राजहंस झाले; इतर भुंगे व मोरही झाले—ते सर्व हृदयातील अभिलाषेने युक्त होते.