Adhyaya 24

Verse 1

लोमश उवाच । तथैव सर्वं परया मुदान्वितश्चक्रे गिरींद्रः स्वसुतार्थमेव । गर्गं पुरस्कृत्य महानुभावो मंगल्यभूमिं परया विभूत्या

लोमश म्हणाले—तसेच परम आनंदाने भरलेला गिरिराज हिमालय आपल्या कन्येच्या हितासाठी सर्व व्यवस्था करू लागला. गर्गाला अग्रस्थानी ठेवून त्या महानुभावाने अतिशय वैभवाने मंगल्य विवाहभूमी सजविली।

Verse 2

आहूय विश्वकर्माणं कारयामास सादरम् । मंडपं च सुविस्तीर्णं वेदिकाभिर्मनोरमम्

विश्वकर्म्याला बोलावून त्यांनी आदराने एक अतिविस्तीर्ण मंडप उभारला; तो अनेक वेदिकांनी सुशोभित व मनोहर होता।

Verse 3

अयुतेनैव विस्तारं योजनानां द्विजोत्तमाः । मंडपं च गुणोपेतं नानाश्चर्यसमन्विततम्

हे द्विजोत्तमांनो, त्या मंडपाचा विस्तार दहा हजार योजनांचा होता; तो सर्व गुणांनी युक्त आणि नानाविध आश्चर्यांनी परिपूर्ण होता।

Verse 4

स्थावरं जंगमं चैव सदृशं च मनोहरम् । जंगमं च जितं तत्र स्थावरेण तथैव च

तेथे स्थावर आणि जंगम—दोन्हीही रूपाने सदृश व अत्यंत मनोहर होते. तेथे जंगमावर जणू स्थावराने विजय मिळविला होता, आणि स्थावरावरही तसाच जंगमाचा विजय भासत होता।

Verse 5

जंगमेन च तत्रैव जितं स्थावरमेव च । पयसा च जिता तत्र स्थलभूमिरभूत्तदा

तेथेच जंगमाने स्थावरास जिंकले आणि स्थावराने जंगमास पराभूत केले. पाण्याने कोरडी भूमीही जिंकली; तो प्रदेश जणू रूपांतरित झाला।

Verse 6

जलं किं नु स्थलं तत्र न विदुस्तत्त्वतो जनाः । क्वचित्सिंहाः क्वचिद्धंसाः सारसाश्च महाप्रभाः

तेथे लोकांना तत्त्वतः कळत नव्हते—ते जल आहे की स्थल. कुठे सिंह, कुठे हंस, आणि अन्यत्र तेजस्वी सारस होते।

Verse 7

क्वचिच्छिखंडिनस्तत्र कृत्रिमाः सुमनोहराः । तथा नागाः कृत्रिमाश्च हयाश्चैव तथा मृगाः

कुठे तेथे कृत्रिम मोर होते, अत्यंत मनोहर. तसेच कृत्रिम नाग, आणि घोडे व मृगही होते।

Verse 8

के सत्याः के असत्याश्च संस्कृता विश्वकर्मणा । तथैव चैवं विधिना द्वारपाः अद्भुताः कृताः

कोण खरे आणि कोण खोटे—हे कुणालाही ठरवता आले नाही, कारण सर्व विश्वकर्म्याने घडविले होते. त्याच विधीने अद्भुत द्वारपालही निर्माण केले।

Verse 9

पुंसो धनूंषि चोत्कृष्य स्थावरा जंगमोपमाः । तथाश्वाः सादिभिश्चैव गजाश्च गजसादिभिः

पुरुषांची धनुष्ये उंच धरलेली दिसत, आणि स्थावर आकृत्याही जंगमासारख्या भासत. घोडे स्वारांसह आणि हत्ती महावतांसह दिसत होते।

Verse 10

चामरैर्वीज्यमानाश्च केचित्पुष्पांकुरान्विताः । केचिच्च पुरुषास्तत्र विरेजुः स्रग्विणस्तथा

काहींना चामरांनी वाऱ्याने झुलविले जात होते, काहींना नवपुष्पांकुरांनी अलंकृत केले होते। तेथे काही पुरुषही गळ्यात माळा धारण करून अत्यंत तेजस्वी दिसत होते।

Verse 11

कृत्रिमाश्च तथा बह्व्यः पताकाः कल्पितास्तथा । द्वारि स्थिता महालक्ष्मीः क्षीरोदधिसमुद्भवा

तेथे अनेक कृत्रिम पताका देखील रचून सजविल्या होत्या। द्वारी क्षीरसागरातून उत्पन्न झालेली महालक्ष्मी विराजमान होती.

Verse 12

गजाः स्वलंकृता ह्यासन्कृत्रिमा ह्यकृतोपमाः । तथाश्वाः सादिभिश्चैव गजाश्च गजसादिभिः

हत्ती सुंदर अलंकृत होते—कृत्रिम असूनही जणू नैसर्गिकच वाटत. तसेच स्वारांसह घोडे होते आणि महावतांसह हत्तीही होते.

Verse 13

रथा रथियुता ह्यासन्कृत्रिमा ह्यकृतोपमाः । सर्वेषां मोहनार्थाय तथा च संसदः कृताः

सारथीसह रथही होते—कृत्रिम असूनही मानवनिर्मित वस्तूंहूनही अनुपम भासत. सर्वांच्या मनोहर विस्मयासाठी सभागृहे (दरबारासारखी)ही उभारली होती.

Verse 14

महाद्वारि स्थितो नंदी कृतस्तेन हि मंडपे । शुद्धस्फटिकसंकाशो यथा नंदी तथैव सः

त्या मंडपाच्या महाद्वारी नंदी पहारेकरीसारखा उभा केला होता। तो शुद्ध स्फटिकासारखा उजळ—जसा नंदी तसाच।

Verse 15

तस्योपरि महद्दिव्यं पुष्पकं रत्नभूषितम् । राजितं पल्लवाच्छत्रैश्चामरैश्च सुशोभितम्

त्याच्या वर एक विशाल, दिव्य पुष्पक-विमान होते, रत्नांनी अलंकृत. पल्लवमय छत्रांनी ते उजळून निघाले होते आणि चामरांच्या सुंदर झुळकीने अत्यंत शोभून दिसत होते.

Verse 16

वामपार्श्वे गजौ द्वौ च शुद्धकाश्मीरसन्निभौ । चतुर्दतौ षष्टिवर्षौ महात्मानौ महाप्रभौ

डाव्या बाजूस दोन गज होते, शुद्ध काश्मीर-श्वेतासारखे उजळ. ते चतुर्दंत, साठ वर्षांचे, महात्मे व महाप्रभेने युक्त होते.

Verse 17

तथैव दक्षिणे पार्श्वे द्वावश्वौ दंशितौ कृतौ । रत्नालंकारसंयुक्तांल्लोकपालांस्तथैव च

तसेच उजव्या (दक्षिण) बाजूस दोन लगाम-बद्ध अश्व घडविले. आणि त्याचप्रमाणे लोकपालही रत्नालंकारांनी संयुक्त करून निर्मिले.

Verse 18

षोडशप्रकृतीस्तेन याथातथ्येन धीमता । सर्वे देवा यथार्थेन कृता वै विश्वकर्मणा

त्या धीमानाने सृष्टीच्या सोळा प्रकृती यथातथ्य रीतीने घडवल्या. खरोखर विश्वकर्म्याने सर्व देवांना त्यांच्या यथार्थ स्वरूपातच निर्माण केले.

Verse 19

तथैव ऋषयः सर्वे भृग्वाद्यश्च तपोधनाः । विश्वे च पार्षदैः साकमिंद्रो हि परमार्थतः

तसेच भृगु आदि तपोधन सर्व ऋषीही घडविले गेले. आणि पार्षदांसह विश्वेदेव तसेच इंद्रही परमार्थतः त्यांच्या सत्य स्वरूपात निर्माण झाले.

Verse 20

कृताः सर्वे महात्मानो याथातथ्येन धीमता । एवंभूतः कृतस्तेन मंडपो दिव्यरूपवान्

त्या बुद्धिमान शिल्पकाराने यथार्थतेने सर्व महात्मे जसेच्या तसे घडविले; अशा रीतीने दिव्यरूपाने तेजस्वी असा मंडप तयार झाला।

Verse 21

अनेकाश्चर्यसंभूतो दिव्यो दिव्यविमोहनः । एतस्मिन्नंतरे तत्र आगतो नारदोग्रतः

अनेक आश्चर्यांतून उत्पन्न झालेला तो मंडप दिव्य व दिव्यरीत्या मोहक होता; त्याच वेळी नारद वेगाने पुढे येत तेथे आला।

Verse 22

ब्रह्मणा नोदितस्तत्र हिमालयगृहं प्रति । नारदोथ ददर्शाग्रे आत्मानं विनयान्वितम्

ब्रह्म्याच्या प्रेरणेने नारद हिमालयाच्या निवासाकडे गेला; आणि पुढे त्याने विनय व सदाचारयुक्त असा स्वतःलाच पाहिले।

Verse 23

भ्रांतो हि नारदस्तेन कृत्रिमेण महायशाः । अवलोकपरस्तत्र चरितं विश्वकर्मणः

त्या अद्भुत कृत्रिम रचनेने महायशस्वी नारद भ्रमित झाला; तो तेथे पाहण्यात तल्लीन होऊन विश्वकर्म्याच्या कर्तृत्वाचा विचार करू लागला।

Verse 24

प्रविष्टो मंडपं तस्य हिमाद्रे रत्नचित्रितम् । सुवर्णकलशैर्जुष्टं रंभाद्यैरुपशोभितम्

तो हिमालयावरील रत्नांनी नटलेल्या त्या मंडपात प्रविष्ट झाला; तो सुवर्णकलशांनी युक्त व रंभा आदी अप्सरांनी शोभिवंत होता।

Verse 25

सहस३स्तम्भसंयुक्तं ततोऽद्रिः स्वगणैर्वृतः । तमृषिं पूजयामास किं कार्यमिति पृष्टवान्

तेव्हा आपल्या गणांनी वेढलेला पर्वतराज सहस्रस्तंभयुक्त सभामंडपात त्या ऋषीचे विधिपूर्वक पूजन करू लागला आणि विचारले— “आपले येथे येण्याचे प्रयोजन काय?”

Verse 26

नारद उवाच । आगतास्ते महात्मानो देवा इन्द्रपुरोगमाः । तथा महर्षयः सर्वे गणैश्च परिवारिताः । महादेवो वृषारूढो ह्यागतोद्वहनं प्रति

नारद म्हणाले— इंद्राच्या नेतृत्वाखाली ते महात्मा देव आले आहेत; तसेच सर्व महर्षीही आपल्या गणांसह उपस्थित झाले आहेत. वृषभारूढ महादेवही विवाहाकडे प्रस्थान करीत आले आहेत.

Verse 27

ततस्तद्वचनं श्रुत्वा हिमवान्गिरिसत्तमः । उवाच नारदं वाक्यं प्रशस्तमधुरं महत्

ते वचन ऐकून गिरिश्रेष्ठ हिमवान् नारदांना उद्देशून प्रशंसनीय, मधुर व महान असे वचन बोलला.

Verse 28

पूजयित्वा यथान्यायं गच्छ त्वं शंकरं प्रति

यथान्याय पूजन करून तू शंकराकडे जा.

Verse 29

ततस्तद्वचनं श्रुत्वा मुनिर्हिमवतो गिरेः । तथैव मत्वा वचनं शैलराजानब्रवीत् । मेनाकेन च सह्येन मेरुणा गिरिणा सह

हिमवंत पर्वताचे वचन ऐकून मुनिने ते योग्य मानून शैलराजास सांगितले— मेनकेसह, सह्य पर्वतासह आणि मेरु गिरिसह.

Verse 30

एभिः समेतो ह्यधुनामहामते यतस्व शीघ्रं शिवमत्र चानय । देवैः समेतं च महर्षिवर्यैः सुरासुरैर्चितपादपंकजम्

हे महामते! आता यांच्यासह त्वरेने प्रयत्न कर; देव व श्रेष्ठ महर्षींसह शिवाला येथे आण—ज्यांच्या चरणकमलांची पूजा देव आणि असुर दोघेही करतात।

Verse 31

तथेति मत्वा स जगाम तूर्णां सहै व तैः पर्वतराजभिश्च । त्वरागतश्चैकपदेन शंभुं प्राप्नोदृषीणां प्रवरो महात्मा

“तसेच होवो” असे मानून तो महात्मा, ऋषींमध्ये श्रेष्ठ, त्या पर्वतराजांसह त्वरेने निघाला; आणि घाईने येऊन एकाच पावलात शंभूजवळ पोहोचला।

Verse 32

तावद्दृष्टो महादेवो देवैश्च परिवारितः । तदा ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रश्चैव सुरैः सह

तेवढ्यात देवांनी वेढलेला महादेव दिसला; आणि तेथे ब्रह्मा, विष्णू तसेच रुद्रही सर्व सुरांसह उपस्थित होते।

Verse 33

पप्रचछुर्नारदं सर्वे येऽन्ये रुद्रचरा भृशम् । कथ्यतां पृच्छमानानामस्माकं कथ्यते न हि

तेव्हा रुद्राचे इतर सर्व अनुचर नारदाला फार आग्रहाने विचारू लागले—“आम्ही विचारत आहोत, आम्हाला सांगा; आमच्यासाठी हे का सांगितले जात नाही?”

Verse 34

एकैकस्यात्मजाः स्वाः स्वाः सह्यमैनाकमेरवः । कन्यां दास्यंति वा शंभोः किं त्विदानीं प्रवर्तते

“सह्य, मैनाक आणि मेरू—प्रत्येकाच्या स्वतःच्या कन्या आहेत. ते शंभूला कन्या (विवाहासाठी) देतील काय? मग आत्ता नेमके काय घडत आहे?”

Verse 35

ततोऽवोचन्महातेजा नारदश्चर्षिसत्तमः । ब्रह्माणं पुरतः कृत्वा विष्णुं प्रति सहेतुकम्

तेव्हा महातेजस्वी ऋषिश्रेष्ठ नारदाने ब्रह्मदेवाला पुढे ठेवून, कारणासहित वचन सांगत विष्णूंना संबोधिले।

Verse 36

एकांतमाश्रित्य तदा सुरेन्द्रं स नारदो वाक्यमिदं बभाषे । त्वष्ट्रा कृतं वै भवनं महत्तरं येनैव सर्वे च विमोहिता वयम्

मग एकांतात इंद्राला घेऊन नारद म्हणाला— ‘त्वष्ट्याने खरोखरच अतिमहान भवन निर्माण केले आहे; त्याच अद्भुततेने आपण सर्वजण मोहित झालो आहोत।’

Verse 37

पुरा कृतं तस्य महात्मनस्त्वया किं विस्मृतं तत्सकलं शचीपते । तस्मादसौ त्वां विजिगीषुकामो गृहे वसंस्तस्यगिरेर्महात्मनः

हे शचीपते! त्या महात्म्याबद्दल तू पूर्वी जे केलेस ते सर्व विसरलास काय? म्हणूनच तो तुला जिंकण्याची इच्छा धरून त्या महान पर्वताच्या गृहात वास करीत आहे।

Verse 38

अहो विमोहितस्तेन प्रतिरूपेण भास्वता । तथा विष्णुः कृतस्तेन शंखचक्रगदादिभृत्

अहो! त्या तेजस्वी प्रतिरूपाने तू मोहित झालास; तसेच त्याने विष्णूलाही शंख-चक्र-गदा इत्यादी धारण करणारा करून दाखविले।

Verse 39

ब्रह्मा चैव तथाभूतस्तं चैव कृतवानसौ

आणि ब्रह्मादेवही तसाच झाला; त्या एकाने त्यालाही तद्वतच केले।

Verse 40

मायामयो वृषभस्तेन वेषात्कृतो हि नागोश्वतरस्तथैव । तथा चान्यान्याप्यनेनामरेन्द्र सर्वाण्येवोल्लिखितान्यत्र विद्धि

त्याने वेष धारण करून मायामय वृषभ निर्माण केला; तसेच नाग आणि खच्चरही। हे देवेन्द्रा, येथे इतरही अनेक गोष्टी त्यानेच सर्वथा रचिल्या आहेत, असे जाण.

Verse 41

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य देवेंद्रो वाक्यमब्रवीत्

त्याचे वचन ऐकून देवांचा स्वामी इंद्र प्रत्युत्तर देऊ लागला।

Verse 42

विष्णुं प्रति तदा शीघ्रं दृष्ट्वा यामि वसात्र भोः । पुत्रशोकेन तप्तोऽसौ व्याजेनान्येन वाऽकरोत्

मग मी त्वरेने विष्णूकडे जाऊन पाहतो—अरे मित्रा, तू येथेच थांब. तो पुत्रशोकाने दग्ध आहे; त्याने हे कदाचित एखाद्या बहाण्याने किंवा दुसऱ्या उपायाने केले असेल.

Verse 43

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो जनार्द्दनः । उवाच प्रहसन्वाक्यं शक्रमाप्तभयं तदा

त्याचे वचन ऐकून देवदेव जनार्दनाने, त्या वेळी भयभीत झालेल्या शक्राला (इंद्राला) हसत हसत वचन सांगितले.

Verse 44

निवातकवचैः पूर्वं मोहितोऽसि शचीपते । विद्याऽमृता तत्र मया समानीतोपसत्तये

हे शचीपते, पूर्वी तू निवातकवच दैत्यांनी मोहित झालास; म्हणून तेथे कार्यसिद्धीसाठी मी अमृतासमान, जीवनदायिनी विद्या आणली होती.

Verse 45

महाविद्याबलेनैव प्रविश्य मण्डपेऽधुना । पर्वतो हिमवानेष तथान्ये पर्वतोत्तमाः

त्या महाविद्येच्या बळानेच आता मण्डपात त्वरित प्रवेश कर. येथे हिमवान् पर्वतराज आहे आणि इतरही उत्तम श्रेष्ठ पर्वत आहेत.

Verse 46

विपक्षा हि कृताः सर्वे मम वाक्याच्च वासव । हेतुं स्मृत्वाथ वै त्वष्टा मायया ह्यकरोदिदम्

हे वासवा! माझ्या वचनामुळे ते सर्व खरोखरच विरोधी झाले. मग हेतु स्मरून त्वष्ट्याने मायेद्वारे हे निर्माण केले.

Verse 47

जयमिच्छंति वै मूढा न च भेतव्यमण्वपि

मूढ लोकच जयाची इच्छा करतात; पण किंचितही भय बाळगू नये.

Verse 48

एवं विवदमानांस्तान्देवाञ्छक्रपुरोगमान् । सांत्वयामास वै विष्णुर्नारदं ते ततोऽब्रुवन्

अशा रीतीने वाद घालत असलेल्या, शक्राच्या नेतृत्वाखालील त्या देवांना विष्णूंनी सांत्वन करून धीर दिला; मग ते नारदास म्हणाले.

Verse 49

ददाति वा न ददाति कन्यां गिरीन्द्रः स्वां वै कथ्यतां शीघ्रमेव । किं तेन दृष्टां किं कृतं चाद्य शंस तत्सर्वं भो नारद ते नमोऽस्तु

गिरीन्द्र आपली कन्या देतात की देत नाहीत—लवकर सांगा. त्यांनी काय पाहिले आणि आज काय केले—हे नारदा, ते सर्व सांग; तुला नमस्कार असो.

Verse 50

तच्छ्रुत्वा प्रहसञ्छंभुरुवाच वचनं तदा । कन्यां दास्यति चेन्मह्यं पर्वतो हि हिमालयः । मायया मम किं कार्यं वद विष्णो यथातथम्

ते ऐकून शंभू हसून म्हणाले— “हिमालय पर्वत मला आपली कन्या देईल तर मग मला मायेची काय गरज? हे विष्णो, जसे खरे आहे तसेच सांग।”

Verse 51

केनाप्वुपायेन फलं हि साध्यमित्युच्यते पंडितैर्न्यायविद्भिः । तस्मात्सर्वैर्गम्यतां शीघ्रमेव कार्यार्थोभिश्चेन्द्रपुरोगमैश्च

“कोणत्या उपायाने अपेक्षित फल साध्य होते?” असे न्याय जाणणारे पंडित म्हणतात. म्हणून सर्वांनी त्वरित निघावे—कार्यसिद्धीस उत्सुक जनांनी, आणि इंद्राला अग्रस्थानी ठेवून।

Verse 52

तदा शिवोऽपि विश्वात्मा पंचबाणेन मोहितः । महाभूतेन भूतेशस्त्वन्येषां चैव का कथा

तेव्हा विश्वात्मा शिवसुद्धा पंचबाणाने मोहित झाले. जेव्हा त्या महाबलाने भूतांचा स्वामीच जिंकला जातो, तेव्हा इतरांची काय कथा?

Verse 53

एवं च विद्यमानेऽसौ शंभुः परमशोभनः । कृतो ह्यनंगेन वशे यथान्यः प्राकृतो जनः

अशा रीतीने परम तेजस्वी शंभूसुद्धा अनंग (कामदेव) यांच्या वशात आले—जसा एखादा साधा प्राकृत मनुष्य।

Verse 54

मदनो हि बली लोके येन सर्वमिदं जगत् । जितमस्ति निजप्रौढ्या सदेवर्षिसमन्वितम्

कारण मदन जगात अत्यंत बलवान आहे; आपल्या प्रौढ सामर्थ्याने त्याने हे सर्व जग जिंकले आहे—देव आणि देवर्षींसह।

Verse 55

सर्वेषामेव भूतानां देवानां च विशेषतः । राजा ह्यनंगो बलवान्यस्य चाज्ञा बलीयसी

सर्व भूतांवर—आणि विशेषतः देवांवर—अनंग (कामदेव) हा बलवान राजा आहे; त्याची आज्ञा तर अधिकच प्रबळ आहे।

Verse 56

पार्वतीस्त्रीस्वरूपेण अजेयो भुवनत्रये । तां दृष्ट्वा हि स्त्रियं सर्वे ऋषयोऽपि विचक्षणाः

स्त्रीस्वरूपातील पार्वती त्रिभुवनात अजेय आहे. त्या स्त्रीला पाहून सर्व विवेकी ऋषीही व्याकुळ झाले.

Verse 57

देवा मनुष्या गन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः । आज्ञानुल्लंघिनः सर्वे मदनस्य महात्मनः

देव, मनुष्य, गंधर्व, पिशाच, नाग आणि राक्षस—हे सर्व महात्मा मदनाची आज्ञा ओलांडत नाहीत.

Verse 58

तपोबलेन महता तथा दानबलेन च । वेत्तुं न शक्यो मदंनो विनयेन विना द्विजाः

हे द्विजांनो! महान तपोबलाने वा दानबलानेही—विनयाशिवाय—मदनाला यथार्थ जाणता येत नाही.

Verse 59

तस्मादनंगस्य महान्क्रोधो हि बलवत्तरः । ईश्वरं मदनेनैवं मोहितं वीक्ष्य माधवः

म्हणून अनंगाचा महान क्रोध अधिकच बलवान झाला. मदनाने असा मोहित झालेला ईश्वर पाहून माधव (विष्णू) …

Verse 60

उवाच वाक्यं वाक्यज्ञो मा चिंतां कुरु वै प्रभो । यदुक्तं नारदेनैव मंडपं प्रति सर्वशः

वाक्यज्ञ तो म्हणाला—“हे प्रभो, चिंता करू नका. नारदांनी मंडपाविषयी सर्वथा जे सांगितले आहे, ते सर्व यथावत् पूर्ण केले जाईल.”

Verse 61

त्वष्ट्रा कृतं विचित्रं च तत्सर्वं मदनात्प्रभोः । तदानीं शंकरो वाक्यमुवाच मधुसूदनम्

“हे प्रभो, त्वष्ट्याने केलेले ते अद्भुत वैचित्र्य सर्वस्वी मदनामुळेच झाले आहे.” तेव्हा शंकरांनी मधुसूदन (विष्णू) यांस वचन सांगितले.

Verse 62

अविद्यया वृतं तेन कृतं त्वष्ट्रा हि मण्डपम् । किं तु वक्ष्यामहे विष्णो मण्डपः केवलेन हि

अविद्येने आच्छादित होऊन त्वष्ट्याने तो मंडप केला. पण हे विष्णो, त्याविषयी आम्ही काय सांगावे? मंडप हा केवळ मंडपच आहे.

Verse 63

विवाहो हि महाभाग अविद्यामूल एव च । तस्मात्सर्वे वयं याम उद्वाहार्थं च संप्रति

हे महाभाग, विवाहाचा मूळ खरेच अविद्येत आहे. म्हणून आपण सर्वजण आता उद्वाहकार्याकरिता जाऊया.

Verse 64

नारदं च पुरस्कृत्य सर्वे देवाः सवासवाः । हिमाद्रिसहिता जग्मुर्मन्दिरं परमाद्भुतम् । अनेकाश्चर्यसंयुक्तं विचित्रं विश्वकर्मणा

नारदांना अग्रस्थानी ठेवून, इंद्रासह सर्व देव हिमाद्रीसह त्या परम अद्भुत मंदिराकडे गेले; ते अनेक आश्चर्यांनी युक्त व विश्वकर्म्याने विचित्र रीतीने घडविलेले होते.

Verse 65

कृतं च तेनाद्य पवित्रमुत्तमं तं यज्ञवाटं बहुभिः पुरस्कृतम् । विचित्रचित्रं मनसो हरं च तं यज्ञवाटं स चकार बुद्धिमान्

तेव्हा त्या बुद्धिमान विश्वकर्म्याने अनेकांनी गौरविलेला, विचित्र रचनांनी अलंकृत व मनोहर असा परम पवित्र, उत्तम यज्ञवाट (यज्ञपरिसर) त्या दिवशीच निर्माण केला।

Verse 66

प्रवेक्ष्यमाणास्ते सर्वे सुरेन्द्रा ऋषिभिः सह । दृष्टा हिमाद्रिणा तत्र अभ्युत्थानगतोऽभवत्

ते सर्व देवेंद्र ऋषींसह प्रवेश करीत असता, हिमाद्रीने त्यांना तेथे पाहिले आणि तत्क्षणी आदराने स्वागतासाठी उभा राहिला।

Verse 67

तथैव तेषां च मनोहराणि हर्म्याणि तेन प्रतिकल्पितानि । गन्धर्वयक्षाः प्रमथाश्च सिद्धा देवाश्च नागाप्सरसां गणाश्च । वसंति यत्रैव सुखेन तेभ्यः स तत्रतत्रोपवनं चकार

तसेच त्याने त्यांच्यासाठी मनोहर प्रासाद रचले। जिथे-जिथे गंधर्व, यक्ष, प्रमथ, सिद्ध, देव तसेच नाग व अप्सरांचे गण सुखाने वसत होते, तिथे-तिथे त्याने उपवने (विहारवन) निर्माण केली।

Verse 68

तेषामर्थे महार्हाणि धाराजिरगृहाणि च । अत्यद्भुतानि शोभंते कृतान्येव महात्मना

त्यांच्यासाठी त्या महात्म्याने अत्यंत मौल्यवान व मान्य अशी निवासगृहे आणि धाराजिर-गृहे (विशेष भवन) उभारली; ती निर्माण होताच विलक्षण अद्भुत रीतीने शोभू लागली।

Verse 69

निवासार्थे कल्पितानि सावकाशानि तत्र वै । देवानां चैव सर्वेषामृषीणां भावितात्मनाम्

तेथे निवासासाठी खरोखरच प्रशस्त निवासस्थाने ठरविली गेली—सर्व देवांसाठीही आणि संयमित-चित्त (भावितात्मा) ऋषींसाठीही।

Verse 70

एवं विस्तारयामास विश्वकर्मा बहून्यपि । मन्दिराणि यथायोग्यं यत्र तत्रैव तिष्ठताम्

अशा प्रकारे विश्वकर्म्याने यथायोग्य अनेक मंदिरे व निवासस्थाने अधिक विस्तारून नीट रचली, जेणेकरून जे जिथे जिथे थांबतील ते तिथेच स्थिरपणे निवास करतील।

Verse 71

भैरवाः क्षेत्रपालाश्च येऽन्ये च क्षेत्रवासिनः । श्मशानवासिनश्चान्ये येऽन्ये न्यग्रोधवासिनः

भैरव, क्षेत्रपाल आणि इतर क्षेत्रवासी; तसेच स्मशानात राहणारे, आणि इतर जे वटवृक्ष (न्यग्रोध) जवळ वास करणारे—

Verse 72

अश्वत्थसेविनश्चान्ये खेचराश्च तथा परे । येये यत्रोपविष्टाश्च तत्रतत्रैव तेन वै

तसेच अश्वत्थ (पिंपळ) सेवणारे इतर, आणि अन्य खेचर (आकाशचारी)ही; जो जो जिथे बसला होता, तिथे तिथेच विश्वकर्म्याने यथोचित व्यवस्था केली।

Verse 73

कृतानि च मनोज्ञानि भवनानि महांतिवै । तेषामेवानुकूलानि भूतानां विश्वकर्मणा

आणि खरोखरच विशाल व मनोहर अशी घरे बांधली गेली. विश्वकर्म्याने त्या त्या भूतगणांच्या स्वभाव व गरजेनुसार, त्यांना अनुरूप अशीच निर्मिती केली।

Verse 74

तत्रैव ते सर्वगणैः समेता निवासितास्तेन हिमाद्रिणा स्वयम् । सेंद्राः सुरा यक्षपिशाचरक्षसां गन्धर्वविद्याप्सरसां समूहाः

तेथेच ते सर्वजण आपल्या आपल्या गणांसह एकत्र होऊन, स्वयं हिमाद्री (हिमालय) यांनीच वसविले गेले—इंद्रासह देवगण, तसेच यक्ष, पिशाच, राक्षस, गंधर्व, विद्याधर आणि अप्सरांचे समुदाय।