Adhyaya 25

Verse 1

अगस्त्य उवाच । श्रुत्वोंकारकथामेतां महापातकनाशिनीम् । न तृप्तोस्मि विशाखाथ ब्रूहि त्रैविष्टपीं कथाम्

अगस्त्य म्हणाले—हे विशाख! महापातकांचा नाश करणारी ही ओंकारकथा ऐकूनही मी तृप्त झालो नाही; म्हणून मला त्रैविष्टपीची पवित्र कथा सांग।

Verse 2

कथं च कथिता देव्यै देवदेवेन षण्मुख । आविर्भूतिर्महाबुद्धे पुण्या त्रैलोचनी परा

हे षण्मुखा! देवाधिदेवाने देवीला हे कसे सांगितले? हे महाबुद्धे, त्रिलोचनाची ती परम पुण्य आविर्भूती कशी प्रकट झाली?

Verse 3

स्कंद उवाच । आकर्णय मुने वच्मि कथां श्रमनिवारिणीम् । यथा देवेन कथितां त्रिविष्टपसमुद्भवाम्

स्कंद म्हणाले—हे मुने, ऐक; मी श्रम दूर करणारी कथा सांगतो, जशी देवाने सांगितली—त्रिविष्टप (स्वर्गलोक) येथून उद्भवलेली।

Verse 4

विरजाख्यं हि तत्पीठं तत्र लिंगं त्रिविष्टपम् । तत्पीठदर्शनादेव विरजा जायते नरः

ते पवित्र पीठ ‘विरजा’ या नावाने प्रसिद्ध आहे आणि तेथे ‘त्रिविष्टप’ लिंग विराजमान आहे. त्या पीठाचे दर्शन होताच मनुष्य ‘विरज’—कल्मषरहित—होतो.

Verse 5

तिस्रस्तु संगतास्तत्र स्रोतस्विन्यो घटोद्भव । तिस्रः कल्मषहारिण्यो दक्षिणे हि त्रिलोचनात्

हे घटोद्भवा (अगस्त्या)! तेथे तीन प्रवाहिनी नद्या एकत्र येतात—तिन्ही कल्मष हरिणाऱ्या—आणि त्या त्रिलोचनाच्या दक्षिणेस आहेत.

Verse 6

स्रोतोमूर्तिधराः साक्षाल्लिंगस्नपनहेतवे । सरस्वत्यथ कालिंदी नर्मदा चातिशर्मदा

त्या साक्षात् प्रवाहरूपाने प्रकट झाल्या आहेत, लिंगस्नानासाठी: सरस्वती, तसेच कालिंदी (यमुना) आणि नर्मदा—अतिशय शांती व मंगल देणारी.

Verse 7

तिस्रोपि हि त्रिसंध्यं ताः सरितः कुंभपाणयः । स्नपयंति महाधाम लिंगं त्रैविष्टपं महत्

त्या तीनही नद्या हातात कुंभ घेऊन प्रातः‑मध्याह्न‑सायं त्रिसंध्येला महाधाम त्रैविष्टप महालिंगाचा अभिषेक करतात।

Verse 8

लिंगानि परितस्ताभिः स्वनाम्नास्थापि तान्यपि । तेषां संदर्शनात्पुंसां तासां स्नानफलं भवेत्

त्या (नद्या) त्याच्या सभोवती आपल्या‑आपल्या नावांची लिंगेही स्थापतात; त्यांचे केवळ दर्शन केले तरी मनुष्याला त्या नद्यांत स्नानाचे फळ मिळते।

Verse 9

सरस्वतीश्वरं लिंगं दक्षिणेन त्रिविष्टपात् । सारस्वतं पदं दद्याद्दृष्टं स्पृष्टं च जाड्यहृत्

त्रैविष्टपाच्या दक्षिणेस सरस्वतीश्वर लिंग आहे; त्याचे दर्शन व स्पर्श सारस्वत पद (विद्या‑वाक्चातुर्य) देऊन जडत्व हरते।

Verse 10

यमुनेशं प्रतीच्यां च नरैर्भक्त्या समर्चितम् । अपि किल्बिषवद्भिश्च यमलोकनिवारणम्

पश्चिमेस यमुनेश लिंग आहे, जे लोक भक्तीने पूजतात; पापभार असलेल्यांनाही ते यमलोकापासून वाचवते।

Verse 11

दृष्टं त्रिलोचनात्प्राच्यां नर्मदेशं सुशर्मदम् । तल्लिंगार्चनतो नृणां गर्भवासो निषिध्यते

त्रिलोचनाच्या पूर्वेस नर्मदेश लिंग आहे, जे उत्तम कल्याण देणारे; त्या लिंगाच्या अर्चनेने मनुष्यांचा गर्भवास (पुनर्जन्म) थांबतो।

Verse 12

स्नात्वा पिलिपिला तीर्थे त्रिविष्टपसमीपतः । दृष्ट्वा त्रिलोचनं लिंगं किं भूयः परिशोचति

त्रिविष्टपाजवळील पिलिपिला तीर्थात स्नान करून आणि त्रिलोचन-लिंगाचे दर्शन घेतल्यावर पुन्हा कोण शोक करील?

Verse 13

त्रिविष्टपस्य लिंगस्य स्मरणादपि मानवः । त्रिविष्टप पतिर्भूयान्नात्र कार्या विचारणा

त्रिविष्टप-लिंगाचे केवळ स्मरण केले तरी मनुष्य स्वर्गाचा अधिपती होतो; याविषयी विचार वा शंका करण्याचे कारण नाही.

Verse 14

त्रिविष्टपस्य द्रष्टारः स्रष्टारः स्युर्न संशयः । कृतकृत्यास्त एवात्र त एवात्र महाधियः

त्रिविष्टप (लिंग) ज्यांचे दर्शन होते ते स्रष्ट्यासमान होतात—यात संशय नाही. तेच येथे कृतकृत्य, तेच येथे महाधी आहेत.

Verse 15

आनंदकानने लिंगं प्रणतं यैस्त्रिविष्टपम् । त्रिलोचनस्य नामापि यैः श्रुतं शुद्धबुद्धिभिः

आनंदकाननात ज्यांनी शुद्धबुद्धीने त्रिविष्टप-लिंगास प्रणाम केला, आणि ज्यांनी त्रिलोचनाचे नामही ऐकले—ते धन्य होत.

Verse 16

सप्तजन्मार्जितात्पापात्ते पूता नात्र संशयः । पृथिव्यां यानि लिंगानि तेषु दृष्टेषु यत्फलम्

ते सात जन्मांत संचित पापांपासूनही पवित्र होतात—यात संशय नाही. पृथ्वीवरील सर्व लिंगांच्या दर्शनाचे जे फळ, तेच फळ येथे प्राप्त होते.

Verse 17

तत्स्यात्रिविष्टपे दृष्टे काश्यां मन्ये ततोधिकम् । काश्यां त्रिविष्टपे दृष्टे दृष्टं सर्वं त्रिविष्टपम्

त्रिविष्टप (स्वर्ग) दर्शन हे निःसंशय महान फल देणारे आहे; तरीही काशीत त्याचे दर्शन त्याहून अधिक श्रेष्ठ असे मी मानतो. कारण काशीत त्रिविष्टप दिसले की जणू सर्व स्वर्गच पाहिला असे होते.

Verse 18

क्षणान्निर्धूत पापोसौ न पुनर्गर्भभाग्भवेत । स स्नातः सर्वतीर्थेषु सर्वावभृथवान्स च

क्षणातच त्याची पापे झटकून निघून जातात; तो पुन्हा गर्भभागी (पुनर्जन्म) होत नाही. तो जणू सर्व तीर्थांत स्नान केलेला आणि सर्व अवभृथ-स्नान केलेला—असा फलभागी होतो.

Verse 19

यो वै पिलिपिला तीर्थे स्नात्वोत्तरवहांभसि । सरित्त्रयं महापुण्यं यत्र साक्षाद्वसेत्सदा

जो पिलिपिला-तीर्थात उत्तरवाहिनी प्रवाहाच्या जलात स्नान करतो, तेथे साक्षात् व सदैव महापुण्यदायी त्रिसरितांचा (तीन पवित्र नद्यांचा) संगम वास करतो.

Verse 20

तत्र श्राद्धादिकं कृत्वा गयायां किं करिष्यति । स्नात्वा पिलिपिला तीर्थे कृत्वा वै पिंडपातनम्

तेथेच श्राद्धादि करून झाल्यावर गयेला जाऊन काय करायचे? कारण पिलिपिला-तीर्थात स्नान करून विधिपूर्वक पिंडदान (पिंडपातन) केल्यास कर्तव्य पूर्ण होते.

Verse 21

दृष्ट्वा त्रिविष्टपं लिंगं कोटितीर्थफलं लभेत् । यदन्यत्रार्जितं पापं तत्काशी दर्शनाद्व्रजेत्

त्रिविष्टप-लिंगाचे दर्शन घेतल्याने कोटी तीर्थांचे फळ मिळते. आणि अन्यत्र संचित झालेले पाप काशीच्या दर्शनमात्रानेच नष्ट होते.

Verse 22

काश्यां तु यत्कृतं पापं तत्पैशाचपदप्रदम् । प्रमादात्पातकं कृत्वा शंभोरानंदकानने

काशीत जे पाप केले जाते ते पिशाचपद देणारे ठरते. शंभूच्या आनंद-काननात प्रमादाने जर कोणी महापातक करून बसेल…

Verse 23

दृष्ट्वा त्रिविष्टपं लिंगं तत्पापमपि हास्यति । सर्वस्मिन्नपि भूपृष्ठे श्रेष्ठमानंदकाननम्

त्रिविष्टप-लिंगाचे दर्शन घेतल्यास ते पापही नष्ट होते. संपूर्ण भूपृष्ठावर आनंद-कानन हेच श्रेष्ठ आहे.

Verse 24

तत्रापि सर्वतीर्थानि ततोप्योंकारभूमिका । ओंकारादपि सल्लिंगान्मोक्षवर्त्म प्रकाशकात्

तेथेही सर्व तीर्थे आहेत; पण त्याहूनही श्रेष्ठ ओंकार-भूमिका आहे. आणि ओंकाराहूनही श्रेष्ठ ते शुभ लिंग, जे मोक्षमार्ग प्रकाशित करते.

Verse 25

अतिश्रेष्ठतरं लिंगं श्रेयोरूपं त्रिलोचनम्

अतिशय श्रेष्ठ लिंग म्हणजे त्रिलोचन—ते श्रेय, परम कल्याणाचे स्वरूप आहे.

Verse 26

तेजस्विषु यथा भानुर्दृश्येषु च यथा शशी । तथा लिंगेषु सर्वेषु परं लिंगं त्रिलोचनम्

जसे तेजस्वींमध्ये सूर्य आणि दृश्य वस्तूंमध्ये चंद्र—तसेच सर्व लिंगांमध्ये परम लिंग त्रिलोचन आहे.

Verse 27

त्रिलोचनार्चकानां सा पदवी न दवीयसी । परं निर्वाणपद्माया महासौख्यैकशेवधेः

त्रिलोचनाच्या उपासकांना मिळणारी ती पदवी दूर नाही; तेच परम धाम—निर्वाणकमळ, महासुखाचा एकमेव निधी।

Verse 28

सकृत्त्रिलोचनार्चातो यच्छ्रेयः समुपार्ज्यते । न तदा जन्मसंपूंज्य लिंगान्यन्यानि लभ्यते

त्रिलोचनाची एकदाच पूजा करून जे परम श्रेय मिळते, ते मिळाल्यावर अन्य लिंगांसाठी जन्मोजन्मीचा संचय करावा लागत नाही।

Verse 29

काश्यां त्रिलोचनं लिंगं येर्चयंति महाधियः । तेर्च्यास्त्रिभुवनौकोभिर्ममप्रीतिमभीप्सुभिः

काशीत जे महाधी त्रिलोचनलिंगाची पूजा करतात, तेच माझी प्रीती इच्छिणाऱ्या त्रिभुवनवासीयांकडून पूज्य ठरतात।

Verse 30

कृत्वापि सर्वसंन्यासं कृत्वा पाशुपतव्रतम् । नियमेभ्यः स्खलित्वापि कुतो बिभ्यति मानवाः

सर्वसंन्यास करून, पाशुपतव्रत धारण करूनही—नियमांत कधी स्खलन झाले तरी—असा आश्रय असताना मानवांनी का घाबरावे?

Verse 31

विद्यमाने महालिंगे महापापौघहारिणि । त्रिविष्टपे पुण्यराशौ मोक्षनिक्षेपसद्मनि

जेव्हा महालिंग विद्यमान आहे—महापापांच्या प्रवाहाचा नाश करणारे—आणि काशीच्या दिव्य क्षेत्रात पुण्यराशी व मोक्ष-निक्षेपाचे धाम आहे।

Verse 32

समभ्यर्च्य महालिंगं सकृदेव त्रिलोचनम् ऽ । मुच्यते कलुषैः सर्वैरपिजन्मशतार्जितैः

जो महालिंग त्रिलोचनाचे विधिपूर्वक एकदाही पूजन करतो, तो शेकडो जन्मांत साचलेल्या सर्व कलुषांपासून मुक्त होतो.

Verse 33

ब्रह्महापि सुरापो वा स्तेयी वा गुरुतल्पगः । तत्संयोग्यपि वा वर्षं महापापी प्रकीर्तितः

ब्रह्महत्यारा, सुरापान करणारा, चोर किंवा गुरुतल्पग—आणि जो अशा पाप्याशी वर्षभर संग करतो—तोही ‘महापापी’ म्हणून सांगितला आहे.

Verse 34

परदाररतश्चापि परहिंसा रतोपि वा । परापवादशीलोपि तथा विस्रंभघातकः

परस्त्रीसक्त, परहिंसेत रत, परनिंदेची सवय असलेला, तसेच विश्वासघात करणारा—हेही येथे घोर पापी मानले आहेत.

Verse 35

कृतघ्नोपि भ्रूणहापि वृषलीपतिरेव वा । मातापितृगुरुत्यागी वह्निदो गरदोपि वा

कृतघ्न, भ्रूणहंता, वृषलीचा पति, माता-पिता-गुरूचा त्याग करणारा, आग लावणारा, तसेच विष देणारा—हेही येथे महापापी मानले आहेत.

Verse 36

गोघ्नः स्त्रीघ्नोपि शूद्रघ्नः कन्यादूषयितापि च । क्रूरो वा पिशुनो वापि निजधर्मपराङ्मुखः

गोहत्या करणारा, स्त्रीहत्या करणारा, शूद्रहत्या करणारा, कन्यादूषक; किंवा क्रूर, पिशुन (चहाडीखोर), आणि निजधर्मापासून पराङ्मुख—हे सर्व येथे घोर पापी मानले आहेत.

Verse 37

निंदको नास्तिको वापि कूटसाक्ष्यप्रवादकः । अभक्ष्यभक्षको वापि तथाऽविक्रेय विक्रयी

कोणी निंदक असो, नास्तिक असो, खोटी साक्ष पसरविणारा असो, अभक्ष्य भक्षण करणारा असो, किंवा जे विक्रेय नाही तेही विकणारा असो—

Verse 38

इत्यादि पापशीलोपि मुक्त्वैकं शिवनिंदकम । पापान्निष्कृतिमाप्नोति नत्वा लिंगं त्रिलोचनम्

अशा पापवृत्तीचा असला तरी—एकच गोष्ट सोडली, म्हणजे शिवनिंदा—तर त्रिलोचन प्रभूच्या लिंगास नमस्कार करून पापांचे प्रायश्चित्त व मोचन प्राप्त करतो.

Verse 39

शिवनिंदारतो मूढः शिवशास्त्रविनिंदकः । तस्य नो निष्कृतिर्दृष्टा क्वापि शास्त्रेपि केनचित्

परंतु जो मूढ शिवनिंदेत रमतो आणि शिवशास्त्रांचीही निंदा करतो—त्याच्यासाठी कोणत्याही शास्त्रात, कोणाकडूनही, कुठेही प्रायश्चित्त दिसत नाही.

Verse 40

आत्मघाती स विज्ञेयः सदा त्रैलोक्यघातकः । शिवनिंदां विधत्ते यः स नाभाष्योऽधमाधमः

जो शिवनिंदा करतो, तो आत्मघाती आहे असे जाणावे; तो सदैव त्रैलोक्यघातक आहे. तो अधमांतही अधम असून त्याच्याशी बोलणेही योग्य नाही.

Verse 41

शिवनिंदारता ये च शिवभक्तजनेष्वपि । ते यांति नरके घोरे यावच्चंद्रदिवाकरौ

जे शिवनिंदेत रत असतात आणि शिवभक्तजनांचीही निंदा करतात—ते चंद्र व सूर्य असेपर्यंत घोर नरकात जातात.

Verse 42

शैवाः पूज्याः प्रयत्नेन काश्या मोक्षमभीप्सुभिः । तेष्वर्चितेष्वपि शिवः प्रीतो भवत्यसंशयः

काशीत मोक्षाची इच्छा असणाऱ्यांनी शैवांचे प्रयत्नपूर्वक पूजन करावे; त्यांचे पूजन झाले असता स्वयं शिव निःसंशय प्रसन्न होतो।

Verse 43

सर्वेषामिह पापानां प्रायश्चित्तचिकीर्षया । निःशंकैरेव वक्तव्यं प्रमाणज्ञैरिदं वचः

येथील सर्व पापांचे प्रायश्चित्त करण्याच्या हेतूने, प्रमाण जाणणाऱ्यांनी हे वचन निःशंकपणेच सांगावे।

Verse 44

पुरश्चरणकामश्चेद्भीतोसि यदि पापतः । मन्यसे यदि नः सत्यं वाक्यशास्त्रप्रमाणतः

जर तुला पुरश्चरण करावयाचे असेल, जर पापामुळे तू भयभीत असशील, आणि वाक्य व शास्त्र-प्रमाणाने आमचे वचन सत्य मानत असशील—

Verse 45

ततः सर्वं परित्यज्य कृत्वा मनसि निश्चयम् । आनंदकाननं याहि यत्र विश्वेश्वरः स्वयम्

मग सर्व काही परित्याग करून आणि मनात दृढ निश्चय करून आनंदकाननास जा, जिथे स्वयं विश्वेश्वर विराजमान आहे।

Verse 46

यत्र क्षेत्रप्रविष्टानां नराणां निश्चितात्मनाम् । न बाधतेऽघनिचयः प्राप्येत च परोवृषः

त्या क्षेत्रात दृढनिश्चयी होऊन प्रवेश केलेल्या पुरुषांना पापांचा साठा बाधत नाही, आणि परम वृषभध्वज शिवाची प्राप्ती होते।

Verse 47

तत्राद्यापि महातीर्थं त्रिस्रोतस्यतिनिर्मले । पुण्ये पिलिपिलानाम्नि त्रिसरित्परिसेविते

तेथे आजही त्रिस्रोतस (तीन प्रवाहांच्या संगम) यांचे अतिनिर्मळ महातीर्थ आहे—‘पिलिपिला’ नावाचे पुण्यस्थान, जे त्रिनद्यांनी सेवित व पावन झालेले आहे।

Verse 48

त्रिलोचनाक्षिविक्षेप परिक्षिप्त महैनसि । स्नात्वा गृह्योक्तविधिना तर्पणीयान्प्रतर्प्य च

जिथे त्रिलोचन प्रभूच्या केवळ दृष्टिक्षेपानेच महापाप दूर होते, तेथे गृह्यविधीनुसार स्नान करून तर्पणीय पितर व देव यांना तर्पण करावे।

Verse 49

दत्त्वा देयं यथाशक्ति वित्तशाठ्यविवर्जितः । दृष्ट्वा त्रिविष्टपं लिंगं समभ्यर्च्यातिभक्तितः

यथाशक्ती दान देऊन, धनातील कंजूषपणा टाळून, त्रिविष्टप (स्वर्गीय) लिंगाचे दर्शन घेऊन त्याची अतिभक्तीने पूजा करावी।

Verse 50

गंधाद्यैर्विविधैर्माल्यैः पंचामृतपुरःसरैः । धूपैर्दीपैः सनैवेद्यैर्वासोभिर्बहुभूषणैः

गंध इत्यादी विविध उपहारांनी, नानाविध माळांनी, पंचामृत अग्रभागी ठेवून; धूप-दीप व नैवेद्यासह; वस्त्रे व अनेक भूषणांनी—

Verse 51

पूजोपकरणैर्द्रव्यैर्घंटादर्पणचामरैः । चित्रध्वजपताकाभिर्नृत्यवाद्यसुगायनैः

पूजेच्या द्रव्य-उपकरणांनी—घंटा, आरसा व चामरांसह; रंगीबेरंगी ध्वज-पताकांनी; नृत्य, वाद्य आणि मधुर गायनाने—

Verse 52

जपैः प्रदक्षिणाभिश्च नमस्कारैर्मुदायुतैः । परिचारकसंतोषैः कृत्वेति परिपूजनम्

मंत्रजप, प्रदक्षिणा, आनंदयुक्त नमस्कार आणि योग्य सेवा-दानाने परिचारकांना संतुष्ट करून—अशा रीतीने परिपूर्ण पूजन पूर्ण होते.

Verse 53

ब्राह्मणान्वाचयेत्पश्चान्निष्पापोहमिति ब्रुवन् । एवं कुर्वन्नरः प्राज्ञो निरेना जायते क्षणात्

त्यानंतर ब्राह्मणांकडून पाठ/आशीर्वचन करवून ‘मी निष्पाप आहे’ असे म्हणावे. असे करणारा प्राज्ञ पुरुष क्षणातच ऋणबंधनातून मुक्त होतो.

Verse 54

ततः पंचनदे स्नात्वा मणिकर्णी ह्रदे ततः । ततो विश्वेशमभ्यर्च्य प्राप्नोति सुकृतं महत्

नंतर पंचनदेत स्नान करून, मग मणिकर्णी ह्रदात स्नान करावे; त्यानंतर विश्वेश्वराचे पूजन केल्याने महान पुण्यसंचय प्राप्त होतो.

Verse 55

प्रायश्चित्तमिदं प्रोक्तं महापापविशोधनम् । नास्तिके न प्रवक्तव्यं काशीमाहात्म्य निंदके

हे प्रायश्चित्त महापापांचे शोधन करणारे सांगितले आहे. नास्तिकाला आणि काशीमाहात्म्याची निंदा करणाऱ्यास हे सांगू नये.

Verse 57

क्षमां प्रदक्षिणीकृन्य यत्फलं सम्यगाप्यते । प्रदोषे तत्फलं काश्यां सप्तकृत्वस्त्रिलोचने

‘क्षमा-प्रदक्षिणा’ विधिपूर्वक केल्याने जे फळ मिळते, तेच फळ काशीत त्रिलोचन येथे प्रदोषकाळी सात वेळा केल्याने प्राप्त होते.

Verse 58

भुजंगमेखलं लिंगं काश्यां दृष्ट्वा त्रिविष्टपम् । जन्मांतरेपि मुक्तः स्यादन्यत्र मरणे सति

काशीत भुजंगमेखलेने अलंकृत त्रिविष्टप-लिंगाचे दर्शन घेतल्यास, अन्यत्र मरण आले तरीही, पुढील जन्मातही मनुष्य मुक्त होतो।

Verse 59

अन्यत्र सर्वलिंगेषु पुण्यकालो विशिष्यते । त्रिविष्टपे पुण्यकालः सदा रात्रिदिवं नृणाम्

इतर सर्व लिंगांमध्ये पुण्यकाळ विशिष्ट वेळेसच मानला जातो; पण त्रिविष्टपात मनुष्यांसाठी पुण्यकाळ सदैव—रात्रंदिवस—असतो।

Verse 60

लिंगान्योंकारमुख्यानि सर्वपापप्रकृंत्यलम् । परं त्रैलोचनी शक्तिः काचिदन्यैव पार्वति

ओंकारमुख्य इतर लिंगेही आहेत, जी सर्व पापे छेदण्यास समर्थ आहेत; पण हे पार्वती, त्रैलोचनी (त्रिलोचन)ची परम शक्ती खरोखरच वेगळी व विशेष आहे।

Verse 61

यतः सर्वेषु लिंगेषु लिंगमेतदनुत्तमम् । तत्कारणं शृण्व पर्णे कर्णे कुरु वदाम्यहम्

कारण सर्व लिंगांमध्ये हे लिंग अनुत्तम आहे; हे पार्वती, याचे कारण ऐक—कान देऊन ऐक—मी सांगतो।

Verse 62

पुरा मे योगयुक्तस्य लिंगमेतद्भुवस्तलात् । उद्भिद्य सप्तपातालं निरगात्पुरतो महत्

पूर्वी मी योगयुक्त असताना, हे महान लिंग भूमितल भेदून, सप्त पाताळे विदीर्ण करून, माझ्या समोर प्रकट झाले।

Verse 63

अस्मिंल्लिगे पुरा गौरि सुगुप्तं तिष्ठता मया । तुभ्यं नेत्रत्रयं दत्तं निरैक्षिष्ठास्तथोत्तमम्

हे गौरी! या लिंगामध्ये मी पूर्वी गुप्तपणे स्थित होतो; मी तुला त्रिनेत्र प्रदान केले, आणि तेव्हा तू त्या परम उत्तम स्वरूपाचे दर्शन घेतलेस।

Verse 65

त्रिलोचनस्य ये भक्तास्तेपि सर्वे त्रिलोचनाः । मम पारिषदास्ते तु जीवन्मुक्ताऽस्त एव हि

त्रिलोचनाचे जे भक्त आहेत, ते सर्वही त्रिलोचन होतात; ते माझे पार्षद आहेत, आणि खरेच देहात असूनही जीवन्मुक्त असतात।

Verse 66

त्रिलोचनस्य लिंगस्य महिमानं न कश्चन । सम्यग्वेत्ति महेशानि मयैव परिगोपितम्

हे महेशानी! त्रिलोचन-लिंगाची महिमा कोणालाही पूर्णपणे कळत नाही; ती केवळ मीच गुप्त ठेवली आहे।

Verse 67

शुक्लराधतृतीयायां स्नात्वा पैलिपिले ह्रदे । उपोषणपरा भक्त्या रात्रौ जागरणान्विताः

शुक्ल पक्षाच्या तृतीयेला पैलिपिल ह्रदात स्नान करून, भक्तिभावाने उपवास करावा आणि रात्री जागरण करावे।

Verse 68

त्रिलोचनं पूजयित्वा प्रातः स्नात्वापि तत्र वै । पुनर्लिंगं समभ्यर्च्य दत्त्वा धर्मघटानपि

त्रिलोचनाची पूजा करून, सकाळी तेथेच पुन्हा स्नान करावे; मग लिंगाची पुन्हा विधिपूर्वक अर्चना करून धर्मघटांचे दानही द्यावे।

Verse 69

सान्नान्सदक्षिणान्देवि पितॄनुद्दिश्य हर्षिताः । विधाय पारणं पश्चाच्छिवभक्तजनैः सह

हे देवी, पितरांच्या उद्देशाने हर्षाने सान्न व दक्षिणा अर्पून, नंतर शिवभक्तजनांसह विधिपूर्वक पारण करतात।

Verse 70

विसृज्य पार्थिवं देहं तेन पुण्येन नोदिताः । भवंति देवि नियतं गणा मम पुरोगमाः

हे देवी, त्या पुण्याने प्रेरित होऊन ते पार्थिव देहाचा त्याग करतात आणि निश्चयाने माझे पुरोगामी गण (परिचर) होतात।

Verse 71

तावद्धमंति संसारे देवा मर्त्या महोरगाः । गौरि यावन्न पश्यंति काश्यां लिंगं त्रिलोचनम्

हे गौरी, देव, मर्त्य आणि महोरग हे सर्व काशीतील त्रिलोचनाचे लिंग दर्शन होईपर्यंत संसारात भटकत व कष्ट भोगत राहतात।

Verse 72

सकृत्त्रिविष्टपं दृष्ट्वा स्नात्वा पैलिपिले ह्रदे । न जातुः मातुस्तनपो जायते जंतुरत्र हि

त्रिविष्टपाचे एकदा दर्शन करून आणि पैलिपिल ह्रदात स्नान केल्यावर, येथील जीव पुन्हा कधीही मातृस्तनपायी (पुनर्जन्मी) होत नाही।

Verse 73

प्रतिमासं सदाष्टम्यां चतुर्दश्यां च भामिनि । आयांति सर्वतीर्थानि द्रष्टुं देवं त्रिविष्टपम्

हे भामिनी, प्रत्येक महिन्याच्या अष्टमी व चतुर्दशीला सर्व तीर्थे त्रिविष्टप देवाचे दर्शन घेण्यासाठी येतात।

Verse 74

त्रिविष्टपाद्दक्षिणतः स्नातः पैलिपिलेंऽभसि । तत्र संध्यामुपास्यैकां राजसूयफलं लभेत्

त्रिविष्टपाच्या दक्षिणेस पैलिपिलाच्या जलात स्नान करून तेथे एक संध्या उपासिली असता राजसूय यज्ञफळ प्राप्त होते।

Verse 75

पादोदकाख्यस्तत्रैव कूपः पापविनाशकः । प्राश्य तस्योदकं मर्त्यो न मर्त्यो जायते पुनः

तेथेच ‘पादोदक’ नावाचा पापविनाशक कूप आहे. त्याचे जल प्राशन/आचमन केल्यास मनुष्य पुन्हा मर्त्यत्वाने जन्म घेत नाही।

Verse 76

तस्य लिंगस्य पार्श्वे तु संति लिंगान्यनेकशः । कैवल्यदानि तान्यत्र दर्शनात्स्पर्शनादपि

त्या लिंगाच्या पार्श्वभागी अनेक लिंगे आहेत. येथे ती कैवल्य देतात—केवळ दर्शनानेही आणि स्पर्शानेही।

Verse 77

तत्र शांतनवं लिंगं गंगातीरे प्रतिष्ठितम् । तद्दृष्ट्वा शांतिमाप्नोति नरः संसारतापितः

तेथे गंगातीरी प्रतिष्ठित ‘शांतनव’ लिंग आहे. ते पाहिल्यावर संसारतापाने पोळलेला मनुष्य शांती प्राप्त करतो।

Verse 78

तद्दक्षिणे महालिंगं मुने भीष्मेश संज्ञितम् । कलिः कालश्च कामश्च बाधंते न तदीक्षणात्

त्याच्या दक्षिणेस, हे मुने, ‘भीष्मेश’ नावाचे महालिंग आहे. त्याचे दर्शन होताच कलि, काळ आणि काम बाधा देत नाहीत।

Verse 79

तत्प्रतीच्यां महालिंगं द्रोणेश इति कीर्तितम् । यल्लिंगपूजनाद्द्रोणो ज्योतीरूपं पुनर्दधौ

त्याच्या पश्चिमेस ‘द्रोणेश’ नावाने कीर्तित महालिंग आहे। त्या लिंगाच्या पूजेमुळे द्रोणाने पुन्हा ज्योतिर्मय तेजस्वी स्वरूप धारण केले।

Verse 80

अश्वत्थामेश्वरं लिंगं तदग्रे चातिपुण्यदम् । यदर्चनवशाद्द्रौणिर्न बिभेत्यपि कालतः

त्याच्या समोर ‘अश्वत्थामेश्वर’ नावाचे अतिपुण्यदायक लिंग आहे। त्याच्या अर्चनेच्या प्रभावाने द्रोणपुत्र (अश्वत्थामा) काळालाही (मृत्यूलाही) भित नाही।

Verse 81

द्रोणेशाद्वायु दिग्भागे वालखिल्येश्वरं परम् । तल्लिंगं श्रद्धया दृष्ट्वा सर्वक्रतुफलं लभेत्

द्रोणेशापासून वायुदिशेकडे परम ‘वालखिल्येश्वर’ लिंग आहे। त्या लिंगाचे श्रद्धेने दर्शन घेतल्यास सर्व यज्ञांचे फळ प्राप्त होते।

Verse 82

तद्वामे लिंगमालोक्य वाल्मीकेश्वरसंज्ञितम् । तस्य संदर्शनादेव विशोको जायते नरः

त्याच्या डावीकडे ‘वाल्मीकेश्वर’ नावाचे लिंग पाहिल्यास—केवळ दर्शनानेच—मनुष्य शोकमुक्त होतो।

Verse 83

अन्यच्चात्रैव यद्वृत्तं तद्ब्रवीमि घटोद्भव । त्रिविष्टपस्य माहात्म्यं देव्यै देवेन भाषितम्

हे घटोद्भव! येथेच घडलेला आणखी एक वृत्तान्त मी सांगतो—त्रिविष्टपाचे माहात्म्य, जे देवाने देवीला कथन केले होते.