Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 26

Devanagari script

इति संसृतिसंबीजजनन्याभिहिते हिते । गिरां निगुंफे गिरिशो वक्तुमप्याददे गिरम्

Transliteration

iti saṃsṛtisaṃbījajananyābhihite hite | girāṃ niguṃphe giriśo vaktumapyādade giram

Translation

अशा रीतीने संसृतिबीज जनणारी जननीने वाणीच्या माळेत गुंफलेली हितकारक वचने सांगितली; तेव्हा गिरिश (शिव) उत्तर देण्यासाठी वाणी उचलू लागला.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Prayojaka (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)

• संसृति: worldly existence
• संसृति: Sambandha (Compound member)
• Type: Noun
• Root: संसृति (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद; स्त्रीलिङ्ग; (संसृति+संबीज+जननी इत्यस्य पूर्वपदम्)

• संबीज: seed (as cause)
• संबीज: Sambandha (Compound member)
• Type: Noun
• Root: सम्+बीज (प्रातिपदिक)
• Form: समासमध्यपद; नपुंसकलिङ्ग; (संसृति-संबीज-जननी)

• जनन्या: by the mother (cause)
• जनन्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: जननी (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष (संसृतिसंबीजस्य जननी); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• अभिहिते: when stated/declared
• अभिहिते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अभि+√धा (धातु) → अभिहित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; (हिते इत्यस्य विशेषण)

• हिते: in the beneficial (speech/statement)
• हिते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √धा/√हि)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; (अभिहिते इति विशेषणयुक्तम्)

• गिराम्: of words/speeches
• गिराम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• निगुंफे: in the weaving/arrangement
• निगुंफे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नि+√गुम्फ् (धातु) → निगुम्फ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (घञ्/अ) भाववाचक; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• गिरिशः: Lord of the mountain (Śiva)
• गिरिशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गिरि+ईश (प्रातिपदिक)
• Form: समास: षष्ठी-तत्पुरुष (गिरेः ईशः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• वक्तुम्: to speak
• वक्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (infinitive)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावना/समुच्चयार्थक अव्यय (also/even)

• आददे: took up/undertook
• आददे: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ+√दा (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• गिरम्: speech/words
• गिरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

Speaker

Narrator (contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and other ṛṣis (frame, implied)

Visual Art Cues

Scene: Umā finishes a poised, beneficent speech; Śiva (Giriśa) turns slightly, preparing to respond—stillness before instruction.

Characters & Entities

• Śiva (Giriśa)
• Pārvatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred dialogue (saṃvāda) is presented as a vehicle for dharma: beneficial speech leads to divine instruction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The surrounding passage belongs to Kāśī Māhātmya, setting the stage for Kāśī’s praise.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it is a narrative connector introducing Śiva’s forthcoming teaching.