Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 47

Devanagari script

क्षीरोदादीन्समुद्रांश्च मानसादि सरांसि च । वनानि नंदनादीनि धेनूः कामदुघादिकाः

Transliteration

kṣīrodādīnsamudrāṃśca mānasādi sarāṃsi ca | vanāni naṃdanādīni dhenūḥ kāmadughādikāḥ

Translation

क्षीरसागरादी सर्व समुद्रांचे, मानसादी सर्व सरोवरांचे; नंदनादी सर्व वनांचे आणि कामधेनूआदी कामदुघा धेनूंचे स्मरण करावे।

Word by Word

• kṣīroda-ādīn: Kṣīroda and others
• kṣīroda-ādīn: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: kṣīroda + ādi (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचनम्; समासः: क्षीरोदः आदिः येषाम्

• samudrān: oceans
• samudrān: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: samudra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचनम्

• ca: and
• ca: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक)

• mānasa-ādi: Mānasa and other
• mānasa-ādi: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: mānasa + ādi (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचनम्; समासः: मानसम् आदिः येषाम् — विशेषणम् (सरांसि)

• sarāṃsi: lakes
• sarāṃsi: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: saras (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचनम्

• ca: and
• ca: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक)

• vanāni: forests
• vanāni: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: vana (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचनम्

• nandana-ādīni: Nandana and other
• nandana-ādīni: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: nandana + ādi (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचनम्; समासः: नन्दनम् आदिः येषाम् — विशेषणम् (वनानि)

• dhenūḥ: cows
• dhenūḥ: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: dhenu (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्

• kāmadughā-ādikāḥ: Kāmadughā and others
• kāmadughā-ādikāḥ: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: kāmadughā + ādi (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्; समासः: कामदुघा आदिः यासाम् — विशेषणम् (धेनूः)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mānasa-sarovara (exemplar among saras)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A meditative vision: the Milk Ocean shimmering with white waves and amṛta aura; Mānasa lake crystal-clear beneath Kailāsa; Nandana forest with celestial blossoms; Kāmadhenu radiating, offering streams of milk—seen as inner symbols around a seated pilgrim.

Characters & Entities

• Kṣīroda (Milk Ocean)
• Mānasa (Lake Mānasarovar)
• Nandana (forest/grove)
• Kāmadhenu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Remembrance extends beyond local worship to the Purāṇic sacred cosmos, cultivating reverence and inner purity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mānasa (Mānasarovar) is a major tīrtha-lake; the verse also recalls cosmic oceans like Kṣīroda.

What ritualistic prescription is mentioned?

Smaraṇa (devotional recollection) of sacred waters, groves, and divine benefactors.