Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 50

Devanagari script

इत्युक्त्वा सर्वगात्राणि स्पष्ट्वा कुंभोद्भवस्य च । स्कंदोऽमृतसरोवारि विगाह्य सुखमाप्तवान्

Transliteration

ityuktvā sarvagātrāṇi spaṣṭvā kuṃbhodbhavasya ca | skaṃdo'mṛtasarovāri vigāhya sukhamāptavān

Translation

असे बोलून कुंभोद्भव (अगस्त्य) ऋषींच्या सर्व अंगांना स्पर्श करून स्कंद अमृतसरोवराच्या जलात अवगाहन करून सुख-आनंद प्राप्त झाला।

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha/Particle (उक्त्यर्थ-निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यादि-निर्देशक (quotative particle)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala-kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• सर्वगात्राणि: all the limbs
• सर्वगात्राणि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + गात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; कर्मधारय (सर्वाणि गात्राणि)

• स्पृष्ट्वा: having touched
• स्पृष्ट्वा: Purvakala-kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्पृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• कुम्भोद्भवस्य: of Kumbhodbhava (Agastya)
• कुम्भोद्भवस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कुम्भोद्भव (प्रातिपदिक; कुम्भ + उद्भव)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; षष्ठीसम्बन्धे (अगस्त्यस्य)

• च: and
• च: Sambandha/Conjunction (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• स्कन्दः: Skanda
• स्कन्दः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अमृतसरोवारि: the water of the nectar-lake
• अमृतसरोवारि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अमृत (प्रातिपदिक) + सरस् (प्रातिपदिक) + वारि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (अमृतस्य सरसः वारि)

• विगाह्य: having plunged into
• विगाह्य: Purvakala-kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि+गाह् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• सुखम्: happiness/comfort
• सुखम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणरूपेण (accusative adverb)

• आप्तवान्: obtained/attained
• आप्तवान्: Kriya (Predicate/क्रियापद-भाव)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु)
• Form: क्तवत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोग

Speaker

Narrator (Purāṇic voice within Kāśīkhaṇḍa, continuing Skanda’s discourse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Amṛtasarovara

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Agastya

Visual Art Cues

Scene: Skanda, radiant and youthful, respectfully touches Agastya’s limbs in blessing; then he steps into a lotus-filled lake called Amṛtasarovara, water shimmering like nectar; the scene ends in tranquil delight.

Characters & Entities

• Skanda
• Agastya (Kumbhodbhava)
• Amṛtasarovara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The narrative seals teaching with sacred action: contact with a realized sage and immersion in a tīrtha embody the lived dharma of Kāśī.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Amṛtasarovara (the ‘Nectar-lake’), presented as a sacred water-site within the Kāśīkhaṇḍa landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tīrtha-snānā (immersion) in Amṛtasarovara is described; additionally, respectful sacred touch (sparśa) toward the sage is narrated.