Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 49

Devanagari script

पितॄन्पिंडैः समभ्यर्च्य श्रद्धाश्राद्धविधानतः । कृत्यकृत्यो भवेज्जंतुर्वाराणस्याः फलं लभेत्

Transliteration

pitṝnpiṃḍaiḥ samabhyarcya śraddhāśrāddhavidhānataḥ | kṛtyakṛtyo bhavejjaṃturvārāṇasyāḥ phalaṃ labhet

Translation

श्रद्धेने श्राद्धविधीनुसार पिंडांनी पितरांची यथोचित पूजा केल्यास मनुष्य कृत्यकृत्य होतो आणि वाराणसीचे फळ प्राप्त करतो।

Word by Word

• पितॄन्: the ancestors
• पितॄन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन

• पिण्डैः: with rice-balls (piṇḍas)
• पिण्डैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पिण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन

• समभ्यर्च्य: having duly worshipped
• समभ्यर्च्य: Purvakala-kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्+अभि+अर्च् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); उपसर्गयुक्त धातु; पूर्वकालिक क्रिया

• श्रद्धाश्राद्धविधानतः: according to the rite of śrāddha with faith
• श्रद्धाश्राद्धविधानतः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रद्धा (प्रातिपदिक) + श्राद्ध (प्रातिपदिक) + विधान (प्रातिपदिक) + तस् (तसिल्-प्रत्यय)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb) ‘-तः’; समासः (श्रद्धया सह श्राद्धविधानम्/श्रद्धापूर्वक-श्राद्धविधानम्)

• कृत्यकृत्यः: one who has done what should be done (and avoided what should not)
• कृत्यकृत्यः: Karta (Subject-Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत्य (प्रातिपदिक) + अकृत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्वसमास (कृत्यं च अकृत्यं च) → कृत्यकृत्यः (सम्पन्नकृत्यः इत्यर्थे)

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• जन्तुः: a person/creature
• जन्तुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन्तु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वाराणस्याः: of Vārāṇasī
• वाराणस्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वाराणसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• फलम्: the fruit/result
• फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• लभेत्: would obtain
• लभेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vārāṇasī (Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Agastya (contextual addressee)

Visual Art Cues

Scene: On a Kāśī ghat, a householder performs śrāddha: offering piṇḍas on darbha, pouring water for tarpaṇa, with priests guiding; ancestors are envisioned receiving offerings in subtle form; the city’s temples loom behind.

Characters & Entities

• Pitṛs (ancestors)
• Śrāddha
• Vārāṇasī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is integrated with dharma: honoring ancestors through śrāddha in Vārāṇasī completes one’s obligations and yields the city’s spiritual fruit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vārāṇasī (Kāśī) as a place where pitṛ-karmas bear exceptional fruit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śrāddha performed with piṇḍa offerings for the pitṛs, done with faith and according to proper procedure.