Adhyaya 29

Verse 1

सूत उवाच । अतः परं शृणुध्वं हि लोहासुरविचेष्टितम् । बलेः पुत्रशतस्यापि कथयिष्यामि विश्रुतम्

सूत म्हणाले—आता पुढे लोहासुराचे प्रसिद्ध पराक्रम ऐका। बलीच्या शंभर पुत्रांचीही विख्यात कथा मी सांगतो।

Verse 2

यथा तौ भ्रातरौ वृद्धौ प्रापतुः स्थानमुत्तमम् । तदा प्रभृति वैराग्यं दैत्यो लोहासुरे दधौ

जेव्हा ते दोघे ज्येष्ठ भाऊ परम पदाला पोहोचले, तेव्हापासूनच दैत्य लोहासुराने वैराग्य धारण केले।

Verse 3

किं करोमि क्व गच्छामि तपसे स्थानमुत्तमम् । यस्य पारं न जानंति देवता मुनयो नराः

“मी काय करू? कुठे जाऊ? तपासाठी कोणते उत्तम स्थान—ज्याचा पार देव, मुनी आणि मनुष्यही जाणत नाहीत?”

Verse 4

को मयाऽराध्यतां देवो हृदि चिंतयते भृशम् । इति चिंतयतस्तस्य मतिर्जाता महात्मनः

“मी कोणत्या देवाची आराधना करावी?”—असे तो अंतःकरणात फार विचार करू लागला. विचार करता करता त्या महात्म्याच्या मनात एक निश्चय उत्पन्न झाला.

Verse 5

दधौ गंगां स्वशीर्षेण पुष्पवंतौ च नेत्रयोः । हृदा नारायणं देवं ब्रह्माणं कटिमंडले

त्याने आपल्या शिरावर गंगेला धारण केले, आणि नेत्रांवर पुष्पांची शोभा ठेवली। हृदयात भगवान नारायणाला प्रतिष्ठित केले व कटिमंडलात ब्रह्मदेवाला मंडलवत् स्थापन केले।

Verse 6

इंद्राद्या देवताः सर्वे यद्देहे प्रतिबिंबिताः । प्रपश्यंति तदात्मानं भास्करः सलिले यथा

इंद्रादि सर्व देवता त्याच्या देहात प्रतिबिंबित होऊन तेथेच आपापले स्वरूप पाहू लागले; जसे पाण्यात सूर्याचे प्रतिबिंब दिसते।

Verse 7

तमेवाराधयिष्यामि निरंजनमकल्मषः । एवं कृत्वा मतिं दैत्य स्तपस्तेपे सुदुष्करम् । भीतो जन्मभयाद्घोराद्दुष्करं यन्महात्मभिः

“मी त्या निरंजन, निष्कलंक प्रभूचीच आराधना करीन।” असा निश्चय करून त्या दैत्याने अत्यंत कठोर तप केले; भयंकर पुनर्जन्मभयाने भयभीत होऊन—जे महात्म्यांनाही कठीण आहे।

Verse 8

अंबुभक्षो वायुभक्षः शीर्णपर्णाशनस्तथा । दिव्यं वर्षशतं साग्रं यदा तेपे महत्तपः । ततस्तुतोष भगवांस्त्रिशूलवरधारकः

कधी जलाहार, कधी वायुभक्ष, तसेच सुकलेल्या पानांचे भक्षण करून त्याने शंभराहून अधिक दिव्य वर्षे महान तप केले. तेव्हा उत्तम त्रिशूल धारण करणारे भगवान प्रसन्न झाले।

Verse 9

ईश्वर उवाच । वरं वृणीष्व भद्रं ते मनसा यदभीप्सितम् । लोहासुर मया देयं तव नास्ति तपोबलात्

ईश्वर म्हणाले—“वर माग; तुझे कल्याण असो; मनात जे अभिप्रेत आहे तेच. हे लोहासुर, तुझ्या तपोबलामुळे तुला देण्यास माझ्यासाठी काहीही अशक्य नाही।”

Verse 10

इत्युक्तो दानवस्तत्र शंकराग्रे वचोऽब्रवीत्

असे सांगितल्यावर त्या दानवाने तेथे शंकरांच्या समोर आपले वचन उच्चारले।

Verse 11

लोहासुर उवाच । यदि तुष्टोसि देवेश वरमेकं वृणोम्यहम् । शरीरस्याजरत्वं च मा मृत्योरपि मे भयम्

लोहासुर म्हणाला—हे देवेश! आपण प्रसन्न असाल तर मी एकच वर मागतो. माझे शरीर अजर राहो आणि मृत्यूचाही मला भय न राहो.

Verse 12

जन्मन्यस्मिन्प्रभो भूयात्स्थातव्यं हृदये मम । एवमस्तु शिवः प्राह तत्र तं दानवेश्वरम्

हे प्रभो! याच जन्मातच तसे होवो आणि ते माझ्या हृदयात स्थिर राहो. तेव्हा तेथे शिवाने त्या दानवेश्वरास म्हटले—“एवमस्तु, तसेच होवो.”

Verse 13

शर्वलब्धवरो दैवात्पुनस्तेपे महत्तपः । रम्ये सरस्वतीतीरे तरणाय भवार्णवात्

शर्व (शिव) कडून दैवयोगाने वर मिळवून तो पुन्हा महान तप करू लागला. भवसागर तरण्यासाठी रम्य सरस्वतीतीरी त्याने तप केले.

Verse 14

वत्सराणां सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च । शंकते भगवानिंद्रो भीतस्तस्य तपोबलात्

हजारो वर्षे—प्रयुत व अर्बुद वर्षेही—तो तप करीत राहिला. त्याच्या तपोबलामुळे भयभीत होऊन भगवान इंद्र शंकित झाला.

Verse 15

मा मे पदच्युतिर्भूयाद्दैत्यल्लोहासुरात्क्वचित् । मघवान्गुप्तरूपेण समेत्याश्रमकाननम्

इंद्र मनात म्हणाला—“दैत्य लोहासुरामुळे माझी कधीही पदच्युती होऊ नये.” असे म्हणून मघवान् (इंद्र) गुप्तरूप धारण करून आश्रमकाननात गेला.

Verse 16

तपोभंगं प्रकुरुते कंपयित्वा महासुरम् । ताडयंति शरीरे तं मुष्टिभिस्तीक्ष्णकर्कशैः

महासुराला कंपवून त्यांनी त्याची तपस्या भंग केली; आणि कठोर, तीक्ष्ण व कर्कश मुठीप्रहारांनी त्याच्या देहावर घाव घातले।

Verse 17

अथ तेन च दैत्येन ध्यानमुत्सृज्य वीक्षितम् । इंद्रेण तत्कृतं सर्वं तपोबलविनाशनम्

तेव्हा त्या दैत्याने ध्यान सोडून पाहिले आणि जाणले की त्याच्या तपोबलाचा हा सर्व नाश इंद्रानेच घडविला आहे।

Verse 18

तस्य तैरभवद्युद्धमिंद्राद्यैरथ कर्क्कशैः । एकस्य बहुभिः सार्द्धं देवास्ते तेन संयुगे

मग इंद्रादी त्या कर्कश देवांशी त्याचे भयंकर युद्ध झाले; त्या संग्रामात एकाच्या विरुद्ध अनेक देव एकत्र लढले।

Verse 19

रुधिराक्लिन्नदेहा वै प्रहारैर्जर्जरीकृताः । केशवं शरणं प्राप्ता त्राहि त्राहीति भाषिणः

प्रहारांनी जर्जर झालेले व रक्ताने भिजलेले देह घेऊन ते ‘त्राहि, त्राहि’ म्हणत केशवाच्या शरण गेले।

Verse 20

सूत उवाच । देवानां वाक्यमाकर्ण्य वासुदेवो जनार्दनः । युयुधे केशवस्तेन युद्धे वर्षशतं किल

सूत म्हणाले—देवांचे वचन ऐकून वासुदेव जनार्दन, केशव, त्याच्याशी युद्ध करू लागला; ते युद्ध म्हणतात तसे शंभर वर्षे चालले।

Verse 21

ततो नारायणं तत्र जिगाय स वरोर्जितः । अथ नारायणो देवो जितो लोहासुरेण तु

मग वरबलाने समर्थ होऊन त्याने तेथे नारायणास जिंकले; अशा रीतीने लोहासुराने देव नारायणालाही पराभूत केले।

Verse 22

मंत्रयामास रुद्रेण ब्रह्मणा च पुनःपुनः । मीमांसित्वा त्रयो देवाः पुनर्युद्धसमुद्यमम्

तो रुद्र व ब्रह्मा यांच्याशी पुन्हापुन्हा सल्लामसलत करू लागला; विचार करून ते तिघे देव पुन्हा युद्धास सज्ज झाले।

Verse 23

लोहासुरस्य दैत्यस्य वपुर्दृष्ट्वा पुनर्नवम् । महदासीत्पुनर्युद्धं दैत्यकेशवयोस्ततः

लोहासुर दैत्याचे शरीर पुन्हा नव्याने झालेले पाहून, दैत्य व केशव यांच्यात पुन्हा महान युद्ध पेटले।

Verse 24

न ममार यदा दैत्यो विष्णुना प्रभविष्णुना । तरसा तं केशवोऽपि पातयामास भूतले

पराक्रमी विष्णूच्या सामर्थ्यानेही तो दैत्य मरेना; तेव्हा केशवाने प्रचंड वेगाने त्याला भूमीवर पाडले।

Verse 25

उत्तानं पतितं दृष्ट्वा पिनाकी परमेश्वरः । दधार हृदये तस्य स्वरूपं रूपवर्जितः

त्याला पाठीवर पडलेला पाहून पिनाकी परमेश्वराने, रूपापलीकडील त्याचे स्वरूपतत्त्व हृदयात धारण केले।

Verse 26

कण्ठे तस्थौ ततो ब्रह्मा तस्य लोहासुरस्य च । चरणौ पीडयामास स्वस्थित्या पुरुषोत्तमः

तेव्हा ब्रह्मा त्या लोहासुराच्या कंठावर उभा राहिला. आणि पुरुषोत्तमाने आपल्या अचल स्थितीने त्याचे चरण घट्ट दाबून धरले.

Verse 27

अथ दैत्यः समुत्तस्थौ भृशं बद्धोपि भूतले । दृष्ट्वोत्थितं ततो दैत्यं पातयंतं सुरोत्तमान्

मग तो दैत्य भूमीवर घट्ट बांधलेला असूनही जोराने उठून उभा राहिला. उठलेला तो दैत्य देवश्रेष्ठांना पाडीत आहे असे पाहून (सर्व थक्क झाले)।

Verse 28

उवाच दिव्यया वाचा विरंचिः कमलासनः

तेव्हा कमलासन विरंची (ब्रह्मा) दिव्य वाणीने बोलला.

Verse 29

ब्रह्मोवाच । लोहासुर सदा रक्ष वाचोधर्ममभीक्ष्णशः । त्वया यत्प्रार्थितं रुद्रात्तदेव समुपस्थितम्

ब्रह्मा म्हणाला— हे लोहासुरा, आपल्या वचनधर्माचे सदैव, निरंतर रक्षण कर. रुद्राकडून तू जो वर मागितलास, तोच वर आता तुझ्यापुढे उपस्थित झाला आहे.

Verse 30

अहं विष्णुश्च रुद्रश्च त्रयोऽमी सुरसत्तमाः । त्वद्देहमुपवेक्ष्यामो यावदाभूतसंप्लवम्

मी, विष्णू आणि रुद्र— आम्ही तिघे देवश्रेष्ठ— भूतसंप्लव म्हणजे अंतिम प्रलय येईपर्यंत तुझ्या देहाचे रक्षणार्थ पालन करू.

Verse 31

दानवेश शिवप्राप्तिर्भावभक्त्यैव जायते । शिवं चालयितुं बुद्धिः कथं तव भविष्यति

हे दानवेश! शिवप्राप्ती केवळ भावभक्तीनेच होते; मग शिवाला विचलित करण्याची बुद्धी तुझ्या ठायी कशी उत्पन्न होईल?

Verse 32

अचलांश्चालयेद्यस्तु प्रासादान्ब्राह्मणान्पुरान् । अचिरेणैव कालेन पातकेनैव लिप्यते

जो अचल गोष्टी हलविण्याचा प्रयत्न करतो—देवालय, ब्राह्मण आणि पवित्र नगरे—तो अल्पकाळातच पापाने लिप्त होतो.

Verse 33

श्मशानवत्परित्याज्यः सत्यधर्मबहिष्कृतः । सत्यवागसि भद्रं ते मा विचालय देवताः

जो सत्य व धर्मापासून बहिष्कृत आहे तो स्मशानासारखा त्याज्य आहे. पण तू सत्यवाणी आहेस—तुझे कल्याण होवो; देवतांना विचलित करू नकोस.

Verse 34

येन यातास्तु पितरो येन याताः पितामहाः । तेन मार्गेण गंतव्यं न चोल्लंघ्या सतां गतिः

ज्या मार्गाने पितर व पितामह गेले, त्याच मार्गाने जावे; सत्पुरुषांची गती कधीही उल्लंघू नये.

Verse 35

दानवेश पिता ते हि ददौ लोकत्रयं हरेः । वाक्पाशबद्धः पाताले राज्यं चक्रे महीपतिः

हे दानवेश! तुझ्या पित्याने हरिचे त्रिलोकी दान दिले; आपल्या वचन-पाशाने बांधला जाऊन त्या नरेशाने पाताळात राज्य केले.

Verse 36

तथा त्वमसि वाक्पाशाच्छिवभक्तिसमन्वितः । भूतले तिष्ठ दैत्येंद्र मा वाग्वैकल्प्यमाप्नुहि

तूही आपल्या वचनरज्जूने बद्ध असून शिवभक्तियुक्त आहेस। हे दैत्येंद्र, भूमीवरच स्थिर राहा; वाणीमध्ये डळमळ किंवा विरोध होऊ देऊ नकोस।

Verse 37

वरांस्ते च प्रदास्यामो मा विचाल्या हि देवताः

आम्ही तुला वरही देऊ; पण देवतांना विचलित करू नकोस।

Verse 38

व्यास उवाच । तच्छ्रुत्वा ब्रह्मणो वाक्यं संतुष्टो दानवेश्वरः । प्राह प्रसन्नया वाचा ब्रह्माणं केशवं हरम्

व्यास म्हणाले—ब्रह्मदेवांचे वचन ऐकून दानवेश्वर संतुष्ट झाला आणि प्रसन्न वाणीने ब्रह्मा, केशव व हर यांना संबोधिले।

Verse 39

लोहासुर उवाच । वाक्पाशबद्धस्तिष्ठामि न पुनर्भवतां बले । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च त्रयोऽमी सुरसत्तमाः

लोहासुर म्हणाला—मी वचनपाशाने बद्ध होऊन येथेच राहीन; आता तुमच्या बळाने नव्हे। ब्रह्मा, विष्णू आणि रुद्र—हे तिघे देवांमध्ये श्रेष्ठ आहेत।

Verse 40

स्थास्यंति चेच्छरीरे मे किं न लब्धं मया ततः । इदं कलेवरं मे हि समारूढं त्रिभिः सुरैः

जर तुम्ही माझ्याच शरीरात वास कराल, तर मग मला काय अप्राप्त राहील? कारण हे माझे कलेवर त्रिदेवांनी अधिष्ठित—समारूढ—झाले आहे।

Verse 41

भूम्यां भवतु विख्यातं मत्प्रभावात्सुरोत्तमाः

हे सुरोत्तमांनो, माझ्या प्रभावाने हे भूमीवर विख्यात होवो।

Verse 42

लोहासुरस्य वाक्येन हर्षिता स्त्रिदशास्त्रयः । ददुः प्रत्युत्तरं तस्मै ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

लोहासुराच्या वचनांनी देवत्रयी हर्षित झाली; ब्रह्मा, विष्णू व महेश्वरांनी त्यास प्रत्युत्तर दिले।

Verse 43

सत्यवाक्पाशतो दैत्यो न सत्याच्चलितो यतः । तेन सत्येन संतुष्टा दास्या मस्ते मनीप्सितम्

हे दैत्या, सत्यवचनाच्या पाशाने जणू बांधला गेलास तरी तू सत्यापासून ढळला नाहीस; त्या सत्याने आम्ही संतुष्ट, तुला इच्छित देऊ।

Verse 44

ब्रह्मोवाच । यथा स्नानं ब्रह्मज्ञानं देहत्यागो गयातले । धर्मारण्ये तथा दैत्य धर्म्मेश्वरपुरः स्थिते

ब्रह्मा म्हणाले—जसा गयातळी स्नान, ब्रह्मज्ञान व देहत्याग परम फलदायी, तसाच हे दैत्या, धर्म्मेश्वरपुराच्या सान्निध्यातील धर्मारण्यात (विधी) आहे।

Verse 45

कूपे तर्प्पणकं श्राद्धं शंसंति पितरो दिवि । संतुष्टा पिंडदानेन गयायां पितरो यथा

पवित्र कूपात तर्पणयुक्त श्राद्धाची दिव्य पितर स्तुती करतात; जसे गयेत पिंडदानाने पितर तृप्त होतात।

Verse 46

वांछंति तर्प्पणं कूपे धर्मारण्ये विशुद्धये । दानवेन्द्र शरीरं तु तीर्थं तव भविष्यति

धर्मारण्यात शुद्धीसाठी लोक त्या कूपावर तर्पण करण्याची इच्छा करतील। हे दानवेन्द्रा, तुझे शरीरच पुढे तीर्थ होईल।

Verse 47

एकविंशतिवारांस्तु गयायां तर्प्पणे कृते । पितॄणां या परा तृप्तिर्जायते दानवाधिप

हे दानवाधिपा, गयेत एकवीस वेळा तर्पण केल्याने पितरांना जी परम तृप्ती मिळते—

Verse 48

धर्मेश्वर पुरस्तात्सा त्वेकदा पितृतर्पणात् । स्याद्वै दशगुणा तृप्तिः सत्यमेव न संशयः

—तीच तृप्ती धर्मेश्वरासमोर एकदाच पितृतर्पण केल्याने दहापट होते; हे सत्यच, संशय नाही.

Verse 49

पितॄणां पिंडदानेन अक्षय्या तृप्तिरस्त्विह । शिवरूपांतराले वै धर्मारण्ये धरातले

येथे धरातलावरील धर्मारण्यात—शिवप्राकट्याच्या पवित्र अंतराळात—पिंडदानाने पितरांना अक्षय तृप्ती लाभो.

Verse 50

श्रद्धयैव हि कर्त्तव्याः श्राद्धपिंडोदकक्रियाः । तथांतराले चास्माकं श्राद्धपिंडौ विशेषतः

श्राद्धातील पिंड व उदकक्रिया निश्चयच श्रद्धेने कराव्यात। आणि येथे त्या पवित्र अंतराळात आमचे श्राद्ध व पिंडदान विशेष फलदायी ठरते.

Verse 51

तथा शरीरे क्वापिस्तांचिंता सत्योऽसि सुव्रत । त्रिषु लोकेषु दुष्प्रापं सत्यं ते दिवि संस्थितम्

तसेच, हे सत्यनिष्ठ सुव्रत, तुझ्या देहात कुठेही किंचितही चिंता राहू देऊ नकोस। त्रिलोकी सत्य दुर्मिळ आहे; तुझे सत्य स्वर्गातही प्रतिष्ठित आहे।

Verse 52

अस्मद्वाक्येन सत्येन तत्तथाऽसुरसत्तम । गयासमधिकं तीर्थं तव जातं धरातले

आमच्या वचनातील सत्याच्या बळावर तसेच होवो, हे असुरश्रेष्ठ। पृथ्वीवर तुझ्यासाठी गयेसमान—किंवा अधिक—असे तीर्थ प्रकट झाले आहे।

Verse 53

अस्माकं स्थितिरव्यग्रा तव देहे न संशयः । सत्यपाशेन बद्धाः स्म दृढमेव त्वयाऽनघ

तुझ्या देहात आमची स्थिती स्थिर व निर्विघ्न आहे—यात संशय नाही। हे अनघा, सत्याच्या पाशाने तू आम्हाला दृढपणे बांधले आहेस।

Verse 54

विष्णुरुवाच । गयाप्रयाग कस्याऽपि फलं समधिकं स्मृतम् । चतुर्द्दश्याममावास्यां लोहयष्ट्यां पिंडदानतः

विष्णू म्हणाले—गया व प्रयाग यांचे फळ इतर कोणत्याही स्थळापेक्षा अधिक मानले गेले आहे; विशेषतः चतुर्दशी व अमावास्येला लोहयष्टी येथे पिंडदान केल्यास।

Verse 55

बलिपुत्रस्य सत्येन महती तृप्तिरत्र हि । मा कुरुष्वात्र संदेहं तव देहे स्थिता स्वयम्

बलीपुत्राच्या सत्यामुळे येथे खरोखरच महान तृप्ती (पितरांची) होते. याविषयी संशय करू नकोस; ती पुण्यशक्ती स्वतः तुझ्या देहात स्थित आहे।

Verse 56

सरस्वती पुण्यतोया ब्रह्मलोकात्प्रयात्युत । प्लावयिष्यंति देहांगं मया सह सुसंगता

पुण्यतोया सरस्वती निश्चयच ब्रह्मलोकातून येथे येईल। माझ्याशी सुसंगत होऊन ती देहाचे अवयव स्नान घालून शुद्धीसाठी आप्लावित करील।

Verse 57

यथो वै द्वारका वासो देवस्तत्र महेश्वरः । विरंचिर्यत्र तीर्थानि त्रीण्येतानि धरातले

जशी द्वारका दिव्य वस्ती आहे आणि तेथे देव महेश्वर विराजमान आहेत; तसेच जिथे विरंचि (ब्रह्मा) आहेत—धरातलावर ही तीनही स्थाने तीर्थ म्हणून विख्यात आहेत।

Verse 58

भविष्यति च पाताले स्वर्गलोके यमक्षये । विख्यातान्यसुरश्रेष्ठ पि तॄणां तृप्तिहेतवे

हे असुरश्रेष्ठ! पाताळात, स्वर्गलोकी आणि यमलोकीही ही स्थाने विख्यात होतील—पितरांच्या तृप्तीचे कारण म्हणून।

Verse 59

अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि गाथां पितृकृतां पराम् । आज्ञारूपां हि पुत्राणां तां शृणुष्व ममानघ

आता मी पितरांनी रचलेली आणखी एक परम गाथा सांगतो; ती पुत्रांसाठी आज्ञारूप उपदेश आहे. हे निष्पाप, ती ऐक।

Verse 60

पितर ऊचुः । शंकरस्याग्रतः स्थानं रुद्रलोकप्रदं नृणाम् । पापदेहविशुद्ध्यर्थं पापेनोपहतात्मनाम्

पितर म्हणाले: शंकराच्या अग्रभागी असे एक पवित्र स्थान आहे जे मनुष्यांना रुद्रलोक प्रदान करते; पापाने आहत झालेल्या आत्म्यांच्या पापमय देहशुद्धीसाठी ते आहे।

Verse 61

तस्मिंस्तिलोदकेनापि सद्गतिं यांति तर्पिताः । पितरो नरकाद्वा पि सुपुत्रेण सुमेधसा

तेथे तिलोदकाने तृप्त झालेले पितरही सद्गतीस जातात. सुमेधावान व सदाचारी सुपुत्रामुळे ते नरकातूनही मुक्त होतात.

Verse 62

गोप्रदानं प्रशंसंति तत्तत्र पितृमुक्तये । पित्रादिकान्समुद्दिश्य दृष्ट्वा रुद्रं च केशवम्

तेथे पितृमुक्तीसाठी गोदानाची प्रशंसा केली जाते. पितरादींचे आवाहन करून रुद्र व केशव—दोघांचेही दर्शन-पूजन करावे.

Verse 63

तिलपिण्याकपिंडेन तृप्तिं यास्यामहे पराम् । चतुर्द्दश्याममावास्यां तथा च पितृतर्पणम्

तिलपिण्याकाच्या पिंडाने आपण पितरांची परम तृप्ती साधू. तसेच चतुर्दशी व अमावास्येला पितृतर्पण करणे आवश्यक आहे.

Verse 64

अज्ञातगोत्रजन्मानस्तेभ्यः पिंडांस्तु निर्वपेत् । तेऽपि यांति दिवं सर्वे ये दत्त इति श्रुतिः

ज्यांचे गोत्र अज्ञात आहे, त्यांच्यासाठीही पिंड अर्पण करावेत. श्रुती म्हणते—‘ज्यांना दान दिले’—ते सर्वही स्वर्गास जातात.

Verse 65

सर्वकार्याणि संत्यज्य मानवैः पुण्यमीप्सुभिः । प्राप्ते भाद्रपदे मासे गंतव्या लोहयिष्टका । अज्ञातगोत्रनाम्ना तु पिंड मंत्रमिमं शृणु

पुण्य इच्छिणाऱ्या मनुष्यांनी सर्व कामे बाजूला ठेवून, भाद्रपद मास आला की लोहयिष्टकास जावे. आणि आता अज्ञात गोत्र-नाम असणाऱ्यासाठी हा पिंडमंत्र ऐका.

Verse 66

पितृवंशे मृता ये च मातृवंशे तथैव च । अतीतगोत्रजास्तेभ्यः पिंडोऽयमुपतिष्ठतु

पितृवंशात जे दिवंगत झाले आणि मातृवंशातही जे दिवंगत झाले, तसेच विस्मृत व प्राचीन गोत्रांतील जे आहेत—त्यांना हा पिंड अर्पण होवो।

Verse 67

विष्णुरुवाच । अनेनैव तु मंत्रेण ममाग्रे सुरसत्तम । क्षीणे चंद्रे चतुर्द्दश्यां नभस्ये पिंडमाहरेत्

विष्णू म्हणाले—हे देवश्रेष्ठा! ह्याच मंत्राने, माझ्या सान्निध्यात, नभस्य मासातील क्षीणचंद्रयुक्त चतुर्दशीस पिंड अर्पण करावा।

Verse 68

पितॄणामक्षया तृप्तिर्भविष्यति न संशयः । तिलपिण्याकपिंडेन पितरो मोक्षमाप्नुयुः

पितरांची तृप्ती अक्षय होईल—यात संशय नाही। तिळपिंड्याकाच्या पिंडाने पितर मोक्ष प्राप्त करो।

Verse 69

क्षणत्रयविनिर्मुक्ता मानवा जगतीतले । भविष्यंति न संदेहो लोहयष्ट्या तिलतर्पणे

जगतीतलावरील मानव तीन क्षणांतच (पापभारातून) मुक्त होतील—यात संदेह नाही—लोहयष्टी येथे केलेल्या तिळतर्पणाने।

Verse 70

स्नात्वा यः कुरुते चात्र पितृपिंडोदकक्रियाः । पितरस्तस्य तृप्यंति यावद्ब्रह्मदिवानिशम्

जो स्नान करून येथे पितृपिंड व उदकक्रिया करतो, त्याचे पितर ब्रह्माच्या दिवस-रात्रीएवढ्या काळापर्यंत तृप्त राहतात।

Verse 71

अमावास्यादिनं प्राप्य मासि भाद्रपदे सरः । ब्रह्मणो यष्टिकायां तु यः कुर्यात्पितृतर्पणम्

भाद्रपद मासातील अमावास्येच्या दिवशी ब्रह्मयष्टिका नावाच्या पवित्र सरोवरात जो पितृतर्पण करतो, तो त्या तीर्थाचे विशेष पुण्य प्राप्त करतो।

Verse 72

पितरस्तस्य तृप्ताः स्युर्यावदाभूतसंप्लवम् । तेषां प्रसन्नो भगवानादिदेवो महेश्वरः

त्याचे पितर प्रलयापर्यंत तृप्त राहतात; आणि त्यांच्या निमित्ताने आदिदेव भगवान महेश्वर प्रसन्न होतात।

Verse 73

अस्य तीर्थस्य यात्रायां मतिर्येषां भविष्यति । गोक्षीरेण तिलैः श्वेतैः स्नात्वा सारस्वते जले

ज्यांची मती या तीर्थयात्रेत लागेल, ते गोदूध व पांढरे तीळ घेऊन सरस्वतीच्या जलात स्नान करून पावन होतात।

Verse 74

तर्पयेदक्षया तृप्तिः पितॄणां तस्य जायते । श्राद्धं चैव प्रकु र्वीत सक्तुभिः पयसा सह

तो तर्पण करावा; त्यामुळे त्याच्या पितरांची अक्षय तृप्ती होते। तसेच सक्तू (भाजलेल्या जौचे पीठ) दूधासह श्राद्धही करावे।

Verse 75

अमावास्यादिनं प्राप्य पितॄणां मोदमिच्छुकः । रुद्रतीर्थे ततो धेनुं दयाद्वस्त्राणि यमतीर्थके

अमावास्येच्या दिवशी पितरांचा आनंद इच्छिणारा रुद्रतीर्थी गाय दान करावा आणि यमतीर्थी वस्त्रांचे दान करावे।

Verse 76

विष्णुतीर्थे हिरण्यं च पितॄणां मोक्षमिच्छुकः । विनाक्षतैर्विना दर्भैर्विना चासनमेव च । वारिमात्राल्लोहयष्ट्यां गयाश्राद्धफलं लभेत्

जो पितरांच्या मोक्षाची इच्छा करतो, त्याने विष्णुतीर्थी सुवर्णदान करावे. आणि लोहयष्टी येथे केवळ जलमात्राने—अक्षत, दर्भ व आसन नसतानाही—गयाश्राद्धासारखेच फळ मिळते.

Verse 77

सूत उवाच । एतद्वः कथितं विप्रा लोहासुरविचेष्टितम् । यच्छ्रुत्वा ब्रह्महा गोघ्नो मुच्यते सर्वपातकैः

सूत म्हणाले—हे विप्रहो! लोहासुराशी संबंधित हे चरित्र मी तुम्हाला सांगितले. हे एकदा ऐकले तरी ब्रह्महत्यारा किंवा गोहत्यारा देखील सर्व पापांतून मुक्त होतो.

Verse 78

एकविंशतिवारन्तु गयायां पिंड पातने । तत्फलं समवाप्नोति सकृदस्मिञ्छ्रुते सति

गयेत एकवीस वेळा पिंडदान केल्याने जे फळ मिळते, तेच फळ हे आख्यान एकदा ऐकल्याने प्राप्त होते.

Verse 79

चतुःष्कोटि द्विलक्षं च सहस्रं शतमेव च । धेनवस्तेन दत्ताः स्युर्माहात्म्यं शृणु यात्तु यः

जो हे माहात्म्य ऐकतो, त्याने चार कोटी, दोन लक्ष, एक हजार आणि एकशे—इतक्या गायी दान केल्यासारखे पुण्य मिळते.