Adhyaya 1

Verse 1

श्रीगणेशाय नमः श्रीगुरुभ्यो नमः । अथ ब्रह्मोत्तरखंडमारंभः । ॐ नमः शिवाय । ज्योतिर्मात्रस्वरूपाय निर्मलज्ञानचक्षुषे । नमः शिवाय शांताय ब्रह्मणे लिंगमूर्त्तये

श्रीगणेशास नमस्कार, श्रीगुरूंना नमस्कार। आता ब्रह्मोत्तरखण्डाचा आरंभ. ॐ नमः शिवाय। जो केवळ ज्योतीस्वरूप आहे, ज्याचे ज्ञानचक्षु निर्मळ आहे—त्या शांत शिवास नमस्कार; लिंगमूर्ती रूपाने प्रकट झालेल्या परब्रह्मास नमस्कार।

Verse 2

ऋषय ऊचुः । आख्यातं भवता सूत विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम् । समस्ताघहरं पुण्यं समसेन श्रुतं च नः

ऋषी म्हणाले—हे सूत! आपण आम्हाला विष्णूचे उत्तम माहात्म्य सांगितले, जे पुण्यदायक व सर्व पापांचा नाश करणारे आहे; आणि ते आम्ही सविस्तर ऐकले आहे।

Verse 3

इदानीं श्रोतुमिच्छामो माहात्म्यं त्रिपुरद्विषः । तद्भक्तानां च माहात्म्यमशेषाघहरं परम्

आता आम्हाला त्रिपुरद्वेषी (शिव) यांचे माहात्म्य ऐकायचे आहे, तसेच त्यांच्या भक्तांचेही परम माहात्म्य—जे उरलेसुरले सर्व पाप नष्ट करते।

Verse 4

तन्मंत्राणां च माहात्म्यं तथैव द्विजसत्तम । तत्कथायाश्च तद्भक्तेः प्रभावमनुवर्णय

हे द्विजश्रेष्ठ! त्यांच्या मंत्रांचे माहात्म्यही, तसेच त्यांच्या कथांचा आणि त्यांच्या भक्तीचा प्रभावही सविस्तर वर्णन करा।

Verse 5

सूत उवाच । एतावदेव मर्त्यानां परं श्रेयः सनातनम् । यदीश्वरकथायां वै जाता भक्तिरहैतुकी

सूत म्हणाले—मर्त्यांसाठी हेच परम व सनातन श्रेय आहे; ईश्वरकथेतून जेव्हा अहैतुकी, निष्काम भक्ती उत्पन्न होते।

Verse 6

अतस्तद्भक्तिलेशस्य माहात्म्यं वर्ण्यते मया । अपि कल्पायुषा नालं वक्तुं विस्तरतः क्वचित्

म्हणून त्या भक्तीच्या एका लवलेशाचेही माहात्म्य मी सांगतो; कल्पाएवढे आयुष्य असले तरी त्याचे सविस्तर वर्णन पूर्ण होऊ शकत नाही।

Verse 7

सर्वेषामपि पुण्यानां सर्वेषां श्रेयसामपि । सर्वेषामपि यज्ञानां जपयज्ञः परः स्मृतः

सर्व पुण्यांमध्ये, सर्व श्रेयसाधनांमध्ये आणि सर्व यज्ञांमध्ये—जपयज्ञ हा परम मानला आहे।

Verse 8

तत्रादौ जपयज्ञस्य फलं स्वस्त्ययनं महत् । शैवं षडक्षरं दिव्यं मंत्रमाहुर्महर्षयः

त्यात प्रथम जपयज्ञाचे फळ महान स्वस्त्ययन—मंगलकल्याण आहे; महर्षी दिव्य शैव षडक्षर मंत्र सांगतात।

Verse 9

देवानां परमो देवो यथा वै त्रिपुरांतकः । मंत्राणां परमो मंत्रस्तथा शैवः षडक्षरः

जसा देवांमध्ये परम देव त्रिपुरांतक (शिव) आहे, तसाच मंत्रांमध्ये शैव षडक्षर मंत्र परम मंत्र आहे।

Verse 10

एष पंचाक्षरो मंत्रो जप्तॄणां मुक्तिदायकः । संसेव्यते मुनिश्रेष्ठैरशेषैः सिद्धिकांक्षिभिः

हा पंचाक्षरी मंत्र जप करणाऱ्यांना मुक्तिदायक आहे। सिद्धीची आकांक्षा धरणारे सर्व श्रेष्ठ मुनी याचे श्रद्धेने अनुष्ठान करतात।

Verse 11

अस्यैवाक्षरमाहात्म्यं नालं वक्तुं चतुर्मुखः । श्रुतयो यत्र सिद्धांतं गताः परमनिर्वृताः

या अक्षर-मंत्राचे माहात्म्य पूर्णपणे सांगण्यास चतुर्मुख ब्रह्माही समर्थ नाहीत। जिथे वेद स्वतः सिद्धांतास पोहोचून परम शांतित विसावतात।

Verse 12

सर्वज्ञः परिपूर्णश्च सच्चिदानंदलक्षणः । स शिवो यत्र रमते शैवे पंचाक्षरे शुभे

जो सर्वज्ञ व परिपूर्ण, ज्यांचे स्वरूप सच्चिदानंद आहे—तेच शिव त्या शुभ शैव पंचाक्षरी मंत्रात रमतात।

Verse 13

एतेन मंत्रराजेन सर्वोपनिषदात्मना । लेभिरे मुनयः सर्वे परं ब्रह्म निरामयम्

सर्व उपनिषदांचा सार असलेल्या या मंत्रराजाने सर्व मुनींनी निरामय परम ब्रह्म प्राप्त केले।

Verse 14

नमस्कारेण जीवत्वं शिवेऽत्र परमात्मनि । ऐक्यं गतमतो मंत्रः परब्रह्ममयो ह्यसौ

नमस्काराने येथे परमात्मा शिवामध्ये जीवभावाचे ऐक्य होते; म्हणून हा मंत्र निश्चयच परब्रह्ममय आहे।

Verse 15

भवपाशनिबद्धानां देहिनां हितकाम्यया । आहोंनमः शिवायेति मंत्रमाद्यं शिवः स्वयम्

भवपाशाने बद्ध देहधाऱ्यांच्या हितासाठी स्वयं भगवान शिवांनी आद्य मंत्र उच्चारला— ‘ॐ नमः शिवाय’।

Verse 16

किं तस्य बहुभिर्मंत्रैः किं तीर्थैः किं तपोऽध्वरैः । यस्योंनमः शिवायेति मंत्रो हृदयगोचरः

ज्याच्या हृदयात ‘ॐ नमः शिवाय’ मंत्र वास करतो, त्याला अनेक मंत्र, तीर्थ, तप किंवा यज्ञ यांची काय गरज?

Verse 17

तावद्भ्रमंति संसारे दारुणे दुःखसंकुले । यावन्नोच्चारयंतीमं मंत्रं देहभृतः सकृत्

दुःखांनी भरलेल्या या दारुण संसारात देहधारी तोवर भटकत राहतात, जोवर ते हा मंत्र एकदाही उच्चारत नाहीत।

Verse 18

मंत्राधिराजराजोऽयं सर्ववेदांतशेखरः । सर्वज्ञाननिधानं च सोऽयं चैव षडक्षरः

हा मंत्राधिराजांचा महाराज, सर्व वेदान्ताचा शिरोमणी आणि सर्व ज्ञानाचा निधी— हाच षडक्षर मंत्र आहे।

Verse 19

कैवल्यमार्गदीपोऽयमविद्यासिंधुवाडवः । महापातकदावाग्निः सोऽयं मंत्रः षडक्षरः

हा षडक्षर मंत्र कैवल्यमार्गाचा दीप आहे; अविद्येच्या सागराला शोषून टाकणारी वाडवाग्नी आहे; आणि महापातकांना भस्म करणारी दावाग्नी आहे।

Verse 21

नास्य दीक्षा न होमश्च न संस्कारो न तर्पणम् । न कालो नोपदेशश्च सदा शुचिरयं मनुः

या मंत्रासाठी दीक्षा नाही, होम नाही, संस्कार नाही, तर्पणही नाही। विशेष काळ नाही, विस्तृत उपदेशही नाही—हा मंत्र सदा शुद्ध आहे।

Verse 22

महापातकविच्छित्त्यै शिव इत्यक्षरद्वयम् । अलं नमस्कियायुक्तो मुक्तये परिकल्पते

महापातकांचा छेद करण्यास ‘शि-व’ ही दोन अक्षरेच पुरेशी; नमस्कारयुक्त जप केल्यास ते मोक्षाचे थेट साधन ठरते.

Verse 23

उपदिष्टः सद्गुरुणा जप्तः क्षेत्रे च पावने । सद्यो यथेप्सितां सिद्धिं ददातीति किमद्भुतम्

सद्गुरूंकडून उपदेश मिळून, पावन क्षेत्री जप केला असता तो तत्क्षणी इच्छित सिद्धी देतो—यात आश्चर्य ते काय?

Verse 24

अतः सद्गुरुमाश्रित्य ग्राह्योऽयं मंत्रनायकः । पुण्यक्षेत्रेषु जप्तव्यः सद्यः सिद्धिं प्रयच्छति

म्हणून सद्गुरूंचा आश्रय घेऊन हा मंत्रनायक ग्रहण करावा; पुण्यक्षेत्री जपावा—तो तत्क्षणी सिद्धी प्रदान करतो.

Verse 25

गुरवो निर्मलाः शांताः साधवो मितभाषिणः । कामक्रोधविनिर्मुक्ताः सदाचारा जितेंद्रियाः

गुरु निर्मळ व शांत असतात—साधू, मितभाषी, काम-क्रोधमुक्त, सदाचारनिष्ठ आणि जितेंद्रिय।

Verse 26

एतैः कारुण्यतो दत्तो मंत्रः क्षिप्रं प्रसिद्ध्यति । क्षेत्राणि जपयोग्यानि समासात्कथयाम्यहम्

अशा गुरूंनी करुणेने दिलेला मंत्र लवकरच सिद्ध व प्रसिद्ध होतो. आता जपासाठी योग्य अशी पवित्र क्षेत्रे मी थोडक्यात सांगतो.

Verse 27

प्रयागं पुष्करं रम्यं केदारं सेतुबंधनम् । गोकर्णं नैमिषारण्यं सद्यः सिद्धिकरं नृणाम्

प्रयाग, रम्य पुष्कर, केदार, सेतुबंधन, गोकर्ण आणि नैमिषारण्य—ही क्षेत्रे मनुष्यांना तत्काळ सिद्धि देणारी आहेत.

Verse 28

अत्रानुवर्ण्यते सद्भिरितिहासः पुरातनः । असकृद्वा सकृद्वापि शृण्वतां मंगलप्रदः

येथे सत्पुरुषांकडून एक प्राचीन पावन इतिहास वर्णिला जातो. तो अनेकदा किंवा एकदाही ऐकणाऱ्यांना मंगल देतो.

Verse 29

मथुरायां यदुश्रेष्ठो दाशार्ह इति विश्रुतः । बभूव राजा मतिमान्महोत्साहो महाबलः

मथुरेत यदुश्रेष्ठ ‘दाशार्ह’ म्हणून प्रसिद्ध असा एक राजा झाला—तो बुद्धिमान, महोत्साही आणि महाबली होता.

Verse 30

शास्त्रज्ञो नयवाक्छूरो धैर्यवानमितद्युतिः । अप्रधृष्यः सुगंभीरः संग्रामेष्वनिवर्त्तितः

तो शास्त्रज्ञ, नीतिवचनात शूर, धैर्यवान व अमित तेजस्वी होता; अजेय, अतिगंभीर, आणि संग्रामात कधीही न माघार घेणारा होता.

Verse 31

महारथो महेष्वासो नानाशास्त्रार्थकोविदः । वदान्यो रूपसंपन्नो युवा लक्ष णसंयुतः

तो महारथी, महाधनुर्धर आणि अनेक शास्त्रांच्या अर्थाचा जाणकार होता। दानशूर, रूपवान, तरुण व शुभ लक्षणे आणि सद्गुणांनी युक्त होता।

Verse 32

स काशिराजतनयामुपयेमे वराननाम् । कांतां कलावतीं नाम रूपशीलगुणान्विताम्

त्याने काशीराजाची कन्या, श्रेष्ठ मुखश्री व कांतिमती—कलावती नावाची—रूप, शील व गुणांनी संपन्न अशी, हिच्याशी विवाह केला।

Verse 33

कृतोद्वाहः स राजेंद्रः संप्राप्य निजमंदिरम् । रात्रौ तां शयनारूढां संगमाय समाह्वयत्

विवाह झाल्यावर तो राजेंद्र आपल्या राजवाड्यात आला. रात्री तिला शय्येवर आरूढ पाहून, संगमासाठी त्याने तिला बोलावले।

Verse 34

सा स्वभर्त्रा समाहूता बहुशः प्रार्थिता सती । न बबंध मनस्तस्मिन्न चागच्छ तदंतिकम्

स्वामीने बोलावले व वारंवार विनविले तरीही त्या सतीचे मन त्याच्यात रमेना; ती त्याच्या जवळही गेली नाही.

Verse 35

संगमाय यदाहूता नागता निजवल्लभा । बलादाहर्तुकामस्तामुदतिष्ठन्महीपतिः

संगमासाठी बोलावले तरी प्रिय पत्नी आली नाही; म्हणून तिला बलाने आणण्याची इच्छा करून तो राजा उठून उभा राहिला.

Verse 36

राज्ञ्युवाच । मा मां स्पृश महाराज कारणज्ञां व्रते स्थिताम् । धर्माधर्मौ विजानासि मा कार्षीः साहसं मयि

राणी म्हणाली—हे महाराज, मला स्पर्श करू नका। कारण मला माहीत आहे आणि मी व्रतस्थ आहे। तुम्ही धर्म-अधर्म जाणता; माझ्याशी धाडस किंवा हिंसा करू नका।

Verse 37

क्वचित्प्रियेण भुक्तं यद्रोचते तु मनीषिणाम् । दंपत्योः प्रीतियोगेन संगमः प्रीतिवर्द्धनः

कधी कधी प्रियाने घेतलेलेही ज्ञानीजनांना रुचते। दांपत्यात परस्पर प्रीतीच्या योगाने झालेला संगम प्रेम वाढविणारा असतो।

Verse 38

प्रियं यदा मे जायेत तदा संगस्तु ते मयि । का प्रीतिः किं सुखं पुंसां बलाद्भोगेन योषिताम्

जेव्हा माझ्या मनात प्रीती उत्पन्न होईल, तेव्हाच तुझ्याशी माझा संग होईल। बलपूर्वक स्त्रीचा भोग करण्यात पुरुषाला कोणते प्रेम, कोणते सुख मिळेल?

Verse 39

अप्रीतां रोगिणीं नारीमंतर्वत्नीं धृतव्रताम् । रजस्वलामकामां च न कामेत बलात्पुमान्

जी स्त्री अप्रसन्न, रोगी, गर्भवती, व्रतधारिणी, रजस्वला किंवा अकाम आहे—तिला पुरुषाने बलपूर्वक इच्छू नये।

Verse 40

प्रीणनं लालनं पोषं रंजनं मार्दवं दयाम् । कृत्वा वधूमुपगमेद्युवतीं प्रेमवान्पतिः । युवतौ कुसुमे चैव विधेयं सुखमिच्छता

प्रेमळ पतीने प्रथम तिला प्रसन्न करावे, लाड करावा, पोषण करावे, आनंदित करावे, कोमलता व दया दाखवावी; मगच तरुण वधूजवळ जावे. सुख इच्छिणाऱ्याने युवतीशी फुलासारखे जपून वागावे.

Verse 41

इत्युक्तोऽपि तया साध्व्या स राजा स्मरविह्वलः । बलादाकृष्य तां हस्ते परिरेभे रिरंसया

त्या साध्वीने असे सांगितले तरी राजा कामविह्वळ झाला। त्याने बळाने तिचा हात ओढून धरला आणि भोगेच्छेने तिला आलिंगन दिले।

Verse 42

तां स्पृष्टमात्रां सहसा तप्तायःपिंडसन्निभाम् । निर्दहंतीमिवात्मानं तत्याज भयविह्वलः

तो तिला स्पर्श करताच ती तप्त लोखंडाच्या गोळ्यासारखी भासली. जणू ती त्यालाच जाळीत आहे—भयाने थरथरत त्याने तिला सोडून दिले।

Verse 43

राजोवाच । अहो सुमहदाश्चर्यमिदं दृष्टं तव प्रिये । कथमग्निसमं जातं वपुः पल्लवकोमलम्

राजा म्हणाला—“अहो प्रिये! हे फार मोठे आश्चर्य मी पाहिले. पल्लवासारखे कोमल तुझे शरीर अग्निसमान कसे झाले?”

Verse 44

इत्थं सुविस्मितो राजा भीतः सा राजवल्लभा । प्रत्युवाच विहस्यैनं विनयेन शुचिस्मिता

अशा रीतीने राजा फार विस्मित व भयभीत झाला. तेव्हा राजवल्लभा, शुचिस्मिता, मंद हसत विनयाने त्याला उत्तर देऊ लागली।

Verse 45

राज्ञ्युवाच । राजन्मम पुरा बाल्ये दुर्वासा मुनिपुंगवः । शैवीं पंचाक्षरीं विद्यां कारुण्येनोपदिष्टवान्

राणी म्हणाली—“हे राजन्! माझ्या बालपणी पूर्वी मुनिपुंगव दुर्वासांनी करुणेने मला शैवी पंचाक्षरी विद्या उपदेशिली होती।”

Verse 46

तेन मंत्रानुभावेन ममांगं कलुषोज्झितम् । स्प्रष्टुं न शक्यते पुंभिः सपापैर्देवैवर्जितैः

त्या मंत्राच्या प्रभावाने माझे अंग कलुषरहित झाले आहे; पापाने भारलेले व देवाचारवर्जित पुरुष मला स्पर्श करू शकत नाहीत.

Verse 47

त्वया राजन्प्रकृतिना कुलटागणिकादयः । मदिरास्वादनिरता निषेव्यंते सदा स्त्रियः

हे राजन्, तुझ्या स्वभावामुळे तू नेहमी कुलटा, गणिका इत्यादी—मदिरास्वादात आसक्त स्त्रिया—यांचा संग करीत असतोस.

Verse 48

न स्नानं क्रियते नित्यं न मंत्रो जप्यते शुचिः । नाराध्यते त्वयेशानः कथं मां स्प्रष्टुमर्हसि

तू नित्य स्नान करीत नाहीस, शुचितेने मंत्रजप करीत नाहीस, आणि ईशान (शिव) यांची आराधनाही करीत नाहीस; मग मला स्पर्श करण्यास तू कसा योग्य?

Verse 49

राजोवाच तां समाख्याहि सुश्रोणि शैवीं पंचाक्षरीं शुभाम् । विद्याविध्वस्तपापोऽहं त्वयीच्छामि रतिं प्रिये

राजा म्हणाला—हे सुश्रोणि, ती शुभ शैवी पंचाक्षरी मला सांग. त्या विद्येने माझी पापे नष्ट झाल्यावर, हे प्रिये, मला तुझ्याशी रती हवी आहे.

Verse 50

राज्ञ्युवाच । नाहं तवोपदेशं वै कुर्यां मम गुरुर्भवान् । उपातिष्ठ गुरुं राजन्गर्गं मंत्र विदांवरम्

राणी म्हणाली—मी तुला उपदेश करणार नाही; तू माझा पती असून माझ्यासाठी गुरु-तुल्य आहेस. हे राजन्, मंत्रविदांमध्ये श्रेष्ठ गुरु गर्ग यांच्याकडे जा.

Verse 51

सूत उवाच । इति संभाषमाणौ तौ दंपती गर्गसन्निधिम् । प्राप्य तच्चरणौ मूर्ध्ना ववंदाते कृताञ्जली

सूत म्हणाले—अशा रीतीने संभाषण करीत ते दांपत्य गर्गमुनींच्या सान्निध्यात आले; त्यांच्या चरणांवर मस्तक ठेवून, हात जोडून नमस्कार केला।

Verse 52

अथ राजा गुरुं प्रीतमभिपूज्य पुनःपुनः । समाचष्ट विनीतात्मा रहस्यात्ममनोरथम्

मग विनयशील राजाने प्रसन्न गुरूंची पुन्हा पुन्हा पूजा केली आणि अंतःकरणातील गुप्त मनोरथ निवेदन केला।

Verse 53

राजोवाच । कृतार्थं मां कुरु गुरो संप्राप्तं करुणार्द्रधीः । शैवीं पंचाक्षरीं विद्यामुपदेष्टुं त्वमर्हसि

राजा म्हणाला—हे गुरुदेव, मला कृतार्थ करा. करुणेने द्रवलेल्या बुद्धीने आपण येथे आला आहात; म्हणून मला शैव पंचाक्षरी विद्या उपदेश करण्यास आपण योग्य आहात।

Verse 54

अनाज्ञातं यदाज्ञातं यत्कृतं राजकर्मणा । तत्पापं येन शुद्ध्येत तन्मंत्रं देहि मे गुरो

राजकार्यामुळे अजाणतेपणी किंवा जाणून जे पाप घडले असेल, ज्याने ते शुद्ध होईल—हे गुरो, तो मंत्र मला द्या।

Verse 55

एवमभ्यर्थितो राज्ञा गर्गो ब्राह्मणपुंगवः । तौ निनाय महापुण्यं कालिंद्यास्तटमुत्तमम्

राजाने अशी विनंती केल्यावर ब्राह्मणश्रेष्ठ गर्गमुनींनी त्या दांपत्याला कालिंदी (यमुना) नदीच्या अत्यंत पुण्यदायी उत्तम तीरावर नेले।

Verse 56

तत्र पुण्यतरोर्मूले निषण्णोऽथ गुरुः स्वयम् । पुण्यतीर्थजले स्नातं राजानं समुपोषितम्

तेथे पुण्यवृक्षाच्या मुळाशी गुरु स्वतः विराजमान झाले। पुण्यतीर्थाच्या जलात स्नान करून व उपवास धारण करून राजा तेथे सज्ज होऊन उभा राहिला।

Verse 57

प्राङ्मुखं चोपवेश्याथ नत्वा शिवपदाम्बुजम् । तन्मस्तके करं न्यस्य ददौ मंत्रं शिवात्मकम्

त्याला पूर्वाभिमुख बसवून आणि शिवचरणकमलांना नमस्कार करून, गुरूंनी राजाच्या मस्तकी हात ठेवून शिवस्वरूप मंत्र प्रदान केला।

Verse 58

तन्मंत्रधारणादेव तद्गुरोर्हस्तसंगमात् । निर्ययुस्तस्य वपुषो वायसाः शतकोटयः

तो मंत्र धारण करताच आणि गुरूंच्या हस्तस्पर्शाने, राजाच्या देहातून शतकोटी कावळे बाहेर पडले।

Verse 59

ते दग्धपक्षाः क्रोशंतो निपतंतो महीतले । भस्मीभूतास्ततः सर्वे दृश्यंते स्म सहस्रशः

त्यांचे पंख दग्ध झाले; ते किंकाळ्या मारत भूमीवर कोसळले. नंतर ते सर्व भस्म झाले—हजारोंनी दिसून आले.

Verse 60

दृष्ट्वा तद्वायसकुलं दह्यमानं सुविस्मितौ । राजा च राजमहिषी तं गुरुं पर्यपृच्छताम्

ते कावळ्यांचे कळप जळताना पाहून राजा व राजमहिषी अत्यंत विस्मित झाले आणि त्यांनी त्या गुरूंना विचारले।

Verse 61

भगवन्निदमाश्चर्यं कथं जातं शरीरतः । वायसानां कुलं दृष्टं किमेतत्साधु भण्यताम्

भगवन्! हे मोठे आश्चर्य—हे शरीरातून कसे उत्पन्न झाले? कावळ्यांचा संपूर्ण थवा दिसतो; हे काय आहे? कृपया योग्य रीतीने सांगा।

Verse 62

श्रीगुरुरुवाच राजन्भवसहस्रेषु भवता परिधावता । संचितानि दुरन्तानि संति पापान्यनेकशः

श्रीगुरू म्हणाले—हे राजन्, हजारो जन्मांत तू भटकत राहिलास; त्यामुळे अनेक प्रकारची, संपविण्यास कठीण अशी असंख्य पापे संचित झाली आहेत।

Verse 63

तेषु जन्मसहस्रेषु यानि पुण्यानि संति ते । तेषामाधिक्यतः क्वापि जायते पुण्ययोनिषु

त्या हजारो जन्मांत जे पुण्य आहे—ते जेव्हा अधिक होते, तेव्हा कुठेतरी शुभ व पुण्ययोनीत जन्म होतो।

Verse 64

तथा पापीयसीं योनिं क्वचित्पापेन गच्छति । साम्ये पुण्यान्ययोश्चैव मानुषीं योनिमाप्तवान्

तसेच पापामुळे कधी कधी अधिक पापमय (नीच) योनीत जातो; आणि पुण्य-पाप सम झाल्यास मनुष्ययोनी प्राप्त होते।

Verse 66

कोटयो ब्रह्महत्यानामगम्यागम्यकोटयः । स्वर्णस्तेयसुरापानभ्रूणहत्या दिकोटयः । भवकोटिसहस्रेषु येऽन्ये पातकराशयः

ब्रह्महत्येच्या कोट्यवधी पापे आहेत, निषिद्ध संगमांच्या कोट्यवधी कोट्या; सुवर्णचोरी, सुरापान व भ्रूणहत्या इत्यादींच्याही असंख्य कोट्या—आणि कोट्यवधी हजारो जन्मांत साचलेले इतर पातकांचे ढीगही आहेत।

Verse 67

क्षणाद्भस्मीभवंत्येव शैवे पंचाक्षरे धृते । आसंस्तवाद्य राजेंद्र दग्धाः पातककोटयः

शैव पंचाक्षर दृढ धारण केले असता पापे क्षणात भस्म होतात। हे राजेंद्र, आज तुझ्यातील पापांच्या कोटी दग्ध झाल्या आहेत।

Verse 68

अनया सह पूतात्मा विहरस्व यथासुखम् । इत्याभाष्य मुनिश्रेष्ठस्तं मंत्रमुपदिश्य च

“हिच्यासह अंतःकरणाने पवित्र होऊन यथासुख विहार कर.” असे बोलून मुनिश्रेष्ठाने त्याला तो मंत्रही उपदेशिला.

Verse 69

शैवी पंचाक्षरी विद्या यदा ते हृदयं गता । अघानां कोटयस्त्वत्तः काकरूपेण निर्गताः

जेव्हा शैवी पंचाक्षरी विद्या तुझ्या हृदयात प्रवेशली, तेव्हा पापांच्या कोटी कावळ्यांच्या रूपाने तुझ्यातून बाहेर निघून गेल्या.

Verse 70

ततः स्वभवनं प्राप्य रेजतुःस्म महाद्युती राजा दृढं समाश्लिष्य पत्नीं चन्दनशीतलाम् । संतोषं परमं लेभे निःस्वः प्राप्य यथा धनम्

नंतर स्वगृहास पोहोचून तो तेजस्वी दांपत्य झळकले. राजाने चंदनासारखी शीतल पत्नी घट्ट आलिंगन करून, जसा निर्धन धन मिळवून तृप्त होतो तसा परम संतोष मिळविला.

Verse 71

अशेषवेदोपनिषत्पुराणशास्त्रावतंसोऽयमघांतकारी । पंचाक्षरस्यैव महाप्रभावो मया समासात्कथितो वरिष्ठः

हा उपदेश सर्व वेद-उपनिषद्-पुराण-शास्त्रांचा शिरोभूषण असून पापनाशक आहे. हे श्रेष्ठा, पंचाक्षराचा महाप्रभाव मी संक्षेपाने सांगितला आहे.

Verse 120

तस्मात्सर्वप्रदो मंत्रः सोऽयं पञ्चाक्षरः स्मृतः । स्त्रीभिः शूद्रैश्च संकीर्णैर्धार्यते मुक्तिकांक्षिभिः

म्हणून हा सर्वफलप्रद मंत्र ‘पंचाक्षर’ म्हणून प्रसिद्ध आहे। स्त्रिया, शूद्र व संकीर्णवर्णीयही—मोक्षाची इच्छा करणाऱ्यांनी—हा मंत्र धारण करून जपावा।