Adhyaya 99

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल नर्मदादक्षिणे तटे । स्थापितं वासुकीशं तु समस्ताघौघनाशनम्

श्री मार्कण्डेय म्हणाले—हे महीपाला! मग नर्मदेच्या दक्षिण तीरावर जा, जिथे वासुकीश स्थापित आहेत; ते समस्त पापसमूहाचा नाश करतात।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कस्माच्च कारणात्तात रेवाया दक्षिणे तटे । वासुकीशस्थापितो वै विस्तराद्वद मे गुरो

युधिष्ठिर म्हणाला—तात, कोणत्या कारणाने रेवा (नर्मदा)च्या दक्षिण तीरावर वासुकीशाची स्थापना झाली? गुरुदेव, मला सविस्तर सांगा।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एतत्सर्वं समास्थाय नृत्यं शम्भुश्चकार वै

श्री मार्कण्डेय म्हणाले—हे सर्व सम्यक् ध्यानात घेऊन शंभूने खरोखर नृत्य केले।

Verse 4

श्रमादजायत स्वेदो गङ्गातोयविमिश्रितम् । पतन्तमुरगोऽश्नाति हरमौलिविनिर्गतम्

श्रमामुळे घाम उत्पन्न झाला; तो गंगाजलाशी मिसळून हराच्या जटामुकुटातून बाहेर पडला. तो पडत असताना सर्पाने तो पिऊन टाकला।

Verse 5

मन्दाकिनी ततः क्रुद्धा व्यालस्योपरि भारत । प्राप्नुह्यजगरत्त्वं हि भुजङ्ग क्षुद्रजन्तुक

मग मन्दाकिनी क्रुद्ध होऊन त्या सर्पावर म्हणाली—“हे भारत! हे क्षुद्र जीव, हे भुजंग! तू नक्कीच अजगर (महान अजगर) हो।”

Verse 6

वासुकिरुवाच । अनुग्राह्योऽस्मि ते पापो दुर्नयोऽहं हरादृते । त्रैलोक्यपावनी पुण्या सरित्त्वं शुभलक्षणा

वासुकी म्हणाला—मी पापी व दुर्मार्गी आहे; हराशिवाय मला दुसरे शरण नाही. मी तुझ्या अनुग्रहास पात्र आहे. हे त्रैलोक्य पावन करणारी पुण्यस्वरूपा, शुभलक्षणा नदीदेवी!

Verse 7

संसारच्छेदनकरी ह्यार्तानामार्तिनाशनी । स्वर्गद्वारे स्थिता त्वं हि दयां कुरु मयीश्वरि

हे ईश्वरी! तू संसारछेदन करणारी व आर्तांची आर्ति नाश करणारी आहेस। तू स्वर्गद्वारी स्थित आहेस—माझ्यावर दया कर, देवी।

Verse 8

गङ्गोवाच । कुरुष्व विपुलं विन्ध्यं तपस्त्वं शङ्करं प्रति । ततः प्राप्स्यसि स्वं स्थानं पन्नगत्वं ममाज्ञया

गंगा म्हणाली—हे नागा! विन्ध्य पर्वतात शंकराप्रती समर्पित होऊन विपुल तप कर. मग माझ्या आज्ञेने तू आपले स्थान व नागत्व पुन्हा प्राप्त करशील।

Verse 9

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततोऽसौ त्वरितो विन्ध्यं नागो गत्वा नगं शुभम् । तपस्तप्तुं समारेभे शङ्कराराधनोद्यतः

श्री मार्कण्डेय म्हणाले—मग तो नाग त्वरेने विन्ध्याला गेला. त्या शुभ पर्वतावर पोहोचून, शंकराची आराधना करण्याच्या हेतूने त्याने तप आरंभिले।

Verse 10

नित्यं दध्यौ महादेवं त्र्यक्षं डमरुकोद्यतम् । ततो वर्षशते पूर्ण उपरुद्धो जगद्गुरुः । आगतस्तत्समीपं तु श्लक्ष्णां वाणीमुदाहरत्

तो नित्य त्रिनेत्र महादेवाचे ध्यान करी, ज्यांच्या हाती उंचावलेला डमरू होता. शंभर वर्षे पूर्ण होताच जगद्गुरु प्रसन्न होऊन त्याच्या समीप आले व मृदु वाणीने बोलले।

Verse 11

वरं वरय मे वत्स पन्नग त्वं कृतादर

शिव म्हणाले—वत्सा! माझ्याकडून वर माग. हे पन्नगा! तू आदर दाखविलास; जे तुला अभिष्ट आहे ते सांग—माझ्याकडून वर प्राप्त कर।

Verse 12

वासुकिरुवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव वरं दास्यसि शङ्कर । प्रसादात्तव देवेश भूयान्निष्पापता मम । तीर्थं किंचित्समाख्याहि सर्वपापप्रणाशनम्

वासुकी म्हणाला—हे देवा! तू माझ्यावर प्रसन्न असशील, हे शंकर, आणि मला वर देशील, तर हे देवेश! तुझ्या कृपेने माझी निष्पापता अधिकाधिक वाढो. सर्व पापांचा नाश करणारे एखादे तीर्थ मला सांग.

Verse 13

ईश्वर उवाच । पन्नग त्वं महाबाहो रेवां गच्छ शुभंकरीम् । याम्ये तस्यास्तटे पुण्ये स्नानं कुरु यथाविधि

ईश्वर म्हणाला—हे पन्नग, महाबाहो! शुभ करणाऱ्या रेवा नदीकडे जा. तिच्या पुण्य दक्षिण तीरावर यथाविधी स्नान कर.

Verse 14

इत्युक्त्वान्तर्दधे देवो वासुकिस्त्वरयान्वितः । रूपेणाजगरेणैव प्रविष्टो नर्मदाजलम्

असे बोलून देव अंतर्धान पावला. वासुकी घाईने, अजगराचे रूप धारण करून, नर्मदेच्या जलात प्रविष्ट झाला.

Verse 15

मार्गेण तस्य संजातं जाह्नव्याः स्रोत उत्तमम् । निर्धूतकल्मषः सर्पः संजातो नर्मदाजले

त्याच्या मार्गाने जाह्नवी (गंगे)चा उत्तम प्रवाह प्रकट झाला. आणि नर्मदेच्या जलात तो सर्प कल्मष धुऊन पापमुक्त झाला.

Verse 16

स्थापितः शङ्करस्तत्र नर्मदायां युधिष्ठिर । ततो नागेश्वरं लिङ्गं प्रसिद्धं पापनाशनम्

हे युधिष्ठिर! तेथे नर्मदेत शंकर स्थापित झाले. त्यातून ‘नागेश्वर’ हे प्रसिद्ध लिंग प्रकट झाले, जे पापांचा नाश करणारे आहे.

Verse 17

अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां स्नापयेन्मधुना शिवम् । विमुक्तकल्मषः सद्यो जायते नात्र संशयः

अष्टमी किंवा चतुर्दशीला मधाने शिवाचा अभिषेक करावा। तो तत्काळ कल्मषमुक्त होऊन शुद्ध होतो—यात संशय नाही।

Verse 18

अपुत्रा ये नराः पार्थ स्नानं कुर्वन्ति सङ्गमे । ते लभन्ते सुताञ्छ्रेष्ठान् कार्त्तवीर्योपमाञ्छुभान्

हे पार्थ, जे पुरुष अपुत्र असून संगमावर स्नान करतात, त्यांना कार्त्तवीर्यासारखे पराक्रमी, श्रेष्ठ व शुभ पुत्र प्राप्त होतात।

Verse 19

श्राद्धं तत्रैव यः कुर्यादुपवासपरायणः । कुर्वन्प्रमोचयेत्प्रेतान्नरकान्नृपनन्दन

हे नृपनंदन, जो तेथेच उपवासपरायण होऊन श्राद्ध करतो, तो त्या कर्माने प्रेतांना नरकस्थितीतून मुक्त करतो।

Verse 20

सर्पाणां च भयं वंशे ज्ञातिवर्गे न जायते । निर्दोषं नन्दते तस्य कुलं नागप्रसादतः

त्याच्या वंशात व ज्ञातिवर्गात सर्पभय उत्पन्न होत नाही. नागांच्या प्रसादाने त्याचे कुल निर्दोष राहून आनंदाने समृद्ध होते.

Verse 21

एतत्ते सर्वमाख्यातं तव स्नेहान्नृपोत्तम

हे नृपोत्तम, तुझ्यावरील स्नेहामुळे हे सर्व मी तुला सांगितले आहे.

Verse 99

। अध्याय

॥ अध्याय ॥ (अध्याय-समाप्तीचा सूचक)