Adhyaya 95

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र बदर्याश्रममुत्तमम् । सर्वतीर्थवरं पुण्यं कथितं शंभुना पुरा

श्री मार्कंडेय म्हणाले—त्यानंतर, हे राजेंद्र, उत्तम बदर्याश्रमास जावे; जो सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ व परम पुण्य आहे, ज्याची महिमा शंभूंनी पूर्वी कथिली आहे।

Verse 2

यश्चैष भारतस्यार्थे तत्र सिद्धः किरीटभृत् । भ्राता ते फाल्गुनो नाम विद्ध्येनं नरदैवतम्

आणि जो हा किरीटधारी तेथे भारतयुद्धाच्या हेतुने सिद्ध झाला—त्याला ‘फाल्गुन’ नावाचा तुझा भाऊ म्हणून जाण; तो नरदेवता, मनुष्यांत देवतुल्य आहे.

Verse 3

नरनारायणौ द्वौ तावागतौ नर्मदातटे । ज्ञानं तस्यैव यो राजन्भक्तिमान्वै जनार्दने

ते दोघे—नर आणि नारायण—नर्मदेच्या तीरावर आले. आणि हे राजन्, जनार्दन (विष्णु) याच्यावर भक्ती असणाऱ्यालाच खरे ज्ञान प्राप्त होते.

Verse 4

समं पश्यति सर्वेषु स्थावरेषु चरेषु च । ब्राह्मणं श्वपचं चैव तत्र प्रीतो जनार्दनः

जो स्थावर-जंगम सर्वांमध्ये समदृष्टी ठेवतो, आणि ब्राह्मण व श्वपच (चांडाळ) यांनाही समान पाहतो—त्याच्यावर जनार्दन प्रसन्न होतो.

Verse 5

ऐकात्म्यं पश्य कौन्तेय मयि चात्मनि नान्तरम् । नरनारायणाभ्यां हि कृतं बदरिकाश्रमम्

हे कौन्तेय, एकात्मता पाहा—माझ्यात आणि आत्म्यात काहीही अंतर नाही. खरे तर बदरिकाश्रम नर-नारायणांनीच स्थापिला आहे.

Verse 6

स्थापितः शङ्करस्तत्र लोकानुग्रहकारणात् । त्रिमूर्तिस्थापितं लिङ्गं स्वर्गमार्गानुमुक्तिदम्

तेथे लोकांच्या अनुग्रहासाठी शंकराची स्थापना करण्यात आली. त्रिमूर्तींनी स्थापिलेलं ते लिंग स्वर्गमार्ग उघडते आणि मुक्ती प्रदान करते.

Verse 7

तत्र गत्वा शुचिर्भूत्वा ह्येकरात्रोपवासकृत् । रजस्तमस्तथा त्यक्त्वा सात्त्विकं भावमाश्रयेत्

तेथे जाऊन शुद्ध होऊन एक रात्र उपवास करावा; रज-तमाचा त्याग करून सात्त्विक भावाचा आश्रय घ्यावा।

Verse 8

रात्रौ जागरणं कृत्वा मधुमासाष्टमीदिने । अथवा च चतुर्दश्यामुभौ पक्षौ च कारयेत्

मधुमासातील अष्टमीदिनी रात्रौ जागरण करावे; किंवा चतुर्दशीला—शुक्ल व कृष्ण दोन्ही पक्षांत हे करावे।

Verse 9

आश्विनस्य विशेषेण कथितं तव पाण्डव । स्नापयेत्परया भक्त्या क्षीरेण मधुना सह

हे पाण्डवा, आश्विन मासाची विशेष महिमा तुला सांगितली आहे; त्या काळी परम भक्तीने दूध व मधु यांसह देवाचा अभिषेक करावा।

Verse 10

दध्ना शर्करया युक्तं घृतेन समलंकृतम् । पञ्चामृतमिदं पुण्यं स्नापयेद्वृषभध्वजम्

दह्यात साखर मिसळून व तुपाने अलंकृत असे हे पुण्य पञ्चामृत; याने वृषभध्वज (शिव) यांचा अभिषेक करावा, हे महाफलदायी आहे।

Verse 11

स्नाप्यमानं शिवं भक्त्या वीक्षते यो विमत्सरः । तस्य वासः शिवोपान्ते शक्रलोके न संशयः

जो मत्सररहित होऊन भक्तीने अभिषेक होत असलेले शिवदर्शन करतो, त्याचा वास शिवसमीपे होतो—शक्रलोकीही; यात संशय नाही।

Verse 12

शाठ्येनापि नमस्कारः प्रयुक्तः शूलपाणिने । संसारमूलबद्धानामुद्वेष्टनकरो हि यः

कपटाने जरी केलेला नमस्कार शूलपाणी भगवान् शिवांना अर्पिला असता, तो संसारमूळाशी बांधलेल्या जीवांच्या गाठी सोडविणारा ठरतो—अशी त्याची महिमा आहे।

Verse 13

तेनाधीतं श्रुतं तेन तेन सर्वमनुष्ठितम् । येनौं नमः शिवायेति मन्त्राभ्यासः स्थिरीकृतः

ज्याने ‘ॐ नमः शिवाय’ या मंत्राचा दृढ अभ्यास स्थिर केला, त्यानेच जणू सर्व अध्ययन केले, सर्व श्रवण केले आणि सर्व अनुष्ठाने पूर्ण केली।

Verse 14

यः पुनः स्नापयेद्भक्त्या एकभक्तो जितेन्द्रियः । तस्यापि यत्फलं पार्थ वक्ष्ये तल्लेशतस्तव

जो पुन्हा भक्तीने, एकनिष्ठ व जितेंद्रिय होऊन, प्रभूचे स्नान घालतो—हे पार्थ! त्याचे फळही मी तुला थोडक्यात सांगतो।

Verse 15

पीडितो वृद्धभावेन तव भक्त्या वदाम्यहम् । ते यान्ति परमं स्थानं भित्त्वा भास्करमण्डलम्

वृद्धत्वाने पीडित असूनही, तुझ्या भक्तीमुळे मी सांगतो—ते भक्त भास्करमंडळ भेदून परम स्थानास जातात।

Verse 16

संसारे सर्वसौख्यानां निलयास्ते भवन्ति च । आश्चर्यं ज्ञातिवर्गाणां धर्माणां निलयास्तु ते

आणि संसारात ते सर्व सुखांचे धाम होतात. आश्चर्य असे की, ते आपल्या नातलगांचे आश्रय आणि धर्माचे स्थिर अधिष्ठानही बनतात।

Verse 17

सम्पन्नाः सर्वकामैस्ते पृथिव्यां पृथिवीपते । श्राद्धं तत्रैव यः कुर्यान्नर्मदोदकमिश्रितम्

हे पृथ्वीपते! ते या पृथ्वीवर सर्व कामनांनी संपन्न होतात. आणि जो तेथेच नर्मदा-जलमिश्रित अर्घ्यादि द्रव्यांसह श्राद्ध करील—

Verse 18

योग्यैश्च ब्राह्मणैर्राजन्कुलीनैर्वेदपारगैः । सुरूपैश्च सुशीलैश्च स्वदारनिरतैः शुभैः

हे राजन्! हे श्राद्ध योग्य ब्राह्मणांकडून करावे—जे कुलीन, वेदपारंगत, सुरूप, सुशील, स्वपत्नीमध्ये रत आणि शुभ आचरणाचे असतील।

Verse 19

आर्यदेशप्रसूतैश्च श्लक्ष्णैश्चैव सुरूपिभिः । कारयेत्पिण्डदानं वै भास्करे कुतपस्थिते

आर्यदेशात जन्मलेले, सुसंस्कृत आचरणाचे व सुरूप, सुचरित्र ब्राह्मण यांच्याकडून—सूर्य कुतपकाळी असताना—पिंडदान निश्चयाने करावे.

Verse 20

पित्ःणां परमं लोकं यदीच्छेद्धर्मनन्दन । वर्जयेत्तान्प्रयत्नेन काणान्दुष्टांश्च दाम्भिकान्

हे धर्मनंदना! पितरांसाठी परम लोक इच्छित असेल, तर या पवित्र कर्मात काणा, दुष्ट व दांभिक लोक यांना प्रयत्नपूर्वक टाळावे.

Verse 21

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन योग्यं विप्रं समाश्रयेत् । नरकान्मोचयेत्प्रेतान्कुम्भीपाकपुरोगमान्

म्हणून सर्व प्रयत्नाने योग्य विप्राचा आश्रय घ्यावा; त्यायोगे प्रेतजन कुम्भीपाक इत्यादी पुढे येणाऱ्या नरकांतूनही मुक्त होतात.

Verse 22

मोक्षो भवति सर्वेषां पित्ःणां नृपनन्दन । विप्रेभ्यः काञ्चनं दद्यात्प्रीयतां मे पितामहः

हे नृपनंदना! सर्व पितरांना मोक्ष प्राप्त होतो. ब्राह्मणांना सुवर्णदान करून अशी प्रार्थना करावी—“माझे पितामह प्रसन्न होवोत.”

Verse 23

अन्नं च दापयेत्तत्र भक्त्या वस्त्रं च भारत । गां वृषं मेदिनीं दद्याच्छत्रं शस्तं नृपोत्तम

हे भारत! तेथे भक्तीने अन्न व वस्त्र यांचेही दान करावे. हे नृपोत्तमा! गाय, वृषभ, भूमी आणि उत्तम छत्रही दान द्यावे.

Verse 24

स पुमान्स्वर्गमाप्नोति इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत् । प्राणत्यागं तु यः कुर्याच्छिखिना सलिलेन वा

“तो पुरुष स्वर्गास प्राप्त होतो”—असे शंकर म्हणाले. तसेच जो प्राणत्याग करील—अग्नीने किंवा जलाने—(या पावन प्रसंगी)…

Verse 25

अनाशकेन वा भूयः स गच्छेच्छिवमन्दिरम् । नरनारायणीतीरे देवद्रोण्यां च यो नृप

…किंवा उपवास करून देहत्याग करील, तो शिवमंदिरात (शिवधामात) जातो. आणि हे नृपा! जो नर-नारायणीच्या तीरावर, देवद्रोणीत (असे करील)…

Verse 26

स वसेदीश्वरस्याग्रे यावदिन्द्राश्चतुर्दश । पुनः स्वर्गाच्च्युतः सोऽपि राजा भवति वीर्यवान्

तो ईश्वराच्या सान्निध्यात चौदा इंद्रांच्या काळापर्यंत वास करतो. नंतर स्वर्गातून च्युत झाला तरी तो पुन्हा पराक्रमी राजा म्हणून जन्म घेतो.

Verse 27

सर्वैश्वर्यगुणैर्युक्तः प्रजापालनतत्परः । ततः स्मरति तत्तीर्थं पुनरेवागमिष्यति

सर्व ऐश्वर्य व सद्गुणांनी युक्त, प्रजापालनात तत्पर तो मग त्या तीर्थाचे स्मरण करतो आणि पुन्हा तेथेच परत येतो।

Verse 95

। अध्याय

“अध्याय”—हे अध्याय-समाप्ती दर्शविणारे कोलोफॉन-चिन्ह आहे; येथे पाठ अपूर्ण स्वरूपात मिळतो।