Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ विरक्तस्त्वं युधिष्ठिर । गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं निर्मितं चक्रिणा स्वयम्

śrīmārkaṇḍeya uvāca | sādhu sādhu mahāprājña viraktastvaṃ yudhiṣṭhira | guhyādguhyataraṃ tīrthaṃ nirmitaṃ cakriṇā svayam

श्री मार्कण्डेय म्हणाले— साधु, साधु, हे महाप्राज्ञ युधिष्ठिर! तू वैराग्ययुक्त आहेस. हे तीर्थ गुह्याहूनही अधिक गुह्य असून, स्वयं चक्रधारी भगवंतांनीच निर्माण केले आहे.

श्रीमार्कण्डेयःŚrī Mārkaṇḍeya
श्रीमार्कण्डेयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootश्रीमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
साधुwell done / good
साधु:
Sambandha/Prayojana (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootसाधु (अव्यय)
Formअव्यय; प्रशंसार्थक-निपात (particle of approval)
साधुindeed, well
साधु:
Sambandha/Prayojana (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootसाधु (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्ति (repetition for emphasis)
महाप्राज्ञO greatly wise one
महाप्राज्ञ:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहाप्राज्ञ (प्रातिपदिक)
Formसम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन; पुंलिङ्ग; समासः कर्मधारय (महान् प्राज्ञः)
विरक्तःdetached, dispassionate
विरक्तः:
Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement)
TypeAdjective
Rootविरक्त (कृदन्त; वि+रञ्ज्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (past participle)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
युधिष्ठिरO Yudhiṣṭhira
युधिष्ठिर:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
Formसम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन; पुंलिङ्ग
गुह्यात्than (what is) secret
गुह्यात्:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeAdjective
Rootगुह्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (contextual), पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; तुलना-प्रयोग (than secret)
गुह्यतरम्more secret
गुह्यतरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootगुह्यतर (प्रातिपदिक; तरप्-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; तुलनात्मक (comparative)
तीर्थम्a sacred ford/pilgrimage place
तीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
निर्मितम्made, constructed
निर्मितम्:
Karma-samānādhikaraṇa (Object complement)
TypeAdjective
Rootनिर्मित (कृदन्त; नि+मा)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (past participle)
चक्रिणाby the discus-bearer (Viṣṇu)
चक्रिणा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootचक्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
स्वयम्by himself
स्वयम्:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मनः-प्रयोग (reflexive adverb: oneself)

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha: Unnamed ‘guhyatama’ Revā-tīrtha established by Cakrī (Viṣṇu)

Type: kshetra

Listener: Yudhiṣṭhira

Scene: Forest-āśrama setting: sage Mārkaṇḍeya addressing Yudhiṣṭhira, indicating a hidden Viṣṇu-established tīrtha; aura of secrecy and sanctity.

M
Mārkaṇḍeya
Y
Yudhiṣṭhira
C
Cakrin (Viṣṇu)
C
Cakratīrtha

FAQs

Detachment and right inquiry open access to deeper dharma; some tīrthas are praised as ‘guhya’—known through tradition and worthy questioning.

Cakratīrtha (the tīrtha associated with the discus-bearing Viṣṇu) in the Revā region.

None directly; the verse authorizes the sanctity of the place by stating it was established by Viṣṇu himself.