Adhyaya 47

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । गीर्वाणाश्च ततः सर्वे ब्रह्माणं शरणं गताः । गजैर्गिरिवराकारैर्हयैश्चैव गजोपमैः

श्री मार्कण्डेय म्हणाले—त्यानंतर सर्व देव ब्रह्मदेवाच्या शरणास गेले; पर्वतासारख्या विशाल गजांसह आणि गजासमान अश्वांसह ते तेथे आले।

Verse 2

स्यन्दनैर्नगराकारैः सिंहशार्दूलयोजितैः । कच्छपैर्महिषैश्चान्यैर्मकरैश्च तथापरे

नगरासारख्या आकाराच्या रथांत ते आले, सिंह व व्याघ्रांनी जुतेले; काही कच्छप व महिषांनी, तर काही महाबली मकरांनी युक्त होऊन आले।

Verse 3

ब्रह्मलोकमनुप्राप्ता देवाः शक्रपुरोगमाः । दृष्ट्वा पद्मोद्भवं देवं साष्टाङ्गं प्रणताः सुराः

इंद्राच्या नेतृत्वाखाली देव ब्रह्मलोकास पोहोचले; कमलोत्पन्न ब्रह्मदेवांना पाहून सुरांनी साष्टांग प्रणाम केला।

Verse 4

देवा ऊचुः । जय देव जगद्वन्द्य जय संसृतिकारक । पद्मयोने सुरश्रेष्ठ त्वामेव शरणं गताः

देव म्हणाले—जय हो, हे जगद्वंद्य देवा! जय हो, हे संसृतीचा कर्ता! हे पद्मयोनी, सुरश्रेष्ठा! आम्ही केवळ तुझ्याच शरणास आलो आहोत।

Verse 5

सोद्वेगं भाषितं श्रुत्वा देवानां भावितात्मनाम् । मेघगम्भीरया वाचा देवराजमुवाच ह

भावितात्मा देवांचे उद्विग्न वचन ऐकून ब्रह्मदेव मेघगर्जनेसारख्या गंभीर वाणीने देवराज इंद्रास म्हणाले।

Verse 6

किमत्रागमनं देवाः सर्वेषां वै विवर्णता । केनापमानिताः सर्वे शीघ्रं मे कथ्यतां स्वयम्

ब्रह्मदेव म्हणाले—“हे देवहो, येथे का आलात? तुम सर्वांचे वर्ण फिकट का झाले? कोणाने तुम्हा सर्वांचा अपमान केला? त्वरेने स्वतः मला सांगा।”

Verse 7

देवा ऊचुः । अन्धकाख्यो महादैत्यो बलवान् पद्मसम्भव । तेन देवगणाः सर्वे धनरत्नैर्वियोजिताः

देव म्हणाले—“हे पद्मसम्भव, अंधक नावाचा एक बलवान महादैत्य आहे. त्याने सर्व देवगणांना धन-रत्नांपासून वंचित केले आहे।”

Verse 8

हत्वा देवगणांस्तावदसिचक्रपरद्द्विश्वधैः । गृहीत्वा शक्रभार्यां स दानवोऽपि गतो बलात्

तलवार, चक्र, परशु व द्विधारी शस्त्रांनी देवगणांचा वध करून, तो दानव इंद्राची पत्नीही पकडून बलपूर्वक निघून गेला।

Verse 9

देवानां वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । चिन्तयामास राजेन्द्र वधार्थं दानवस्य ह

देवांचे वचन ऐकून लोकपितामह ब्रह्मदेव, हे राजेंद्र, त्या दानवाच्या वधासाठी उपाय चिंतू लागले।

Verse 10

अवध्यो दानवः पापः सर्वेषां वो दिवौकसाम् । स त्राता सर्वजगतां नान्यो विद्येत कुत्रचित्

(ब्रह्मा म्हणाले:) “तो पापी दानव तुमच्या सर्व स्वर्गवासीयांसाठी अवध्य आहे. सर्व जगांचा रक्षक तोच आहे; त्याच्यावाचून कुठेही दुसरा कोणी नाही।”

Verse 11

एवमुक्ताः सुराः सर्वे ब्रह्मणा तदनन्तरम् । ब्रह्माणं ते पुरस्कृत्य गता यत्र स केशवः । तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैर्ब्रह्माद्याश्चक्रपाणिनम्

ब्रह्माने असे सांगितल्यावर सर्व देव, ब्रह्माला पुढे करून, जिथे केशव होते तिथे गेले. तेथे ब्रह्मा आदींनी चक्रधारी प्रभूची विविध स्तोत्रांनी स्तुती केली।

Verse 12

देवा ऊचुः । जय त्वं देवदेवेश लक्ष्म्या वक्षःस्थलाश्रितः । असुरक्षय देवेश वयं ते शरणं गताः

देव म्हणाले: “जय जय, हे देवदेवेश! ज्यांच्या वक्षःस्थळी श्रीलक्ष्मी वास करते. हे देवेश, असुरसंहारक! आम्ही तुमच्या शरण आलो आहोत।”

Verse 13

स्तूयमानः सुरैः सर्वैर्ब्रह्माद्यैश्च जनार्दनः । सम्प्रहृष्टमना भूत्वा सुरसङ्घमुवाच ह

ब्रह्मा आदींसह सर्व देवांनी स्तुती केल्यावर जनार्दन प्रसन्नचित्त होऊन देवसमूहाला म्हणाले।

Verse 14

श्रीवासुदेव उवाच । स्वागतं देवविप्राणां सुप्रभाताद्य शर्वरी । किं कार्यं प्रोच्यतां क्षिप्रं कस्य रुष्टा दिवौकसः

श्री वासुदेव म्हणाले: “देवस्वरूप विप्रांनो, तुमचे स्वागत आहे. रात्र संपली, आता प्रभात झाला आहे. लवकर सांगा—काय कार्य उद्भवले आहे, आणि स्वर्गवासी कोणावर रुष्ट आहेत?”

Verse 15

किं दुःखं कश्च संतापः कुतो वा भयमागतम् । कथयन्तु महाभागाः कारणं यन्मनोगतम्

हे कोणते दुःख, कोणता संताप, आणि हे भय कुठून आले? हे महाभागांनो, मनात दडलेले कारण सांगा।

Verse 16

पराभवः कृतो येन सोऽद्य यातु यमालयम् । एवमुक्तास्तु कृष्णेन कथयामासुरस्य तत्

ज्याने तुमचा पराभव केला, तो आज यमालयास जावो! कृष्णाने असे म्हटल्यावर त्यांनी त्या असुराविषयीचा वृत्तांत सांगितला।

Verse 17

दर्शयन्तः स्वकान्देहान् लज्जमाना ह्यधोमुखाः । हृतराज्या ह्यन्धकेन कृता निस्तेजसः प्रभो

लाजून मान खाली घालून त्यांनी आपल्या देहांवरील जखमांचे चिन्ह दाखविले. म्हणाले—हे प्रभो, अंधकाने आमचे राज्य हिरावून घेतले आणि आम्हाला तेजहीन केले।

Verse 18

पितेव पुत्रं परिरक्ष देव जहीन्द्रशत्रुं सह पुत्रपौत्रैः । तथेति चोक्तः कमलासनेन सुरासुरैर्वन्दितपादपद्मः

हे देव, पिता जसा पुत्राचे रक्षण करतो तसे आमचे रक्षण कर; इंद्रशत्रूला पुत्र-पौत्रांसह संहार कर. कमलासन ब्रह्माने असे विनविल्यावर, देवासुरांनी वंदिलेल्या चरणकमलांचे भगवान म्हणाले—‘तथेति’।

Verse 19

शङ्खं चक्रं गदां चापं संगृह्य परमेश्वरः । उत्थितो भोगपर्यङ्काद्देवानां पुरतस्तदा

परमेश्वराने शंख, चक्र, गदा आणि धनुष्य हाती घेऊन, त्या वेळी देवांच्या समोरच शेषशय्येवरून उठून उभे राहिले।

Verse 20

श्रीवासुदेव उवाच । पाताले यदि वा मर्त्ये नाके वा यदि तिष्ठति । तं हनिष्याम्यहं पापं येन संतापिताः सुराः

श्री वासुदेव म्हणाले—तो पापी पाताळात असो, मर्त्यलोकी असो वा स्वर्गात असो; ज्याने देवांना संताप दिला, त्याचा मी निश्चयाने वध करीन।

Verse 21

स्वं स्थानं यान्तु गीर्वाणाः संतुष्टा भावितौजसः । विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्माद्यास्ते सवासवाः

देवगण संतुष्ट व तेजाने परिपूर्ण होऊन आपापल्या धामास जावोत। विष्णूचे हे वचन ऐकून ब्रह्मा आदी देव, इंद्रासह, प्रस्थान केले।

Verse 22

स्वयानैस्तु हरिं नत्वा हृदि तुष्टा दिवं ययुः

ते आपल्या-आपल्या दिव्य विमानांतून हरिला नमस्कार करून, अंतःकरणाने तृप्त होऊन स्वर्गास गेले।

Verse 47

। अध्याय

“अध्याय”—हे अध्याय-सीमा दर्शविणारे लेखनिक-चिन्ह आहे।