Adhyaya 214

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । चतुर्थं सम्प्रवक्ष्यामि देवस्य चरितं महत् । श्रुतमात्रेण येनैव सर्वपापैः प्रमुच्यते

श्री मार्कंडेय म्हणाले—आता मी देवाचे चौथे महान् पावन चरित्र सांगतो; ज्याचे केवळ श्रवण केल्यानेच सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते।

Verse 2

कपाली कान्थिको भूत्वा यथा स व्यचरन्महीम् । पिशाचैर्राक्षसैर्भूतैर्डाकिनीयोगिनीवृतः

तो कपाली व कान्थिक होऊन पृथ्वीवर कसा विचरत होता—पिशाच, राक्षस, भूत यांनी वेढलेला आणि डाकिनी व योगिनी यांनी सेवित।

Verse 3

भैरवं रूपमास्थाय प्रेतासनपरिग्रहः । त्रैलोक्यस्याभयं दत्त्वा चचार विपुलं तपः

भैरव रूप धारण करून, प्रेतासन स्वीकारून, त्याने त्रैलोक्याला अभयदान दिले आणि नंतर विशाल तपश्चर्या केली।

Verse 4

आषाढी तु कृता तत्र ह्याषाढीनाम विश्रुतम् । कन्था मुक्ता ततोऽन्यत्र देवेन परमेष्ठिना

तेथे ‘आषाढी’ या नावाने प्रसिद्ध अशी आषाढी स्थापन झाली; आणि मग परमेष्ठी देवाने अन्यत्र आपली कन्था (जीर्ण वस्त्र) मुक्त केली।

Verse 5

तदाप्रभृति राजेन्द्र स कन्थेश्वर उच्यते । तस्य दर्शनमात्रेण ह्यश्वमेधफलं लभेत्

त्या वेळेपासून, हे राजेंद्र, तो ‘कन्थेश्वर’ म्हणून ओळखला जातो; आणि त्याचे केवळ दर्शन घेतल्याने अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते।

Verse 6

देवो मार्गे पुनस्तत्र भ्रमते च यदृच्छया । विक्रीणाति बलाकारो दृष्ट्वा चोक्तो हरेण तु

पुन्हा तेथे देव मार्गावर यदृच्छेने फिरत होता। बैलासारख्या देहाचा एक वणिक काही विकत होता; त्याला पाहून हर (शिव) त्यास बोलला।

Verse 7

यदि भद्र न चेत्कोपं करोषि मयि साम्प्रतम् । बलाभिर्भर मे लिङ्गं ददामि बहु ते धनम्

हे भद्र, तू आत्ता माझ्यावर राग धरू नकोस; तर आपल्या बळाने माझे लिंग उचलून ने. मी तुला पुष्कळ धन देईन.

Verse 8

एवमुक्तोऽथ देवेन स वणिग्लोभमोहितः । योजयामास बलका लिङ्गे चोत्तममध्यमान्

देवाने असे म्हटल्यावर लोभाने मोहित झालेला तो वणिक लिंगावर बलाका पक्षी ठेवू लागला आणि त्यांना उत्तम व मध्यम स्थानी रचू लागला.

Verse 9

तावद्यावत्क्षयं सर्वे गताः काले सुसंचिताः । स्थितं समुन्नतं लिङ्गं दृष्ट्वा शोकमुपागमत्

काळाच्या ओघात त्याने जपून साठवलेले सर्व काही संपून गेले; आणि लिंग अजूनही उंच व अचल उभे आहे असे पाहून तो शोकाकुल झाला.

Verse 10

कृत्वा तु खण्डखण्डानि स देवः परमेश्वरः । उवाच प्रहसन्वाक्यं तं दृष्ट्वा गतसाध्वसम्

मग परमेश्वर देवाने ते खंडखंड केले आणि तो आता निर्भय झालेला पाहून हसत हसत त्याला वचन बोलला.

Verse 11

न च मे पूरितं लिङ्गं यास्यामि यदि मन्यसे । ददामि तत्र वित्तं ते यदि लिङ्गं प्रपूरितम्

जर तुला असे वाटत असेल की माझे लिंग पूर्णपणे पूरित झाल्याशिवाय मी जाणार नाही, तर लिंग पूर्ण पूरित झाल्यावर मी तेथेच तुला धन देईन।

Verse 12

वणिगुवाच । अधन्यः कृतपुण्योऽहं निग्राह्यः परमेश्वर । तव प्रियमकुर्वाणः शोचिष्ये शाश्वतीः समाः

वणिक म्हणाला—हे परमेश्वर! पुण्य केले तरी मी अभागी व निग्रहास पात्र आहे. तुझे प्रिय कार्य न करू शकल्याने मी अनंत वर्षे शोक करीन।

Verse 13

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य वणिक्पुत्रस्य भारत । असंक्षयं धनं दत्त्वा स्थितस्तत्र महेश्वरः

हे भारत! वणिकपुत्राचे हे वचन ऐकून महेश्वरांनी अक्षय धन देऊन तेथेच निवास केला।

Verse 14

तदा प्रभृति राजेन्द्र बलाकैरिव भूषितम् । प्रत्ययार्थं स्थितं लिङ्गं लोकानुग्रहकाम्यया

हे राजेंद्र! त्या वेळेपासून लोकांच्या अनुग्रहासाठी प्रमाणरूपाने स्थित असलेले ते लिंग जणू बलाका पक्ष्यांनी अलंकृत झाले।

Verse 15

देवेन रचितं पार्थ क्रीडया सुप्रतिष्ठितम् । देवमार्गमिति ख्यातं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । पश्यन् प्रपूजयन् वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते

हे पार्थ! देवाने रचलेले व क्रीडारूप लीलेंत सुस्थापित ते ‘देवमार्ग’ म्हणून त्रिलोकीत प्रसिद्ध झाले. जो ते पाहतो किंवा श्रद्धेने पूजतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होतो।

Verse 16

देवमार्गे तु यो गत्वा पूजयेद्बलाकेश्वरम् । पञ्चायतनमासाद्य रुद्रलोकं स गच्छति

जो देवमार्गाने जाऊन बलाकेश्वर परमेश्वराची पूजा करतो, तो पवित्र पञ्चायतनास प्राप्त होऊन रुद्रलोकास जातो।

Verse 17

देवमार्गे मृतानां तु नराणां भावितात्मनाम् । न भवेत्पुनरावृत्ती रुद्रलोकात्कदाचन

देवमार्गात ज्यांची मृत्यु होते अशा भावितात्मा नरांना रुद्रलोकातून कधीही पुनरावृत्ती (पुनर्जन्म) होत नाही।

Verse 18

देवमार्गस्य माहात्म्यं भक्त्या श्रुत्वा नरोत्तम । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा

हे नरोत्तम! जो भक्तिभावाने देवमार्गाचे माहात्म्य ऐकतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होतो; याविषयी विचार करण्याची गरज नाही।