Adhyaya 204

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । भृगुतीर्थं ततो गच्छेत्तीर्थराजमनुत्तमम् । पैतामहं महापुण्यं सर्वपातकनाशनम्

श्री मार्कण्डेय म्हणाले—त्यानंतर भृगुतीर्थास जावे; ते तीर्थराज, अनुपम आहे। ‘पैतामह’ म्हणून प्रसिद्ध, महापुण्य व सर्व पातकांचा नाश करणारे।

Verse 2

ब्रह्मणा तत्र तीर्थे तु पुरा वर्षशतत्रयम् । आराधनं कृतं शम्भोः कस्मिंश्चित्कारणान्तरे

त्या तीर्थस्थानी प्राचीनकाळी ब्रह्म्याने एका कारणास्तव शंभूची तीनशे वर्षे आराधना केली होती।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । किमर्थं मुनिशार्दूल ब्रह्मा लोकपितामहः । आराधयद्देवदेवं महाभक्त्या महेश्वरम्

युधिष्ठिर म्हणाला—हे मुनिशार्दूल! लोकपितामह ब्रह्म्याने कोणत्या कारणाने देवदेव महेश्वराची महान भक्तीने आराधना केली?

Verse 4

आराध्यः सर्वभूतानां जगद्भर्ता जगद्गुरुः । श्रोतव्यं श्रोतुमिच्छामि महदाश्चर्यमुत्तमम्

तो सर्वभूतांचा आराध्य, जगाचा धर्ता आणि जगद्गुरु आहे। जे ऐकण्यास योग्य आहे ते महान् व परम आश्चर्य मला ऐकावयास इच्छा आहे।

Verse 5

धर्मपुत्रवचः श्रुत्वा मार्कण्डेयो मुनीश्वरः । कथयामास तद्वृत्तमितिहासं पुरातनम्

धर्मपुत्र (युधिष्ठिर) याचे वचन ऐकून मुनीश्वर मार्कण्डेयांनी त्या प्राचीन वृत्तान्ताचा—पुरातन इतिहासाचा—कथनास आरंभ केला।

Verse 6

मार्कण्डेय उवाच । स्वपुत्रिकामभिगन्तुमिच्छन्पूर्वं पितामहः । शप्तस्तु देवदेवेन कोपाविष्टेन सत्तम

मार्कण्डेय म्हणाले—हे सत्तम! पूर्वी पितामह (ब्रह्मा) आपल्या कन्येकडे जाण्याची इच्छा करू लागले; तेव्हा क्रोधाविष्ट देवाधिदेवांनी त्यांना शाप दिला।

Verse 7

वेदास्तव विनश्यन्ति ज्ञानं च कमलासन । अपूज्यः सर्वलोकानां भविष्यसि न संशयः

हे कमलासन! तुझे वेद आणि ज्ञान नष्टप्राय होतील; तू सर्व लोकांत अपूज्य होशील—यात संशय नाही।

Verse 8

एवं दत्ते ततः शापे ब्रह्मा खेदावृतस्तदा । रेवाया उत्तरे कूले स्नात्वा वर्षशतत्रयम् । तोषयामास देवेशं तुष्टः प्रोवाच शङ्करः

असा शाप दिल्यावर ब्रह्मा शोकाने व्याकुळ झाले. त्यांनी रेवेच्या उत्तरेकाठी तीनशे वर्षे स्नान करून देवेशाची आराधना केली. प्रसन्न होऊन शंकर म्हणाले.

Verse 9

पूज्यस्त्वं भविता लोके प्राप्ते पर्वणि पर्वणि । अहमत्र च वत्स्यामि देवैश्च पितृभिः सह

प्रत्येक पर्वकाळी, पर्वोत्तर पर्वी, तू लोकी पूज्य होशील. आणि मीही येथे देव व पितरांसह निवास करीन.

Verse 10

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तदाप्रभृति तत्तीर्थं ख्यातिं प्राप्तं पितामहात् । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वतीर्थेष्वनुत्तमम्

श्री मार्कण्डेय म्हणाले—त्या वेळेपासून पितामह (ब्रह्मा) यांच्या कृपेने ते तीर्थ प्रसिद्ध झाले. ते परम पुण्यदायक, सर्व पापांचे हरण करणारे आणि सर्व तीर्थांत अनुत्तम आहे.

Verse 11

तत्र भाद्रपदे मासि कृष्णपक्षे विशेषतः । अमावास्यां तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः

तेथे—विशेषतः भाद्रपद महिन्यात कृष्णपक्षी—जो अमावास्येला स्नान करून पितृदेवतांचे तर्पण करतो…

Verse 12

पिण्डदानेन चैकेन तिलतोयेन वा नृप । तृप्यन्ति द्वादशाब्दानि पितरो नात्र संशयः

हे नृपा! केवळ एका पिंडदानाने, किंवा तिळमिश्रित जलानेही, पितर बारा वर्षे तृप्त होतात—यात संशय नाही.

Verse 13

कन्यागते तु यस्तत्र नित्यं श्राद्धप्रदो भवेत् । अवाप्य तृप्तिं तत्पूर्वे वल्गन्ति च हसन्ति च

परंतु सूर्य कन्याराशीत गेल्यावर जो तेथे नित्य श्राद्ध देतो—तृप्ती प्राप्त करून त्याचे पूर्वज आनंदाने उल्लसित होऊन हसतात व हर्षित होतात.

Verse 14

सर्वेषु पितृतीर्थेषु श्राद्धं कृत्वास्ति यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति दर्शे तत्र न संशयः

सर्व पितृतिर्थांमध्ये श्राद्ध केल्याने जे फळ मिळते, तेच फळ तेथे अमावास्या (दर्श) दिवशी श्राद्ध केल्यास निःसंशय प्राप्त होते।

Verse 15

पैतामहे नरः स्नात्वा पूजयन्पार्वतीपतिम् । मुच्यते नात्र सन्देहः पातकैश्चोपपातकैः

पैतामह तीर्थात स्नान करून पार्वतीपती भगवान शंकराची पूजा करणारा मनुष्य पापे व उपपापे यांपासूनही निःसंशय मुक्त होतो।

Verse 16

तत्र तीर्थे मृतानां तु नराणां भावितात्मनाम् । अनिवर्तिका गती राजन्रुद्रलोकादसंशयम्

हे राजन्, त्या तीर्थात भावितात्मा (शुद्ध-मन) पुरुषांचा देहांत झाला तर त्यांची गती अनिवर्तनीय होते; ते निःसंशय रुद्रलोक प्राप्त करून पुन्हा परतत नाहीत।

Verse 204

अध्यायः

अध्याय (अध्याय-समाप्तीचा सूचक).