Adhyaya 183

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अतः परं महाराज गच्छेत्केदारसंज्ञकम् । यत्र गत्वा महाराज श्राद्धं कृत्वा पिबेज्जलम् । सम्पूज्य देवदेवेशं केदारोत्थं फलं लभेत्

श्रीमार्कण्डेय म्हणाले—हे महाराज, यानंतर ‘केदार’ नावाच्या तीर्थास जावे. तेथे जाऊन, हे राजन्, श्राद्ध करून ते जल प्राशन करावे आणि देवदेवेश्वराची विधिपूर्वक पूजा केल्यास केदार-तीर्थोत्पन्न फल प्राप्त होते.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कथमत्र सुरश्रेष्ठ केदाराख्यः स्थितः स्वयम् । उत्तरे नर्मदाकूले एतद्विस्तरतो वद

युधिष्ठिर म्हणाले—हे सुरश्रेष्ठ, येथे स्वयं भगवान ‘केदार’ या नावाने कसे प्रतिष्ठित झाले? नर्मदेच्या उत्तरेकाठी हे सर्व विस्ताराने सांगा.

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा कृतयुगस्यादौ शङ्करस्तु महेश्वरः । भृगुणाराधितः शप्तः श्रिया च भृगुकच्छके

श्रीमार्कण्डेय म्हणाले—पूर्वी, कृतयुगाच्या आरंभी, शंकर महेश्वराची भृगूंनी आराधना केली; आणि भृगुकच्छ येथे श्री (लक्ष्मी) यांनी त्यांना शापही दिला.

Verse 4

अपवित्रमिदं क्षेत्रं सर्ववेदविवर्जितम् । भविष्यति नृपश्रेष्ठ गतेत्युक्त्वा हरिप्रिया

“हे नृपश्रेष्ठ, हे क्षेत्र अपवित्र होईल आणि सर्व वैदिक तेजापासून वंचित होईल”—असे सांगून हरिप्रिया (लक्ष्मी) निघून गेल्या.

Verse 5

तपश्चचार विपुलं भृगुर्वर्षसहस्रकम् । वायुभक्षो निराहारश्चिरं धमनिसंततः

त्यानंतर भृगूंनी एक सहस्र वर्षे विपुल तप केले—वायूचाच आहार करून, अन्नपाणी त्यागून, आणि दीर्घकाळ नाड्या-इंद्रिये संयमात ताठ ठेवून।

Verse 6

ततः प्रत्यक्षतामागाल्लिङ्गीभूतो महेश्वरः । प्रादुर्भूतस्तु सहसा भित्त्वा पातालसप्तकम्

त्यानंतर महेश्वर लिंगरूप धारण करून प्रत्यक्ष प्रकट झाले; सातही पाताळे भेदून ते सहसा प्रादुर्भूत झाले.

Verse 7

ददर्शाथ भृगुर्देवमौत्पलीं केलिकामिव । स्तुतिं चक्रे स देवाय स्थाणवे त्र्यम्बकेति च

मग भृगूंनी देवाला क्रीडामय उमलत्या कमललतेसारखा मनोहर पाहिले आणि ‘स्थाणु’ व ‘त्र्यंबक’ असे म्हणत त्याची स्तुती केली.

Verse 8

एवं स्तुतः स भगवान् प्रोवाच प्रहसन्निव । पुनः पुनर्भृगुं मत्तः किंतु प्रार्थयसे मुने

अशी स्तुती झाल्यावर भगवान जणू हसत म्हणाले—“हे मुनी भृगु, पुन्हा पुन्हा तू माझ्याकडे काय मागतोस?”

Verse 9

भृगुरुवाच । पञ्चक्रोशमिदं क्षेत्रं पद्मया शापितं विभो । उपवित्रमिदं क्षेत्रं सर्ववेदविवर्जितम् । भविष्यतीति च प्रोच्य गता देवी विदं प्रति

भृगु म्हणाले—“हे विभो, पाच क्रोशांचे हे क्षेत्र पद्मेच्या शापाने ग्रस्त झाले आहे. ‘हे स्थान अपवित्र होईल, सर्व वेदांपासून वर्जित होईल’ असे सांगून देवी या प्रदेशाविषयी म्हणत निघून गेली.”

Verse 10

पुनः पवित्रतां याति यथेदं क्षेत्रमुत्तमम् । तथा कुरु महेशान प्रसन्नो यदि शङ्कर

“हे महेशान, हे शंकर, आपण प्रसन्न असाल तर असे करा की हे उत्तम क्षेत्र पुन्हा पवित्रतेस प्राप्त होवो.”

Verse 11

ईश्वर उवाच । केदाराख्यमिदं ब्रह्मंल्लिङ्गमाद्यं भविष्यति । कृत्वेदमादिलिङ्गानि भविष्यन्ति दशैव हि

ईश्वर म्हणाला—हे ब्राह्मण! हे लिंग ‘केदार’ नावाने आद्य लिंग होईल. हे प्रतिष्ठापिल्यावर त्यानंतर दहा आणखी आदिलिंगे निश्चयाने प्रकट होतील.

Verse 12

एकादशमदृश्यं हि क्षेत्रमध्ये भविष्यति । पावयिष्यति तत्क्षेत्रमेकादशः स्वयं विभुः

अकरावे लिंग अदृश्य असेल व क्षेत्राच्या मध्यभागी प्रकट होईल. तोच अकरावा विभू स्वतः त्या संपूर्ण क्षेत्राला पवित्र करील.

Verse 13

तथा वै द्वादशादित्या मत्प्रसादात्तु मूर्तितः । वसिष्यन्ति भृगुक्षेत्रे रोगदुःखनिबर्हणाः

तसेच माझ्या प्रसादाने द्वादश आदित्य मूर्तिरूप धारण करून भृगुक्षेत्रात वास करतील आणि रोग व दुःख यांचा नाश करतील.

Verse 14

दुर्गाः ह्यष्टादश तथा क्षेत्रपालास्तु षोडश । भृगुक्षेत्रे भविष्यन्ति वीरभद्राश्च मातरः

भृगुक्षेत्रात अठरा दुर्गा तसेच सोळा क्षेत्रपाल (रक्षक) प्रकट होतील; तसेच वीरभद्र आणि मातृकाही असतील.

Verse 15

पवित्रीकृतमेतद्धि नित्यं क्षेत्रं भविष्यति । नाघमासे ह्युषःकाले स्नात्वा मासं जितेन्द्रियः

हे स्थान पवित्र झाल्यावर सदैव नित्य क्षेत्र होईल. आणि नाघ महिन्यात जो उषःकाळी स्नान करून संपूर्ण महिना इंद्रियसंयम ठेवील…

Verse 16

यः पूजयति केदारं स गच्छेच्छिवमन्दिरम् । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा पित्ःनुद्दिश्य भारत । श्राद्धं ददाति विधिवत्तस्य प्रीताः पितामहाः

जो केदाराची पूजा करतो तो शिवमंदिर/शिवधामास जातो. हे भारत, त्या तीर्थात स्नान करून पितरांच्या उद्देशाने जो विधिपूर्वक श्राद्ध देतो, त्याचे पितामह प्रसन्न होतात.

Verse 17

इति ते कथितं सम्यक्केदाराख्यं सविस्तरम् । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वदुःखप्रणाशनम्

अशा प्रकारे ‘केदार’ नावाच्या तीर्थाचे सम्यक् व सविस्तर वर्णन मी तुला सांगितले. ते पुण्यदायक, सर्व पापांचे हरण करणारे आणि सर्व दुःखांचा नाश करणारे आहे.

Verse 183

अध्याय

अध्याय—हे अध्याय-शीर्षक/विभागसूचक शब्द आहे.