Adhyaya 18

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । निर्दग्धेऽस्मिंस्ततो लोके सूर्यैरीश्वरसम्भवैः । सप्तभिश्चार्णवैः शुष्कैर्द्वीपैः सप्तभिरेव च

श्री मार्कंडेय म्हणाले—जेव्हा हा लोक ईश्वरसम्भव सूर्यांनी दग्ध झाला, आणि सातही समुद्र तसेच सातही द्वीप कोरडे पडले।

Verse 2

ततो मुखात्तस्य घना महोल्बणा निश्चेरुरिन्द्रायुधतुल्यरूपाः । घोराः पयोदा जगदन्धकारं कुर्वन्त ईशानवरप्रयुक्ताः

मग त्याच्या मुखातून अतिप्रचंड, इंद्रधनुष्यतुल्य रूपाचे घन मेघ बाहेर पडले; ते भयंकर पयोद ईशानाच्या वराने प्रेरित होऊन जगात अंधार पसरवीत होते।

Verse 3

नीलोत्पलाभाः क्वचिदंजनाभा गोक्षीरकुन्देन्दुनिभाश्च केचित् । मयूरचन्द्राकृतयस्तथाऽन्ये केचिद्विधूमानलसप्रभाश्च

काही नीलोत्पलासारखे, काही अंजनासारखे श्याम; काही गोदूध, कुंद व चंद्रासारखे उजळ. काही मयूर व अर्धचंद्राकृती, तर काही धूररहित अग्नीप्रमाणे तेजस्वी होते.

Verse 4

केचिन्महापर्वतकल्परूपाः केचिन्महामीनकुलोपमाश्च । केचिद्गजेन्द्राकृतयः सुरूपाः केचिन्महाकूटनिभाः पयोदाः

काही मेघ महापर्वतासारखे विशाल होते, काही महान माशांच्या थव्यांसारखे. काही सुरूप गजेन्द्राकृती, तर काही उंच शिखर-कूटांसारखे भासत होते.

Verse 5

चलत्तरङ्गोर्मिसमानरूपा महापुरोधाननिभाश्च केचित् । सगोपुराट्टालकसंनिकाशाः सविद्युदुल्काशनिमण्डितान्ताः

काही चलत्या लाटा व उचंबळणाऱ्या ऊर्मींसारखे, काही महापुरोहितांच्या मुखासारखे. काही गोपुर-द्वार व अट्टालिकांसारखे, ज्यांच्या टोकांवर विद्युत्, उल्का व वज्रांची शोभा होती.

Verse 6

समावृताङ्गः स बभूव देवः संवर्तकोनाम गणः स रौद्रः । प्रवर्षमाणो जगदप्रमाणमेकार्णवं सर्वमिदं चकार

तो देव सर्वांगाने आच्छादित झाला—तोच रौद्र ‘संवर्तक’ नावाचा गण. अपरिमित वर्षाव करून त्याने हे सर्व जग एकच महासागर करून टाकले.

Verse 7

ततो महामेघविवर्धमानमीशानमिन्द्राशनिभिर्वृताङ्गम् । ददर्श नाहं भयविह्वलाङ्गो गङ्गाजलौघैश्च समावृताङ्गः

तेव्हा मी ईशानाला पाहिले—महामेघांत वाढत असलेला, इंद्राच्या वज्रांनी ज्याचे अंग वेढलेले. मी भयाने थरथरत, त्याला गंगाजलाच्या प्रचंड प्रवाहांनीही आच्छादित पाहिले.

Verse 8

गजाः पुनश्चैव पुनः पिबन्तो जगत्समन्तात्परिदह्यमानम् । आपूरितं चैव जगत्समन्तात्सर्वैश्च तैर्जग्मुरदर्शनं च ते

हत्ती पुन्हा पुन्हा पाणी पित फिरत होते आणि सर्व बाजूंनी जगत् दग्ध होत होते। नंतर सर्वत्र जल भरून गेले तेव्हा ते सर्व हत्ती दृष्टीआड झाले।

Verse 9

महार्णवाः सप्त सरांसि द्वीपा नद्योऽथ सर्वा अथ भूर्भुवश्च । आपूर्यमाणाः सलिलौघजालैरेकार्णवं सर्वमिदं बभूव

सात महा-समुद्र, सरोवरे, द्वीप, सर्व नद्या आणि भूर्-भुवः लोकसुद्धा—वेगवान जलप्रवाहांच्या जाळ्यांनी भरत भरत—हे सर्व एकच महासागर झाले.

Verse 10

न दृश्यते किंचिदहो चराचरं निरग्निचन्द्रार्कमयेऽपि लोके । प्रणष्टनक्षत्रतमोऽन्धकारे प्रशान्तवातास्तमितैकनीडेः

अहो! ज्या लोकी कधी अग्नी, चंद्र व सूर्य होते, त्या लोकी आता चराचर काहीच दिसत नव्हते. नक्षत्रेही लोपलेल्या त्या घोर अंधारात वारा शांत झाला होता आणि सर्व आश्रय जणू एका मौन नीळात स्थिर झाले होते.

Verse 11

महाजलौघेऽस्य विशुद्धसत्त्वा स्तुतिर्मया भूप कृता तदानीम् । ततोऽहमित्येव विचिन्तयानः शरण्यमेकं क्व नु यामि शान्तम्

हे राजन्! त्या प्रचंड जलप्रवाहात माझे चित्त विशुद्ध झाले आणि मी तेव्हा स्तुती केली. पण ‘मी—माझे काय होईल?’ असेच विचारत, त्या शांत, एकमेव शरण्य आश्रयाकडे मी कुठे जावे, असे मला वाटू लागले.

Verse 12

स्मरामि देवं हृदि चिन्तयित्वा प्रभुं शरण्यं जलसंनिविष्टः । नमामि देवं शरणं प्रपद्ये ध्यानं च तस्येति कृतं मया च

जलात निमग्न असताना हृदयात चिंतन करून मी त्या देवाचे स्मरण केले—जो प्रभु आणि शरण्य आहे. मी त्या देवाला नमस्कार केला, शरणागत झालो आणि त्याचेच ध्यान मी केले.

Verse 13

ध्यात्वा ततोऽहं सलिलं ततार तस्य प्रसादादविमूढचेताः । ग्लानिः श्रमश्चैव मम प्रणष्टौ देव्याः प्रसादेन नरेन्द्रपुत्र

असे ध्यान करून मी नंतर ते जल पार केले; त्याच्या कृपेने माझे चित्त भ्रममुक्त झाले. हे नरेन्द्रपुत्रा, देवीच्या प्रसादाने माझी ग्लानी व श्रम दोन्ही नष्ट झाले.

Verse 18

। अध्याय

अध्याय—हे अध्यायचिन्ह आहे.