Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 28

Devanagari script

शाण्डिल्युवाच । येन मे न मरेद्भर्ता येन सत्यं मुनेर्वचः । तत्कुरुध्वं विचार्याशु येन संवर्धते सुखम्

Transliteration

śāṇḍilyuvāca | yena me na maredbhartā yena satyaṃ munervacaḥ | tatkurudhvaṃ vicāryāśu yena saṃvardhate sukham

Translation

शाण्डिल्या म्हणाली—ज्यामुळे माझा भर्ता मरणार नाही आणि मुनींचे वचन सत्य राहील, तो उपाय त्वरेने विचारून करा; ज्याने सुख-कल्याण वाढेल.

Word by Word

• शाण्डिल्यः: Śāṇḍilya
• शाण्डिल्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शाण्डिल्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• येन: by which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3/करण), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम

• मे: my
• मे: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6/सम्बन्ध), एकवचन; ‘मम/मे’ (enclitic)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेधार्थक-निपात (negation)

• मरेत्: may die
• मरेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (सम्भावना/optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• भर्ता: husband
• भर्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन

• येन: by which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3/करण), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम

• सत्यम्: true, truth
• सत्यम्: Karta (Predicate-nominative/विधेय)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता/विधेय), एकवचन

• मुनेः: of the sage
• मुनेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6/सम्बन्ध), एकवचन

• वचः: word, statement
• वचः: Karta (Predicate-nominative/विधेय)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता/विधेय), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; निर्देश-सर्वनाम

• कुरुध्वम्: do (you all)
• कुरुध्वम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपदम्

• विचार्य: having considered
• विचार्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: वि+चर् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘विचार्य’ = विचारं कृत्वा; अव्ययभावः

• आशु: quickly
• आशु: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आशु (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• येन: by which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3/करण), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम

• संवर्धते: increases, grows
• संवर्धते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्+वृध् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• सुखम्: happiness, well-being
• सुखम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन

Speaker

Śāṇḍilyā (pativratā)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā/Narmadā

Type: river

Visual Art Cues

Scene: Śāṇḍilyā speaks with composed urgency, hands in añjali, asking for a solution that preserves her husband’s life and the sage’s truth.

Characters & Entities

• Muni (sage)
• Bhartṛ (husband)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma seeks harmony: protect life, uphold the truth of sages, and choose the action that increases universal welfare.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific site is named in this verse; it contributes to the Revā Khaṇḍa’s moral-spiritual narrative set in the Narmadā region.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is described; the verse asks for a dharmic solution that preserves life and truth.