Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 35

Devanagari script

आत्मविघ्नविनाशार्थं संस्मृतः कुण्डलेश्वरः । चकार रक्षां सर्वत्र शरपाते नृपोत्तम

Transliteration

ātmavighnavināśārthaṃ saṃsmṛtaḥ kuṇḍaleśvaraḥ | cakāra rakṣāṃ sarvatra śarapāte nṛpottama

Translation

स्वतःवरील विघ्नांचा नाश व्हावा म्हणून त्याने कुण्डलेश्वराचे स्मरण केले; आणि बाणवृष्टीतही, हे नृपोत्तम, कुण्डलेश्वराने सर्वत्र रक्षा केली।

Word by Word

• आत्मविघ्नविनाशार्थम्: for the purpose of destroying one’s own obstacles
• आत्मविघ्नविनाशार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक) + विघ्न (प्रातिपदिक) + विनाश (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—आत्म-विघ्न-विनाश-अर्थम् (षष्ठी/तत्पुरुष-प्रधानः)

• संस्मृतः: was remembered/invoked
• संस्मृतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम् + स्मृ (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, भूतकर्मणि/भूतकालिक), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अर्थः—"स्मृतः" = remembered/invoked

• कुण्डलेश्वरः: Lord Kuṇḍaleśvara
• कुण्डलेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुण्डल (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कुण्डलस्य ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• चकार: made/did
• चकार: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• रक्षाम्: protection
• रक्षाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रक्षा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सर्वत्र: everywhere
• सर्वत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारः—देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• शरपाते: in the shower/fall of arrows
• शरपाते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक) + पात (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—शराणां पातः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• नृपोत्तम: O best of kings
• नृपोत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः—उत्तमः नृपः (कर्मधारय)

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kuṇḍaleśvara-tīrtha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/assembly (frame)

Visual Art Cues

Scene: A king under a rain of arrows closes his eyes in remembrance; a luminous Śiva-liṅga/Kuṇḍaleśvara presence radiates a protective aura forming an unseen shield around him and his retinue.

Characters & Entities

• Kuṇḍaleśvara (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Remembrance of Śiva as the local tīrtha-deity is shown as a direct remedy for obstacles and fear.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kuṇḍaleśvara—presented as the protecting Śiva of this Revā-region locale.

What ritualistic prescription is mentioned?

Smaraṇa (devotional remembrance/invocation) of Kuṇḍaleśvara for vighna-śānti (removal of obstacles).