Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 30

Devanagari script

आजगाम ततः शीघ्रमनङ्गो ह्यङ्गतां गतः । प्राणदः सर्वभूतानां पश्यतां नृपसत्तम

Transliteration

ājagāma tataḥ śīghramanaṅgo hyaṅgatāṃ gataḥ | prāṇadaḥ sarvabhūtānāṃ paśyatāṃ nṛpasattama

Translation

त्यानंतर अनंग (कामदेव) देहधारी होऊन शीघ्र आला—जो सर्व प्राण्यांना प्राण देणारा आहे—हे नृपश्रेष्ठ, सर्वांच्या पाहता-पाहता।

Word by Word

• आगाम: came
• आगाम: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ√गम् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular), परस्मैपदम्; उपसर्गः आ-

• ततः: then; thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (प्रातिपदिक/अव्यय-प्रयोगः तद्-शब्दात्)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb)

• शीघ्रम्: quickly
• शीघ्रम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शीघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb)

• अनङ्गः: Ananga (Kāma, the bodiless one)
• अनङ्गः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अनङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपातः (particle), अवधानार्थ/हेतौ (emphasis/indeed)

• अङ्गताम्: embodiment; having limbs (state)
• अङ्गताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अङ्गता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन

• गतः: having gone; having attained
• गतः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु) + क्त (क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृत् (past participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः

• प्राणदः: giver of life-breath
• प्राणदः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्राण + द (प्रातिपदिक; √दा धातु-सम्बन्ध)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (प्राणान् ददाति इति); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सर्वभूतानाम्: of all beings
• सर्वभूतानाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सर्व + भूत (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः (सर्वाणि भूतानि); नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन

• पश्यताम्: while (they) were watching; of the onlookers
• पश्यताम्: Shashthi-sambandha (Genitive absolute-like/षष्ठी)
• Type: Verb
• Root: √पश् (धातु) + शतृ (शतृ-प्रत्यय)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present active participle, शतृ); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन (genitive plural)

• नृपसत्तम: O best of kings
• नृपसत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (नृपाणां सत्तमः); पुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन

Speaker

Narrator (addressing a king as listener: nṛpasattama)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā/Narmadā-tīra (implied)

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: King (addressed as nṛpasattama)

Visual Art Cues

Scene: Kāmadeva/Ananga appears suddenly in embodied splendor before an assembled court and celestial onlookers; the moment is a miraculous reconstitution of form and radiance.

Characters & Entities

• Anaṅga (Kāma)
• Sarvabhūta
• Nṛpasattama (listener)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Life’s generative vitality is a divine function; when restored under Śiva’s governance, it becomes a support for beings rather than a cause of bondage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific site is named in this verse; it advances the Revā Khaṇḍa storyline.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.