Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 5

Devanagari script

तासां चरणविक्षेपैर्हुङ्कारोद्गारनिस्वनैः । त्रैलोक्यमेतत्सकलं विप्रदग्धं समन्ततः

Transliteration

tāsāṃ caraṇavikṣepairhuṅkārodgāranisvanaiḥ | trailokyametatsakalaṃ vipradagdhaṃ samantataḥ

Translation

त्यांच्या पावलांच्या आघातांनी व हुंकार-गर्जनाच्या निनादांनी हे संपूर्ण त्रैलोक्य सर्व बाजूंनी जणू दग्ध झाले।

Word by Word

• तासाम्: of those (women/beings)
• तासाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)

• चरण-विक्षेपैः: by the throwing/striking movements of (their) feet
• चरण-विक्षेपैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चरण (प्रातिपदिक) + विक्षेप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (चरणस्य विक्षेपः)

• हुङ्कार-उद्गार-निस्वनैः: by the sounds of roars, cries, and noise
• हुङ्कार-उद्गार-निस्वनैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: हुङ्कार (प्रातिपदिक) + उद्गार (प्रातिपदिक) + निस्वन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; समासः इतरेतर-द्वन्द्व (हुङ्कारश्च उद्गारश्च निस्वनश्च)

• त्रैलोक्यम्: the three worlds
• त्रैलोक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रैलोक्य (प्रातिपदिक; त्रि + लोक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; समासः द्विगु (त्रयाणां लोकानां समाहारः)

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषणम् (त्रैलोक्यम्)

• सकलम्: entire, whole
• सकलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सकल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषणम् (त्रैलोक्यम्)

• विप्रदग्धम्: burnt up, scorched
• विप्रदग्धम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वि + प्र + दह् (धातु) → विप्रदग्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; विशेषणम् (त्रैलोक्यम्)

• समन्ततः: on all sides, everywhere
• समन्ततः: Desha/Adhikarana (Locative sense/देश-आधार)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्ततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषण (adverb)

Speaker

Deductive (Revā Khaṇḍa narrative voice; likely Sūta/Lomaharṣaṇa relating the account)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: river

Visual Art Cues

Scene: A terrifying host (implied śākta/gaṇa forces) stamp the ground; shockwaves radiate; flames and heat-haze scorch the three worlds; sky darkens with dust; beings flee in panic.

Characters & Entities

• Mātṛkās (Mother-goddesses)
• Trailokya (three worlds)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine energy is overwhelming and purificatory; when unleashed, it can burn away adharma across the cosmos.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it is part of the Revā Khaṇḍa’s larger sacred narrative frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.