
या अध्यायात मार्कंडेय ऋषी राजाला भृकुटेश्वराकडे जाण्याचा उपदेश करतात आणि या तीर्थस्थळाला ‘श्रेष्ठ’ पवित्र क्षेत्र म्हणून वर्णन करतात. या स्थळाची महत्ता महर्षी भृगूंच्या तपोचरित्रावर आधारलेली आहे—ते अत्यंत सामर्थ्यवान व कठोर स्वभावाचे होते आणि संततीप्राप्तीसाठी दीर्घकाळ घोर तप केले. तेव्हा ‘अंधकघातिन्’ (अंधकाचा संहार करणारे) परमेश्वर प्रसन्न होऊन वर देतात; त्यामुळे या तीर्थाचे शैव अधिष्ठान स्पष्ट होते. पुढे कर्म-फल सांगितले आहे—तीर्थात स्नान करून परमेश्वराची पूजा केल्यास अग्निष्टोम यज्ञफळाचे आठपट फळ मिळते. पुत्रार्थीने तूप व मधाने भृकुटेशाचा स्नापन-विधी केला तर इच्छित पुत्र प्राप्त होतो. दानाची महिमा अशी की ब्राह्मणाला सुवर्णदान, किंवा पर्यायाने गाई व भूमिदान, समुद्र-गुहा-पर्वत-वन-उपवनांसह संपूर्ण पृथ्वीदानाइतके पुण्य देते. शेवटी दाता स्वर्गात दिव्य भोग भोगून नंतर पृथ्वीवर राजा किंवा अत्यंत सन्मानित ब्राह्मण म्हणून उच्च पद प्राप्त करतो—स्थळाशी निगडित भक्ती व दानधर्माची पुण्य-व्यवस्था येथे प्रतिपादित आहे.
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र भृकुटेश्वरमुत्तमम् । यत्र सिद्धो महाभागो भृगुः परमकोपनः
मार्कण्डेय म्हणाले—हे राजेन्द्र, मग उत्तम भृकुटेश्वरास जावे; जिथे परमकोपी महाभाग ऋषी भृगु सिद्ध झाले।
Verse 2
तेन वर्षशतं साग्रं तपश्चीर्णं पुरानघ । पुत्रार्थं वरयामास पुत्रं पुत्रवतां वरः
हे अनघ, त्याने पूर्वी शंभर वर्षांहून अधिक तप केले; पुत्रप्राप्तीसाठी, पुत्रवतांमध्ये श्रेष्ठ असता, त्याने पुत्राचा वर मागितला।
Verse 3
वरो दत्तो महाभाग देवेनान्धकघातिना । तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम्
हे महाभाग, अंधकघातक देवाने वर दिला। जो त्या तीर्थात स्नान करून परमेश्वराची पूजा करील…
Verse 4
अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलमष्टगुणं लभेत् । भृकुटेशं तु यः कश्चिद्घृतेन मधुना सह
तो अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ आठपट मिळते. आणि जो कोणी तूप व मधु सहित भृकुटेशाचे पूजन करील…
Verse 5
पुत्रार्थी स्नापयेद्भक्त्या स लभेत्पुत्रमीप्सितम् । तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा दद्याद्विप्राय काञ्चनम्
पुत्राची इच्छा असणाऱ्याने भक्तिभावाने भृकुटीशाचे स्नापन करावे; तो इच्छित पुत्र प्राप्त करतो. आणि जो त्या तीर्थात स्नान करून ब्राह्मणास सुवर्ण दान देतो…
Verse 6
गोदानं वा महीं वापि तस्य पुण्यफलं शृणु
गोदान असो वा भूमिदान असो—त्या दानाचे पुण्यफळ ऐक.
Verse 7
ससमुद्रगुहा तेन सशैलवनकानना । दत्ता पृथ्वी न सन्देहस्तेन सर्वा नृपोत्तम
हे नृपोत्तम! त्याने समुद्र व गुहा सहित, पर्वत-वन-उपवनांसह ही सारी पृथ्वी दान केली—यात संशय नाही.
Verse 8
तेन दानेन स स्वर्गे क्रीडयित्वा यथासुखम् । मर्त्ये भवति राजेन्द्रो ब्राह्मणो वा सुपूजितः
त्या दानाच्या प्रभावाने तो स्वर्गात यथासुख क्रीडा करून, पुन्हा मर्त्यलोकी येऊन राजांचा अधिपती होतो किंवा अत्यंत पूज्य ब्राह्मण होतो.
Verse 128
। अध्याय
अध्याय समाप्त.