Adhyaya 128
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 128

Adhyaya 128

या अध्यायात मार्कंडेय ऋषी राजाला भृकुटेश्वराकडे जाण्याचा उपदेश करतात आणि या तीर्थस्थळाला ‘श्रेष्ठ’ पवित्र क्षेत्र म्हणून वर्णन करतात. या स्थळाची महत्ता महर्षी भृगूंच्या तपोचरित्रावर आधारलेली आहे—ते अत्यंत सामर्थ्यवान व कठोर स्वभावाचे होते आणि संततीप्राप्तीसाठी दीर्घकाळ घोर तप केले. तेव्हा ‘अंधकघातिन्’ (अंधकाचा संहार करणारे) परमेश्वर प्रसन्न होऊन वर देतात; त्यामुळे या तीर्थाचे शैव अधिष्ठान स्पष्ट होते. पुढे कर्म-फल सांगितले आहे—तीर्थात स्नान करून परमेश्वराची पूजा केल्यास अग्निष्टोम यज्ञफळाचे आठपट फळ मिळते. पुत्रार्थीने तूप व मधाने भृकुटेशाचा स्नापन-विधी केला तर इच्छित पुत्र प्राप्त होतो. दानाची महिमा अशी की ब्राह्मणाला सुवर्णदान, किंवा पर्यायाने गाई व भूमिदान, समुद्र-गुहा-पर्वत-वन-उपवनांसह संपूर्ण पृथ्वीदानाइतके पुण्य देते. शेवटी दाता स्वर्गात दिव्य भोग भोगून नंतर पृथ्वीवर राजा किंवा अत्यंत सन्मानित ब्राह्मण म्हणून उच्च पद प्राप्त करतो—स्थळाशी निगडित भक्ती व दानधर्माची पुण्य-व्यवस्था येथे प्रतिपादित आहे.

Shlokas

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र भृकुटेश्वरमुत्तमम् । यत्र सिद्धो महाभागो भृगुः परमकोपनः

मार्कण्डेय म्हणाले—हे राजेन्द्र, मग उत्तम भृकुटेश्वरास जावे; जिथे परमकोपी महाभाग ऋषी भृगु सिद्ध झाले।

Verse 2

तेन वर्षशतं साग्रं तपश्चीर्णं पुरानघ । पुत्रार्थं वरयामास पुत्रं पुत्रवतां वरः

हे अनघ, त्याने पूर्वी शंभर वर्षांहून अधिक तप केले; पुत्रप्राप्तीसाठी, पुत्रवतांमध्ये श्रेष्ठ असता, त्याने पुत्राचा वर मागितला।

Verse 3

वरो दत्तो महाभाग देवेनान्धकघातिना । तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम्

हे महाभाग, अंधकघातक देवाने वर दिला। जो त्या तीर्थात स्नान करून परमेश्वराची पूजा करील…

Verse 4

अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलमष्टगुणं लभेत् । भृकुटेशं तु यः कश्चिद्घृतेन मधुना सह

तो अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ आठपट मिळते. आणि जो कोणी तूप व मधु सहित भृकुटेशाचे पूजन करील…

Verse 5

पुत्रार्थी स्नापयेद्भक्त्या स लभेत्पुत्रमीप्सितम् । तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा दद्याद्विप्राय काञ्चनम्

पुत्राची इच्छा असणाऱ्याने भक्तिभावाने भृकुटीशाचे स्नापन करावे; तो इच्छित पुत्र प्राप्त करतो. आणि जो त्या तीर्थात स्नान करून ब्राह्मणास सुवर्ण दान देतो…

Verse 6

गोदानं वा महीं वापि तस्य पुण्यफलं शृणु

गोदान असो वा भूमिदान असो—त्या दानाचे पुण्यफळ ऐक.

Verse 7

ससमुद्रगुहा तेन सशैलवनकानना । दत्ता पृथ्वी न सन्देहस्तेन सर्वा नृपोत्तम

हे नृपोत्तम! त्याने समुद्र व गुहा सहित, पर्वत-वन-उपवनांसह ही सारी पृथ्वी दान केली—यात संशय नाही.

Verse 8

तेन दानेन स स्वर्गे क्रीडयित्वा यथासुखम् । मर्त्ये भवति राजेन्द्रो ब्राह्मणो वा सुपूजितः

त्या दानाच्या प्रभावाने तो स्वर्गात यथासुख क्रीडा करून, पुन्हा मर्त्यलोकी येऊन राजांचा अधिपती होतो किंवा अत्यंत पूज्य ब्राह्मण होतो.

Verse 128

। अध्याय

अध्याय समाप्त.