ध्यानप्रकारनिर्णयः / Determination of the Modes of Meditation (on Śrīkaṇṭha-Śiva)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । श्रीकंठनाथं स्मरतां सद्यः सर्वार्थसिद्धयः । प्रसिध्यंतीति मत्वैके तं वै ध्यायंति योगिनः

उपमन्यु म्हणाले—श्रीकंठनाथाचे स्मरण करणाऱ्यांचे सर्व प्रयोजन तत्क्षणी सिद्ध होते. हे जाणून योगी केवळ त्याचाच ध्यान करतात.

Verse 2

स्थित्यर्थं मनसः केचित्स्थूलध्यानं प्रकुर्वते । स्थूलं तु निश्चलं चेतो भवेत्सूक्ष्मे तु तत्स्थिरम्

मन स्थिर करण्यासाठी काही जण स्थूल (साकार) ध्यान करतात. स्थूलात चित्त निश्चल होते, आणि सूक्ष्मात गेल्यावर तेथे दृढ स्थिर होते.

Verse 3

शिवे तु चिंतिते साक्षात्सर्वाः सिध्यन्ति सिद्धयः । मूर्त्यंतरेषु ध्यातेषु शिवरूपं विचिंतयेत्

साक्षात् शिवाचे चिंतन केले असता सर्व सिद्धी सिद्ध होतात. इतर मूर्तींचे ध्यान करतानाही त्यांना शिवरूपच मानून चिंतन करावे.

Verse 4

लक्षयेन्मनसः स्थैर्यं तत्तद्ध्यायेत्पुनः पुनः । ध्यानमादौ सविषयं ततो निर्विषयं जगुः

मनाचे स्थैर्य लक्षात घेऊन त्याच विषयावर पुन्हा पुन्हा ध्यान करावे. आचार्य म्हणतात—ध्यान आरंभी सविषय असते, नंतर ते निर्विषय होते.

Verse 5

तत्र निर्विषयं ध्यानं नास्तीत्येव सतां मतम् । बुद्धेर्हि सन्ततिः काचिद्ध्यानमित्यभिधीयते

या बाबतीत सत्पुरुषांचे मत असेच की पूर्णतः निर्विषय ध्यान नसते. कारण बुद्धीची जी अखंड परंपरा (धारा) तीच ‘ध्यान’ म्हणून सांगितली आहे.

Verse 6

तेन निर्विषया बुद्धिः केवलेह प्रवर्तते । तस्मात्सविषयं ध्यानं बालार्ककिरणाश्रयम्

त्या (सूक्ष्म साधने) मुळे बुद्धी निर्विषय होऊन इथेच केवळ शुद्ध चैतन्यात प्रवर्तते. म्हणून सविषय ध्यान करावे—उगवत्या बालसूर्याच्या किरणांचा आधार घेऊन.

Verse 7

सूक्ष्माश्रयं निर्विषयं नापरं परमार्थतः । यद्वा सविषयं ध्यानं तत्साकारसमाश्रयम्

जे ध्यान सूक्ष्म-आश्रित व विषय-रहित आहे, ते परमार्थतः स्वयं परम-तत्त्वच आहे; आणि विषययुक्त ध्यान साकार आधारावर अवलंबून असते।

Verse 8

निराकारात्मसंवित्तिर्ध्यानं निर्विषयं मतम् । निर्बीजं च सबीजं च तदेव ध्यानमुच्यते

आत्म्याची निराकार अंतःसंवित्ती, जी विषय-रहित आहे, तिलाच ध्यान मानले आहे; तेच ध्यान निर्बीज व सबीज असे द्विविध सांगितले आहे।

Verse 9

निराकारश्रयत्वेन साकाराश्रयतस्तथा । तस्मात्सविषयं ध्यानमादौ कृत्वा सबीजकम्

परम तत्त्व निराकाराच्या आश्रयानेही आणि साकाराच्या आश्रयानेही प्राप्त होते; म्हणून आरंभी विषयाधारित, बीजयुक्त (मंत्र/रूपयुक्त) ध्यान करावे।

Verse 10

अंते निर्विषयं कुर्यान्निर्बीजं सर्वसिद्धये । प्राणायामेन सिध्यंति देव्याः शांत्यादयः क्रमात्

अखेरीस मन विषयशून्य करून सर्वसिद्धीसाठी निर्बीज समाधीचा अभ्यास करावा. प्राणायामाने शांती इत्यादी दैवी सिद्धी योग्य क्रमाने हळूहळू सिद्ध होतात.

Verse 11

शांतिः प्रशांतिर्दीप्तिश्च प्रसादश्च ततः परम् । शमः सर्वापदां चैव शांतिरित्यभिधीयते

शांती, प्रशांती, दीप्ती आणि प्रसाद—आणि यांच्याही पलीकडे—तसेच सर्व आपत्तींमध्ये शम म्हणजे आत्मसंयम; हे सर्व ‘शांती’ असे म्हणतात.

Verse 12

तमसो ऽन्तबहिर्नाशः प्रशान्तिः परिगीयते । बहिरन्तःप्रकाशो यो दीप्तिरित्यभिधीयते

आत व बाहेर असलेल्या तमाचा नाश यालाच ‘प्रशांती’ म्हणतात. जो प्रकाश बाह्य जगत व अंतःकरण दोन्ही उजळतो, तो ‘दीप्ती’ होय.

Verse 13

स्वस्थता या तु सा बुद्धः प्रसादः परिकीर्तितः । कारणानि च सर्वाणि सबाह्याभ्यंतराणि च

स्वरूपात स्थिर राहणे ही जी स्वस्थता, तिला ज्ञानी ‘प्रसाद’ म्हणजे निर्मळ प्रसन्नता म्हणतात. ती बाह्य व आंतरिक अशी सर्व कारणे समाविष्ट करते.

Verse 14

एतच्चतुष्टयं ज्ञात्वा ध्याता ध्यानं समाचरेत् । ज्ञानवैराग्यसंपन्नो नित्यमव्यग्रमानसः

हे चतुष्टय जाणून साधकाने ध्यानाचा नित्य अभ्यास करावा—ज्ञान व वैराग्याने संपन्न आणि सदैव अव्यग्र मनाचा।

Verse 15

श्रद्दधानः प्रसन्नात्मा ध्याता सद्भिरुदाहृतः । ध्यै चिंतायां स्मृतो धातुः शिवचिंता मुहुर्मुहुः

जो श्रद्धावान व प्रसन्नचित्त आहे, त्याला सज्जन ‘ध्याता’ म्हणतात. ‘ध्यै’ धातू ‘चिंतन’ अर्थी स्मृत आहे; म्हणून शिवाचे मुहुर्मुहू, अखंड चिंतन हेच ध्यान होय.

Verse 17

योगाभ्यासस्तथाल्पे ऽपि यथा पापं विनाशयेत् । ध्यायतः क्षणमात्रं वा श्रद्धया परमेश्वरम्

जसा योगाभ्यास थोडासाही पापाचा नाश करतो, तसाच श्रद्धेने परमेश्वराचे क्षणभर ध्यान केले तरी मल-कलुष नष्ट होतात.

Verse 18

अव्याक्षिप्तेन मनसा ध्यानमित्यभिधीयते । बुद्धिप्रवाहरूपस्य ध्यानस्यास्यावलंबनम्

मन अविक्षिप्त राहिले, ती अवस्था ‘ध्यान’ म्हणतात. बुद्धीच्या अखंड प्रवाहस्वरूप या ध्यानासाठी स्थिर आलंबन धारण करावे.

Verse 19

ध्येयमित्युच्यते सद्भिस्तच्च सांबः स्वयं शिवः । विमुक्तिप्रत्ययं पूर्णमैश्वर्यं चाणिमादिकम्

सत्पुरुष म्हणतात की ध्यानाचे खरे ध्येय स्वयं सांब—शिवच आहेत. त्या ध्यानातून मुक्तीचा दृढ प्रत्यय उत्पन्न होतो आणि अणिमा इत्यादींसह पूर्ण ऐश्वर्यही प्राप्त होते.

Verse 20

शिवध्यानस्य पूर्णस्य साक्षादुक्तं प्रयोजनम् । यस्मात्सौख्यं च मोक्षं च ध्यानादभयमाप्नुयात्

शिवध्यानाच्या पूर्णतेचे प्रयोजन स्पष्ट सांगितले आहे: त्या ध्यानातून सुख व मोक्ष मिळतो, आणि ध्यानानेच अभयही प्राप्त होते.

Verse 21

तस्मात्सर्वं परित्यज्य ध्यानयुक्तो भवेन्नरः । नास्ति ध्यानं विना ज्ञानं नास्ति ध्यानमयोगिनः

म्हणून सर्व काही परित्याग करून मनुष्याने ध्यानात स्थित व्हावे. कारण ध्यानाविना ज्ञान होत नाही; आणि योगशिस्त नसलेल्या व्यक्तीत ध्यान उत्पन्न होत नाही.

Verse 22

ध्यानं ज्ञानं च यस्यास्ति तीर्णस्तेन भवार्णवः । ज्ञानं प्रसन्नमेकाग्रमशेषोपाधिवर्जितम्

ज्याच्यात ध्यान आणि मोक्षदायी ज्ञान दोन्ही आहेत, तो भवसागर पार करतो. ते ज्ञान प्रसन्न, प्रकाशमय, एकाग्र आणि सर्व उपाधींविना असते.

Verse 23

योगाभ्यासेन युक्तस्य योगिनस्त्वेव सिध्यति । प्रक्षीणाशेषपापानां ज्ञाने ध्याने भवेन्मतिः

योगाभ्यासात सतत युक्त असलेल्या योग्यास निश्चितच सिद्धी प्राप्त होते. जेव्हा सर्व पापे निरवशेष क्षीण होतात, तेव्हा बुद्धी स्वभावतः ज्ञान व ध्यानाकडे वळते.

Verse 24

पापोपहतबुद्धीनां तद्वार्तापि सुदुर्लभा । यथावह्निर्महादीप्तः शुष्कमार्द्रं च निर्दहेत्

पापाने जखमी झालेल्या बुद्धीवाल्यांना त्याची (शिवाची) वार्ताही अत्यंत दुर्लभ असते. पण महादीप्त अग्नी प्रज्वलित झाला की तो कोरडे व ओले—उघड व खोल—दोन्ही मल जाळून टाकतो।

Verse 25

तथा शुभाशुभं कर्म ध्यानाग्निर्दहते क्षणात् । अत्यल्पो ऽपि यथा दीपः सुमहन्नाशयेत्तमः

तसेच ध्यानाग्नी क्षणात शुभ-अशुभ दोन्ही कर्मे भस्म करतो; जसा अत्यल्प दीपही प्रचंड अंधाराचा नाश करतो.

Verse 26

योगाभ्यासस्तथाल्पो ऽपि महापापं विनाशयेत् । ध्यायतः क्षणमात्रं वा श्रद्धया परमेश्वरम्

योगाभ्यास जरी अल्प असला तरी तो महापापाचा नाश करतो; तसेच श्रद्धेने परमेश्वर शिवाचे क्षणभर ध्यान केले तरी ते पापराशी छेदून पावन करते.

Verse 27

यद्भवेत्सुमहच्छ्रेयस्तस्यांतो नैव विद्यते । नास्ति ध्यानसमं तीर्थं नास्ति ध्यानसमं तपः

ध्यानातून जे परम श्रेय उत्पन्न होते त्याला अंत नाही. ध्यानासारखे तीर्थ नाही आणि ध्यानासारखे तप नाही.

Verse 28

नास्ति ध्यानसमो यज्ञस्तस्माद्ध्यानं समाचरेत् । तीर्थानि तोयपूर्णानि देवान्पाषाणमृन्मयान्

ध्यानासारखा यज्ञ नाही; म्हणून ध्यानाचे आचरण करावे. (केवळ बाह्य) तीर्थे तर जलाने भरलेली कुंडेच, आणि (केवळ बाह्य) देव पाषाण-मृन्मय आहेत.

Verse 29

योगिनो न प्रपद्यंते स्वात्मप्रत्ययकारणात् । योगिनां च वपुः सूक्ष्मं भवेत्प्रत्यक्षमैश्वरम्

स्वात्म्याच्या प्रत्यक्ष निश्चयामुळे योगी बाह्य आधारांना शरण जात नाहीत; आणि परमपति शिवाच्या कृपेने योग्यांचे शरीर सूक्ष्म होऊन प्रत्यक्ष ऐश्वर्य प्रकट करते।

Verse 30

यथा स्थूलमयुक्तानां मृत्काष्ठाद्यैः प्रकल्पितम् । यथेहांतश्चरा राज्ञः प्रियाः स्युर्न बहिश्चराः

जसे अयुक्त लोकांची स्थूल कल्पना माती, लाकूड इत्यादींनी घडविली जाते; तसेच या लोकी राजाला आत वावरणारे प्रिय असतात, बाहेर फिरणारे नव्हेत।

Verse 31

तथांतर्ध्याननिरताः प्रियाश्शंभोर्न कर्मिणः । बहिस्करा यथा लोके नातीव फलभोगिनः

तसेच अंतर्ध्यानात रत असणारे शंभूला प्रिय आहेत, केवळ कर्मकांडात आसक्त कर्मी नव्हेत; कारण बाह्य दिखावा, लोकीच्या आडंबरासारखा, गाढ फलभोग देत नाही।

Verse 32

दृष्ट्वा नरेन्द्रभवने तद्वदत्रापि कर्मिणः । यद्यंतरा विपद्यंते ज्ञानयोगार्थमुद्यतः

राजाच्या राजवाड्यात जसे दिसते, तसेच येथेही आहे. कर्मबंधनात अडकलेले लोक—ज्ञानयोगाच्या ध्येयासाठी निघाले तरी—मार्गात मार्गात अनेक विघ्नांनी अडखळतात.

Verse 33

योगस्योद्योगमात्रेण रुद्रलोकं गमिष्यति । अनुभूय सुखं तत्र स जातो योगिनां कुले

योगातील केवळ निष्ठावान उद्योगाने तो रुद्रलोकास जातो. तेथे परमसुख अनुभवल्यावर तो योगींच्या कुळात जन्म घेतो.

Verse 34

ज्ञानयोगं पुनर्लब्ध्वा संसारमतिवर्तते । जिज्ञासुरपि योगस्य यां गतिं लभते नरः

मुक्तिदायक ज्ञानयोग पुन्हा प्राप्त करून मनुष्य संसारचक्र ओलांडतो. योग जाणण्याची जिज्ञासा असलेलाही योग देतो तीच गती व अवस्था प्राप्त करतो.

Verse 35

न तां गतिमवाप्नोति सर्वैरपि महामखैः । द्विजानां वेदविदुषां कोटिं संपूज्य यत्फलम्

ती परम गती सर्व महान यज्ञ केले तरी मिळत नाही. तसेच वेदविद्वान द्विजांची कोटीभर संख्या भव्य रीतीने पूजून जे फळ मिळते, त्यानेही ती प्राप्त होत नाही.

Verse 36

भिक्षामात्रप्रदानेन तत्फलं शिवयोगिने । यज्ञाग्निहोत्रदानेन तीर्थहोमेषु यत्फलम्

शिवयोगीला केवळ भिक्षामात्र दिल्याने तेच फळ मिळते, जे यज्ञातील दान, अग्निहोत्रातील दान आणि तीर्थस्थानी होम केल्याने प्राप्त होते.

Verse 37

योगिनामन्नदानेन तत्समस्तं फलं लभेत् । ये चापवादं कुर्वंति विमूढाश्शिवयोगिनाम्

शिवयोगींना अन्नदान केल्याने त्या पुण्याचे संपूर्ण फळ मिळते. पण जे मूढ लोक शिवयोगींची निंदा करतात, ते पापकर्माचे भागी होतात.

Verse 38

श्रोतृभिस्ते प्रपद्यन्ते नरकेष्वामहीक्षयात् । सति श्रोतरि वक्तास्यादपवादस्य योगिनाम्

पुण्य क्षय झाल्यामुळे ते श्रोते नरकांत पडतात. आणि श्रोता उपस्थित असता योगींच्या निंदेचे पाप वक्त्यावरही येते.

Verse 39

तस्माच्छ्रोता च पापीयान्दण्ड्यस्सुमहतां मतः । ये पुनः सततं भक्त्या भजंति शवयोगिनः

म्हणून जो श्रोता अधिक पापी होतो, तो महात्म्यांच्या मते निश्चयच कठोर दंडास पात्र आहे. पण जे शिवयोगी सतत भक्तीने भगवान् शिवाचे भजन करतात, ते वेगळ्या कोटीचे आहेत.

Verse 40

ते विदंति महाभोगानंते योगं च शांकरम् । भोगार्थिभिर्नरैस्तस्मात्संपूज्याः शिवयोगिनः

ते महाभोग जाणतात आणि शेवटी शांकर योगही जाणतात. म्हणून भोग इच्छिणाऱ्या नरांनी शिवयोगींचे यथाविधी पूजन-सन्मान करावा.

Verse 41

प्रतिश्रयान्नपानाद्यैः शय्याप्रावरणादिभिः । योगधर्मः ससारत्वादभेद्यः पापमुद्गरैः

आश्रय, अन्न-पान, शय्या, प्रावरण इत्यादी देऊन योगधर्माची स्थापना होते. संसाराशी निगडित असल्याने हा योगधर्म पापरूपी मुद्गरांच्या आघातांनीही अभेद्य व दृढ राहतो.

Verse 42

वज्रतंदुलवज्ज्ञेयं तथा पापेन योगिनः । न लिप्यंते च तापौघैः पद्मपत्रं यथांभसा

पापाच्या बाबतीत योगी वज्रासारख्या कठोर तांदळासमान जाणावे. ते ताप-दुःखांच्या समूहाने लिप्त होत नाहीत—जसे कमळपान पाण्याने भिजत नाही.

Verse 43

यस्मिन्देशे वसेन्नित्यं शिवयोगरतो मुनिः । सो ऽपि देशो भवेत्पूतः सपूत इति किं पुनः

ज्या देशात शिवयोगरत मुनि नित्य वास करतो, तो देशही पवित्र होतो. जेव्हा स्थानच त्याच्यामुळे शुद्ध होते, तेव्हा मुनि स्वतः किती अधिक पावन-सपूत असेल!

Verse 44

तस्मात्सर्वं परित्यज्य कृत्यमन्यद्विचक्षणः । सर्वदुःखप्रहाणाय शिवयोगं समभ्यसेत्

म्हणून विवेकी साधकाने इतर सर्व कृत्ये सोडून, सर्व दुःखांच्या पूर्ण निवारणासाठी, श्रद्धेने शिवयोगाचा अभ्यास करावा.

Verse 45

सिद्धयोगफलो योगी लोकानां हितकाम्यया । भोगान्भुक्त्वा यथाकामं विहरेद्वात्र वर्तताम्

योगसिद्धीचे फल धारण करणारा योगी, लोकांच्या हिताच्या इच्छेने, इच्छेनुसार भोग भोगूनही, येथेच स्थित राहून स्वैर विहार करू शकतो.

Verse 46

अथवा क्षुद्रमित्येव मत्वा वैषयिकं सुखम् । त्यक्त्वा विरागयोगेन स्वेच्छया कर्म मुच्यताम्

किंवा विषयसुख क्षुद्र आहे असे जाणून ते त्यागावे; वैराग्ययोगाच्या साधनेने आणि स्वतःच्या दृढ संकल्पाने कर्मबंधनातून मुक्त व्हावे.

Verse 47

यस्त्वासन्नां मृतिं मर्त्यो दृष्टारिष्टं च भूयसा । स योगारम्भनिरतः शिवक्षेत्रं समाश्रयेत्

जो मर्त्य मृत्यू जवळ आली आहे असे जाणून आणि वारंवार अरिष्ट-लक्षणे पाहून, योगसाधना आरंभण्यास तत्पर होऊन शिवक्षेत्राचा आश्रय घ्यावा।

Verse 48

स तत्र निवसन्नेव यदि धीरमना नरः । प्राणान्विनापि रोगाद्यैः स्वयमेव परित्यजेत्

जर धीर मनाचा पुरुष तेथेच निवास करीत राहिला, तर रोग इत्यादींच्या आघाताविना देखील तो स्वयमेव प्राणत्याग करू शकतो।

Verse 49

कृत्वाप्यनशनं चैव हुत्वा चांगं शिवानले । क्षिप्त्वा वा शिवतीर्थेषु स्वदेहमवगाहनात्

कोणी अनशन करून देहत्याग करो, किंवा शिवाग्नीत आपल्या अंगांचे होम करो, अथवा शिवतीर्थांत देह टाकून त्यात अवगाहन करो—(अशा कर्मांनी देहबंधनाचा अंत साधावा अशी इच्छा होते)।

Verse 50

शिवशास्त्रोक्तविधिवत्प्राणान्यस्तु परित्यजेत् । सद्य एव विमुच्येत नात्र कार्या विचारणा २

शिवशास्त्रात सांगितलेल्या विधीनुसार जो प्राणांचा त्याग करतो, तो तत्क्षणी मुक्त होतो; याबाबत विचार करण्याची गरज नाही.

Verse 51

रोगाद्यैर्वाथ विवशः शिवक्षेत्रं समाश्रितः । म्रियते यदि सोप्येवं मुच्यते नात्र संशयः

रोग इत्यादींनी विवश होऊन जो शिवक्षेत्राचा आश्रय घेतो आणि त्या अवस्थेतच तेथे मरण पावतो, तोही मुक्त होतो; यात संशय नाही.

Verse 52

यथा हि मरणं श्रेष्ठमुशंत्यनशनादिभिः । शास्त्रविश्रंभधीरेण मनसा क्रियते यतः

जसे काही जण उपवास इत्यादी उपायांनी मरणालाच परम श्रेय म्हणतात, तसेच शास्त्रांवरील दृढ विश्वासाने स्थिर झालेले मन ते घडविते।

Verse 53

शिवनिन्दारतं हत्वा पीडितः स्वयमेव वा । यस्त्यजेद्दुस्त्यजान्प्राणान्न स भूयः प्रजायते

जो शिवनिंदेत रत असलेल्या व्यक्तीचा वध करतो, किंवा स्वतः पीडित होऊनही दुस्त्यज प्राणांचा त्याग करतो—तो पुन्हा जन्म घेत नाही।

Verse 54

शिवनिन्दारतं हंतुमशक्तो यः स्वयं मृतः । सद्य एव प्रमुच्येत त्रिः सप्तकुलसंयुतः

जो शिवनिंदेत रत असलेल्या व्यक्तीस मारू न शकल्यानेही (त्या प्रयत्नात) स्वतः मरण पावतो, तो तत्क्षणी मुक्त होतो; आणि त्याच्यासह तीन वेळा सात पिढ्यांचे कुलही तरते.

Verse 55

शिवार्थे यस्त्यजेत्प्राणाञ्छिवभक्तार्थमेव वा । न तेन सदृशः कश्चिन्मुक्तिमार्गस्थितो नरः

जो शिवासाठी—किंवा केवळ शिवभक्तांसाठी—आपले प्राण अर्पण करतो, मुक्तिमार्गावर स्थित मनुष्यांमध्ये त्याच्या समान कोणी नाही.

Verse 56

तस्माच्छीघ्रतरा मुक्तिस्तस्य संसारमंडलात् । एतेष्वन्यतमोपायं कथमप्यवलम्ब्य वा

म्हणून त्याच्यासाठी संसारचक्रातून मुक्ती अधिक शीघ्र होते—जर तो कसेही करून या उपायांपैकी कोणत्यातरी एकाचा आधार घेतो.

Verse 57

षडध्वशुद्धिं विधिवत्प्राप्तो वा म्रियते यदि । पशूनामिव तस्येह न कुर्यादौर्ध्वदैहिकम्

जो विधिपूर्वक षडध्व-शुद्धी प्राप्त करून देहत्याग करतो, त्याच्यासाठी येथे पशूंप्रमाणे और्ध्वदैहिक (श्राद्धादि) कर्म करू नये।

Verse 58

नैवाशौचं प्रपद्येत तत्पुत्रादिविशेषतः । शिवचारार्थमथवा शिवविद्यार्थमेव वा

तो आशौचात पडू नये—विशेषतः पुत्र इत्यादी कारणानेही नाही—जेव्हा हेतू शिवाचाराचे पालन असो, किंवा शिवविद्येचे अध्ययन असो।

Verse 59

अथैनमपि चोद्दिश्य कर्म चेत्कर्तुमीप्सितम् । कल्याणमेव कुर्वीत शक्त्या भक्तांश्च तर्पयेत्

नंतर जर कोणी शिवाला उद्देशून कोणतेही कर्म करावयास इच्छित असेल, तर त्याने केवळ कल्याणकारी कर्मच करावे; आणि यथाशक्ती शिवभक्तांना तृप्त करून त्यांचा सत्कार करावा।

Verse 60

धनं तस्य भजेच्छैवः शैवी चेतस्य सन्ततिः । नास्ति चेत्तच्छिवे दद्यान्नदद्यात्पशुसन्ततिः

शैव मन असलेला आणि ज्याची संतती शिवनिष्ठ आहे अशा व्यक्तीचे धन शैवाने स्वीकारावे. पण अशी शैवी संतती नसल्यास ते धन शिवाला अर्पण करावे; पशुभावात बांधलेल्यांना देऊ नये।