Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 32

शिवाश्रम-नित्यनैमित्तिककर्मविधिः / Śaiva Āśrama-Duties: Daily and Occasional Rites

Morning Purity & Bath Procedure

पुनर्न्यस्तकरो मन्त्री त्रिपुंड्रं भस्मना लिखेत् । अवक्रमाय तं व्यक्तं ललाटे गन्धवारिणा

punarnyastakaro mantrī tripuṃḍraṃ bhasmanā likhet | avakramāya taṃ vyaktaṃ lalāṭe gandhavāriṇā

मग मंत्रज्ञ भक्ताने हात पुन्हा विधिपूर्वक ठेवून पवित्र भस्माने त्रिपुण्ड्र काढावे. नंतर सुगंधित जलाने ते ललाटावर स्पष्ट व सुबक रीतीने ठसवावे.

पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (Avyaya), क्रियाविशेषण (adverb)
न्यस्त-करःhaving placed (his) hand
न्यस्त-करः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootन्यस्त (कृदन्त; √न्यस्/न्यास् धातु) + कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः/कर्मधारयप्रायः: ‘न्यस्तः करः यस्य’ (having placed the hand)
मन्त्रीthe mantra-reciter/priest
मन्त्री:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
त्रिपुण्ड्रम्the tripuṇḍra (three ash lines)
त्रिपुण्ड्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootत्रि (संख्या) + पुण्ड्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; द्विगु-समासः (three-lined sect mark)
भस्मनाwith ash
भस्मना:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootभस्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण (instrumental)
लिखेत्should draw/write
लिखेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√लिख् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd person/प्रथमपुरुष), एकवचन; परस्मैपद
अवक्रमायfor the avakrama (a specific mark/design)
अवक्रमाय:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअवक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; सम्प्रदान (dative)
तम्that
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम; प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सर्वनाम
व्यक्तम्clearly/manifest
व्यक्तम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootव्यक्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘तम्’ इति विशेषण
ललाटेon the forehead
ललाटे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootललाट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative)
गन्ध-वारिणाwith scented water
गन्ध-वारिणा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootगन्ध (प्रातिपदिक) + वारि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘गन्धस्य वारि’ (scented water)

Suta Goswami

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Īśāna

Type: stotra

S
Shiva

FAQs

It teaches that Tripuṇḍra-dhāraṇa (wearing the three ash-lines) is a disciplined Shaiva observance: the outer mark made with bhasma supports inner remembrance of Shiva, purity, and detachment, aligning the devotee toward liberation.

Tripuṇḍra is a traditional Shaiva identity-mark used while performing Saguna worship such as Linga-pūjā; it prepares the body-mind as a fit vessel for mantra and offering, while pointing beyond form toward Shiva as the supreme Pati.

Apply Tripuṇḍra on the forehead using sacred ash, then make it distinct with fragrant water; do so in a composed posture as part of mantra-japa and daily Shiva worship.