विष्णु-ब्रह्म-विवाद-वर्णनम् (Description of the Viṣṇu–Brahmā Dispute and Brahmā’s Confusion)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । सुप्ते नारायणे देवे नाभौ पंकजमुत्तमम् । आविर्बभूव सहसा बहव संकरेच्छया

ब्रह्मा म्हणाले: जेव्हा भगवान नारायण योगनिद्रेत होते, तेव्हा शंकराच्या इच्छेने त्यांच्या नाभितून एक श्रेष्ठ कमळ प्रकट झाले.

Verse 2

अनंतयष्टिकायुक्तं कर्णिकारसमप्रभम् । अनंतयोजनायाममनंतोच्छ्रायसंयुतम्

ते अनंत दांड्यांनी युक्त, कर्णिकार फुलाप्रमाणे तेजस्वी, अनंत योजन लांब आणि अफाट उंचीचे होते.

Verse 3

कोटिसूर्यप्रतीकाशं सुंदर वचसंयुतम् । अत्यद्भुतं महारम्यं दर्शनीयमनुत्तमम्

ते कोटी सूर्यांप्रमाणे तेजस्वी, सुंदर लक्षणांनी युक्त, अत्यंत अद्भुत, परम रमणीय आणि अनुपम प्रेक्षणीय होते.

Verse 4

कृत्वा यत्नं पूर्ववत्स शंकरः परमेश्वरः । दक्षिणांगान्निजान्मां कैसाशीश्शंभुरजीजनत्

मग परमेश्वर शंकरांनी पूर्वीप्रमाणे प्रयत्न करून आपल्या उजव्या अंगातून मला उत्पन्न केले; कैलासनाथ शंभूंनीच माझी निर्मिती केली।

Verse 6

एष पद्मात्ततो जज्ञे पुत्रोऽहं हेमगर्भकः । चतुर्मुखो रक्तवर्णस्त्रिपुड्रांकितमस्तकः

त्यानंतर त्या कमळातून मी पुत्ररूपाने जन्मलो—हिरण्यगर्भ. माझे चार मुख, रक्तवर्ण, आणि मस्तकावर त्रिपुंड्र—शिवभक्तीचे चिन्ह—अंकित होते।

Verse 7

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसं हितायां प्रथमखंडे विष्णुब्रह्मविवादवर्णनोनाम सप्तमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीशिवमहापुराणातील द्वितीय रुद्रसंहितेच्या प्रथम खंडातील ‘विष्णु-ब्रह्म विवादवर्णन’ नावाचा सातवा अध्याय समाप्त झाला।

Verse 8

कोहं वा कुत आयातः किं कार्य तु मदीयकम् । कस्य पुत्रोऽहमुत्पन्नः केनैव निर्मितोऽधुना

मी कोण आणि कुठून आलो आहे? माझे कार्य काय आहे? मी कोणाचा पुत्र म्हणून जन्मलो, आणि आत्ताच मला कोणी निर्माण केले?

Verse 9

इति संशयमापन्नं बुद्धिर्मां समपद्यत । किमर्थं मोहमायामि तज्ज्ञानं सुकरं खलु

अशा रीतीने माझी बुद्धी संशयात पडली आणि मनात विचार आला—“मी कोणत्या कारणाने मोहात पडतो? खरे ज्ञान तर नक्कीच सुलभ आहे.”

Verse 10

एतत्कमलपुष्पस्य पत्रारोहस्थलं ह्यधः । मत्कर्ता च स वै तत्र भविष्यति न संशयः

“या कमळफुलाच्या खाली, जिथे पाकळ्यांचे मूळस्थान आहे, तिथेच माझा कर्ता (स्रष्टा) नक्की प्रकट होईल—यात संशय नाही.”

Verse 11

इति बुद्धिं समास्थाय कमलादवरोहयन् । नाले नालेगतस्तत्र वर्षाणां शतकं मुने

असा निश्चय करून तो कमळातून खाली उतरू लागला. हे मुने! देठाच्या आत एकेक विभाग पार करत तो तेथे शंभर वर्षे राहिला.

Verse 12

न लब्धं तु मया तत्र कमलस्थानमुत्तमम् । संशयं च पुनः प्राप्तः कमले गन्तुमुत्सुकः

परंतु तेथे मला ते परम उत्तम कमल-स्थान प्राप्त झाले नाही. पुन्हा माझ्या मनात संशय उत्पन्न झाला आणि मी परत कमळाकडे जाण्यास उत्सुक झालो।

Verse 13

आरुरोहाथ कमलं नालमार्गेण वै मुने । कुड्मलं कमलस्याथ लब्धवान्न विमोहिताः

हे मुने, मग तो नाळेच्या मार्गाने कमळावर चढला; आणि नंतर कमळाच्या कळीपर्यंत पोहोचला, तरीही तो मोहित झाला नाही.

Verse 14

नालमार्गेण भ्रमतो गतं वर्षशतं पुनः । क्षणमात्र तदा तत्र ततस्तिष्ठन्विमोहितः

त्या नलिकामार्गाने पुन्हा पुन्हा भटकता भटकता त्याचे शंभर वर्षे निघून गेली. मग तो तेथे क्षणभर थांबला आणि पूर्ण मोहग्रस्त झाला.

Verse 15

तदा वाणी समुत्पन्ना तपेति परमा शुभा । शिवेच्छया परा व्योम्नो मोहविध्वंसिनी मुने

तेव्हा परम शुभ अशी दिव्य वाणी उत्पन्न झाली—“तप करा.” शिवेच्छेने ती परम व्योमातून प्रकट झाली; हे मुने, ती मोहाचा नाश करणारी होती.

Verse 16

तच्छ्रुत्वा व्योमवचनं द्वादशाब्दं प्रयत्नतः । पुनस्तप्तं तपो घोरं द्रष्टुं स्वजनकं तदा

आकाशवाणी ऐकून त्याने बारा वर्षे दृढ प्रयत्न केला. मग आपल्या जनक-कारणाचे दर्शन घ्यावे म्हणून त्याने पुन्हा घोर तप आचरले.

Verse 17

तदा हि भगवान्विष्णुश्चतुर्बाहुस्सुलोचनः । मय्येवानुग्रहं कर्तुं द्रुतमाविर्बभूव ह

तेव्हाच भगवान विष्णु—चतुर्भुज व सुलोचन—माझ्यावर अनुग्रह करण्यासाठी त्वरेने प्रकट झाले.

Verse 18

शंखचक्रायुधकरो गदापद्मधरः परः । घनश्यामलसर्वांगः पीताम्बरधरः परः

त्यांच्या करांत शंख व चक्र ही आयुधे होती, तसेच गदा व पद्मही धारण केले होते. सर्वांग घनश्याम असून ते पीतांबरधारी परम प्रभू भासले.

Verse 19

मुकुटादिमहाभूषः प्रसन्नमुखपंकजः । कोटिकंदर्पसंकाशस्सन्दष्टो मोहितेन सः

मुकुटादी महाभूषणांनी विभूषित, प्रसन्नतेने उजळ कमलमुख, कोट्यवधी कामदेवांसारखा तेजस्वी—त्याला पाहून तो विस्मय-मोहाने ग्रासला गेला.

Verse 20

तद्दृष्ट्वा सुन्दरं रूपं विस्मयं परमं गतः । कालाभं कांचनाभं च सर्वात्मानं चतुर्भुजम्

ते सुंदर रूप पाहून तो परम विस्मयास गेला—चतुर्भुज, कालाभ (श्याम) व कांचनाभ (सुवर्णदीप्त), सर्वांचा अंतरात्मा असलेल्या प्रभूला पाहून.

Verse 21

तथाभूतमहं दृष्ट्वा सदसन्मयमात्मना । नारायणं महाबाहु हर्षितो ह्यभवं तदा

हे महाबाहो! नारायणाला तशाच अवस्थेत पाहून, आत्म्याने त्यांना सत्-असत् दोन्हींचा साररूप जाणून, मी त्या वेळी हर्षाने भरून गेलो.

Verse 22

मायया मोहितश्शम्भोस्तदा लीलात्मनः प्रभोः । अविज्ञाय स्वजनकं तमवोचं प्रहर्षितः

तेव्हा शंभूच्या मायेनें मोहित होऊन, लीला-स्वरूप प्रभूला आपला जनक न ओळखता, मी अत्यंत हर्षाने त्यांना बोललो।

Verse 23

ब्रह्मोवाच । कस्त्वं वदेति हस्तेन समुत्थाप्य सनातनम् । तदा हस्तप्रहारेण तीव्रेण सुदृढेन तु

ब्रह्मा म्हणाले—“तू कोण आहेस?” असे म्हणत त्यांनी त्या सनातनावर हात उचलला; आणि मग तीव्र व अत्यंत दृढ अशा हस्तप्रहाराने त्याला आघात केला।

Verse 24

प्रबुद्ध्योत्थाय शयनात्समासीनः क्षणं वशी । ददर्श निद्राविक्लिन्ननीरजामललोचनः

तो जागा होऊन शय्येतून उठला आणि क्षणभर संयमी होऊन बसला। निद्रेमुळे ओलसर, कमळासारख्या निर्मळ नेत्रांनी त्याने सभोवताल पाहिले।

Verse 25

मामत्र संस्थितं भासाध्यासितो भगवान्हरिः । आह चोत्थाय ब्रह्माणं हसन्मां मधुरं सकृत्

मी तेथे बसलेलो असताना भस्मविभूषित भगवान हरि उठले आणि हसत-हसत ब्रह्मा व मला एकदा मधुर वचन बोलले।

Verse 26

विष्णुरुवाच । स्वागतं स्वागतं वत्स पितामह महाद्युते । निर्भयो भव दास्येऽहं सर्वान्कामान्न संशयः

विष्णू म्हणाले—“स्वागत, स्वागत, वत्सा! हे महाद्युती पितामह, निर्भय हो. मी तुला सर्व इच्छा देईन—यात संशय नाही.”

Verse 27

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स्मितपूर्वं सुरर्षभः । रजसा बद्धवैरश्च तमवोचं जनार्दनम्

त्याचे ते वचन ऐकून देवांतील श्रेष्ठाने प्रथम मंद हास्य केले; नंतर रजोगुणाने बांधलेल्या वैरभावाने तो जनार्दन (विष्णू) यांस म्हणाला।

Verse 28

ब्रह्मोवाच । भाषसे वत्स वत्सेति सर्वसंहारकारणम् । मामिहाति स्मितं कृत्वा गुरुश्शिष्यमिवानघ

ब्रह्मा म्हणाले—हे अनघा! हे सर्वसंहाराचे कारण! तू येथे मला ‘वत्स, वत्स’ असे म्हणतोस, आणि स्मित करून असा जवळ येतोस जणू तू गुरु आणि मी शिष्य।

Verse 29

कर्तारं जगतां साक्षात्प्रकृतेश्च प्रवर्तकम् । सनातनमजं विष्णुं विरिंचिं विष्णुसंभवम्

तो साक्षात् जगतांचा कर्ता आणि प्रकृतीचा प्रवर्तक आहे—सनातन, अज, भगवान विष्णू; तसेच विष्णूपासून उत्पन्न विरिंची (ब्रह्मा)ही।

Verse 30

विश्वात्मानं विधातारं धातारम्पंकजेक्षणम् । किमर्थं भाषसे मोहाद्वक्तुमर्हसि सत्वरम्

विश्वात्मा, विधाता-धाता, कमलनेत्र प्रभूविषयी तू मोहाने असे का बोलतोस? तू त्वरित सत्य वचन बोलणे योग्य आहेस।

Verse 31

वेदो मां वक्ति नियमात्स्वयंभुवमजं विभुम् । पितामहं स्वराजं च परमेष्ठिनमुत्तमम्

वेद आपल्या नियमाने मला स्वयंभू, अज, विभु—पितामह, स्वराज आणि उत्तम परमेष्ठी—असे घोषित करतो.

Verse 32

इत्याकर्ण्य हरिर्वाक्यं मम क्रुद्धो रमापतिः । सोऽपि मामाह जाने त्वां कर्तारमिति लोकतः

माझे हे वचन ऐकून हरि—रमेचा पती—क्रुद्ध झाला. तोही मला म्हणाला: ‘लोकप्रसिद्धीनुसार मी तुला कर्ता म्हणून जाणतो.’

Verse 33

विष्णुरुवाच । कर्तुं धर्त्तुं भवानंगादवतीर्णो ममाव्ययात् । विस्मृतोऽसि जगन्नाथं नारायणमनामयम्

विष्णू म्हणाले—करणे व धारण करणे यासाठी तू माझ्या अव्यय अंगातून अवतीर्ण झालास. तरीही तू जगन्नाथ, निरामय नारायणाला विसरलास.

Verse 34

पुरुषं परमात्मानं पुरुहूतं पुरुष्टुतम् । विष्णुमच्युतमीशानं विश्वस्य प्रभवोद्भवम्

मी त्या परम पुरुष, परमात्म्यास वंदन करतो—जो सर्वत्र आहूत व महास्तुत आहे; जो विष्णु, अच्युत व ईशान म्हणून ओळखला जातो; आणि ज्याच्यापासून हे समस्त विश्व प्रकट व उद्भूत होते.

Verse 35

नारायणं महाबाहुं सर्वव्याप कमीश्वरम् । मन्नाभिपद्मतस्त्वं हि प्रसूतो नात्र संशयः

हे महाबाहु नारायण, सर्वव्यापी ईश्वर! तू निश्चयच माझ्या नाभिकमळातून उत्पन्न झालास; यात संशय नाही।

Verse 36

तवापराधो नास्त्यत्र त्वयि मायाकृतं मम । शृणु सत्यं चतुर्वक्त्र सर्वदेवेश्वरो ह्यहम्

यात तुझा काही अपराध नाही; माझ्या मायेमुळेच तुझ्यात हा भ्रम झाला आहे। हे चतुर्मुखा, सत्य ऐक—मीच सर्व देवांचा ईश्वर आहे।

Verse 37

कर्ता हर्ता च भर्ता च न मयास्तिसमो विभुः । अहमेव परं ब्रह्म परं तत्त्वं पितामह

मीच कर्ता, संहर्ता आणि धर्ता आहे; माझ्यासमान दुसरा विभू नाही। हे पितामहा, मीच परब्रह्म व परम तत्त्व आहे।

Verse 38

अहमेव परं ज्योतिः परमात्मा त्वहं विभुः । अद्य दृष्टं श्रुतं सर्वं जगत्यस्मिंश्चराचरम्

मीच परम ज्योती आहे; मीच सर्वव्यापी परमात्मा, प्रभु शिव आहे. आज जे काही पाहिले-ऐकले—हे सर्व चराचर जगत्—माझ्यातच प्रकट झाले आहे.

Verse 39

तत्तद्विद्धि चतुर्वक्त्र सर्वं मन्मयमित्यथ । मया सृष्टं पुरा व्यक्तं चतुर्विंशतितत्त्वकम्

हे चतुर्मुख ब्रह्मा, हे निश्चयाने जाण—हे सर्व मन्मय, माझ्याने व्यापलेले आहे. पूर्वी मीच चोवीस तत्त्वांनी युक्त अशी व्यक्त सृष्टी प्रकट केली होती.

Verse 40

नित्यं तेष्वणवो बद्धास्सृष्टक्रोधभयादयः । प्रभावाच्च भवानंगान्यनेकानीह लीलया

त्यांच्यात अणुजीव नित्य बद्ध असतात—सृष्टीत उत्पन्न क्रोध, भय इत्यादी पाशांनी. आणि हे देव, आपल्या प्रभावाने आपण येथे केवळ लीलारूपाने अनेक अंग-रूपे धारण करता.

Verse 41

सृष्टा बुद्धिर्मया तस्यामहंकारस्त्रिधा ततः । तन्मात्रं पंकजं तस्मान्मनोदेहेन्द्रियाणि च

त्यातून मी बुद्धीची सृष्टी केली; नंतर त्यातून त्रिविध अहंकार उत्पन्न झाला. त्यातून तन्मात्रा आणि ‘पद्म’ (कमलज तत्त्व) प्रकट झाले; आणि त्यातून मन, देह व इंद्रियेही उत्पन्न झाली.

Verse 42

आकाशादीनि भूतानि भौतिकानि च लीलया । इति बुद्ध्वा प्रजानाथ शरणं व्रज मे विधे

आकाशादी भूत आणि जे काही भौतिक आहे ते सर्व लीलामात्राने उत्पन्न होते—हे जाणून, हे प्रजानाथ, हे विधाता, माझ्या शरणी ये.

Verse 43

अहं त्वां सर्वदुःखेभ्यो रक्षिष्यामि न संशयः । ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य ब्रह्मा क्रोधसमन्वितः । को वा त्वमिति संभर्त्स्माब्रुवं मायाविमोहितः

“मी तुला सर्व दुःखांपासून रक्षण करीन—यात संशय नाही.” ब्रह्मा म्हणाले—ते वचन ऐकताच ब्रह्मा क्रोधाने भरले; आणि मायेमुळे मोहित होऊन त्यास धारेवर धरून म्हणाले—“तू कोण आहेस?”

Verse 44

किमर्थं भाषसे भूरि वह्वनर्थकरं वचः । नेश्वरस्त्वं परब्रह्म कश्चित्कर्ता भवेत्तव

अनेक अनर्थ घडविणारी इतकी भरपूर वचने तू कशासाठी बोलतोस? हे परब्रह्म! तू ईश्वर नाहीस; मग तुझा कर्ता वा नियंता कोण कसा असू शकेल?

Verse 45

मायया मोहितश्चाहं युद्धं चक्रे सुदारुणम् । हरिणा तेन वै सार्द्धं शंकरस्य महाप्रभोः

मायेमुळे मोहित होऊन मी अत्यंत भयंकर युद्ध केले—त्या हरिसह—महाप्रभू शंकराच्या विरुद्ध।

Verse 46

एवं मम हरेश्चासीत्संगरो रोमहर्षणः । प्रलयार्णवमध्ये तु रजसा बद्धवैरयोः

अशा रीतीने माझा आणि हरिचा रोमहर्षक संग्राम झाला—प्रलय-सागराच्या मध्यभागी—जिथे रजोगुणाच्या वेगाने आम्ही दोघेही परस्पर वैरात बांधले गेलो होतो.

Verse 47

एतस्मिन्नंतरे लिंगमभवच्चावयोः पुरः । विवादशमनार्थं हि प्रबोधार्थं तथाऽऽवयोः

त्याच वेळी आमच्या समोर एक लिंग प्रकट झाले—विवाद शमविण्यासाठी आणि आम्हा दोघांना यथार्थ बोध देण्यासाठी.

Verse 48

ज्लामालासहस्राढ्यं कालानलशतोपमम् । क्षयवृद्धि विनिर्मुक्तमादिमध्यांतवर्जितम्

ते हजारो ज्वालामालांनी अलंकृत होते, जणू काळाच्या प्रलयाग्नीच्या शंभर अग्नींसारखे; क्षय-वृद्धीपासून मुक्त आणि आदि-मध्य-अंत विरहित होते।

Verse 49

अनौपम्यमनिर्देश्यमव्यक्तं विश्वसंभवम् । तस्य ज्वालासहस्रेण मोहितो भगवान्हरिः

ते अनुपम, अवर्णनीय, अव्यक्त आणि विश्वसम्भवाचे मूळ होते; त्याच्या हजारो ज्वालांच्या तेजाने भगवान् हरि (विष्णु) सुद्धा मोहित झाले।

Verse 50

मोहितं चाह मामत्र किमर्थं स्पर्द्धसेऽधुना । आगतस्तु तृतीयोऽत्र तिष्ठतां युद्धमावयोः

मग तो मला येथे म्हणाला—“मोहित झालास तरी आता का स्पर्धा करतोस? येथे तिसरा आला आहे; तो राहू दे—आता युद्ध आपल्यादोघांत होऊ दे.”

Verse 51

कुत एवात्र संभूतः परीक्षावो ऽग्निसंभवम् । अधो गमिष्याम्यनलस्तंभस्यानुपमस्य च

येथे ही अग्निजन्य परीक्षा कुठून उत्पन्न झाली? या अनुपम ज्वालास्तंभाचा अंत जाणण्यासाठी मी खाली जाईन।

Verse 52

परीक्षार्थं प्रजानाथ तस्य वै वायुवेगतः । भवानूर्द्ध्वं प्रयत्नेन गंतुमर्हति सत्वरम्

हे प्रजानाथ! त्या प्राकट्याची परीक्षा करण्यासाठी आपण वायुवेगाने, प्रयत्नपूर्वक, त्वरित वरच्या दिशेने जावे।

Verse 53

ब्रह्मोवाच । एवं व्याहृत्य विश्वात्मा स्वरूपमकरोत्तदा । वाराहमहप्याशु हंसत्वं प्राप्तवान्मुने

ब्रह्मा म्हणाले—“असे बोलून विश्वात्म्याने तेव्हा आपले स्वस्वरूप धारण केले. आणि मीही—जरी वाराहरूपात होतो—हे मुने, शीघ्रच हंसत्वाला प्राप्त झालो.”

Verse 54

तदा प्रभृति मामाहुर्हंसहंसो विराडिति । हंसहंसेति यो ब्रूयात्स हंसोऽथ भविष्यति

त्या वेळेपासून लोक मला “हंस-हंस” आणि “विराट्” असे म्हणू लागले. जो “हंस-हंस” हे नाम उच्चारतो व मनन करतो, तो शिवानुग्रहाने निश्चयच हंस—निर्मळ व मुक्त—होतो।

Verse 55

सुश्वे ह्यनलप्रख्यो विश्वतः पक्षसंयुतः । मनोनिलजवो भूत्वा गत्वोर्द्ध्वं चोर्द्ध्वतः पुरा

तो खरोखरच प्रचंड श्वास सोडू लागला; अग्निसारखा तेजस्वी, सर्व बाजूंनी पंखांनी युक्त। मन व वाऱ्याच्या वेगासारखा शीघ्र होऊन तो पूर्वकाळी वर उडाला—उच्च लोकांकडे निरंतर आरोहण करू लागला।

Verse 56

नारायणोऽपि विश्वात्मा सुश्वेतो ह्यभवत्तदा । दश योजनविस्तीर्णं शतयोजनमायतम्

तेव्हा विश्वात्मा नारायणही अत्यंत शुभ्रवर्ण झाला. त्याने विराट देह धारण केला—दहा योजन रुंद आणि शंभर योजन लांब।

Verse 57

मेरुपर्वतवर्ष्माणं गौरतीक्ष्णोग्रदंष्ट्रिणम् । कालादित्यसमाभासं दीर्घघोणं महास्वनम्

त्याचे शरीर मेरुपर्वतासारखे विशाल होते; तो गौरवर्ण, तीक्ष्ण व उग्र दातांनी युक्त होता. प्रलयकाळच्या सूर्याप्रमाणे त्याचा तेजस्वी प्रकाश; लांब सोंड आणि गभीर महागर्जना त्याचा नाद होता.

Verse 58

ह्रस्वपादं विचित्रांगं जैत्रं दृढमनौपमम् । वाराहाकारमास्थाय गतवांस्तदधौ जवात्

ठेंगणे पाय, विचित्र अवयव, विजयी, दृढ व अनुपम—असा वराहाकार धारण करून तो वेगाने त्याखाली (पाताळाच्या खोलात) उतरला.

Verse 59

एवम्बर्षसहस्रं च चरन्विष्णुरधो गतः । तथाप्रभृति लोकेषु श्वेतवाराहसंज्ञकः

अशा रीतीने विष्णू सहस्र वर्षे चालत चालत खाली गेला. तेव्हापासून तो लोकांत ‘श्वेत-वराह’ या नावाने प्रसिद्ध झाला.

Verse 60

कल्पो बभूव देवर्षे नराणां कालसंज्ञकः । बभ्राम बहुधा विष्णुः प्रभविष्णुरधोगतः

हे देवर्षे, नरांसाठी ‘काल’ नावाचा कल्प प्रकट झाला. त्या कल्पात प्रभविष्णु विष्णु अनेक प्रकारे भ्रमण करीत अधोलोकांकडे उतरला.

Verse 61

नापश्यदल्पमप्यस्य मूलं लिंगस्य सूकरः । तावत्कालं गतश्चोर्द्ध्वमहमप्यरिसूदन

वराह-रूपाने त्याला त्या लिंगाच्या मुळाचा किंचितही ठाव लागला नाही. आणि त्या दीर्घ काळात, हे अरिसूदन, मीही त्याच्या शिखराच्या शोधार्थ वर गेलो.

Verse 62

सत्वरं सर्वयत्नेन तस्यान्तं ज्ञातुमिच्छया । श्रान्तो न दृष्ट्वा तस्यांतमहं कालादधोगतः

त्याचा अंत जाणण्याच्या इच्छेने मी त्वरेने सर्व प्रयत्न केले. पण श्रांत होऊनही त्याचा अंत दिसला नाही; दीर्घ काळानंतर मी खाली उतरून आलो.

Verse 63

तथैव भगवान्विष्णुश्चांतं कमललोचनः । सर्वदेवनिभस्तूर्णमुत्थितस्स महावपुः

तसेच शांत, कमलनेत्र, सर्वदेवसम तेजस्वी भगवान विष्णू आपल्या महावपूसह त्वरित उठून उभे राहिले।

Verse 64

समागतो मया सार्द्धं प्रणिपत्य भवं मुहुः । मायया मोहितश्शंभोस्तस्थौ संविग्नमानसः

तो माझ्यासह आला आणि भव (भगवान शिव) यांना वारंवार प्रणाम करून, शंभूच्या मायेमुळे मोहित होऊन व्याकुळ मनाने तेथे उभा राहिला।

Verse 65

पृष्ठतः पार्श्वतश्चैव ह्यग्रतः परमेश्वरम् । प्रणिपत्य मया सार्द्धं सस्मार किमिदं त्विति

मागून, बाजूंनी आणि समोरून—अशा सर्व बाजूंनी परमेश्वराला माझ्यासह प्रणाम करून तो विचार करू लागला: “हे नेमके काय आहे?”

Verse 66

अनिर्देश्यं च तद्रूपमनाम कर्मवर्जितम् । अलिंगं लिंगतां प्राप्तं ध्यानमार्गेप्यगोचरम्

त्या तत्त्वाचे रूप अनिर्देश्य आहे; ते नामातीत व कर्मरहित आहे. स्वतः अलिंग असूनही प्रकटतेसाठी लिंगभाव प्राप्त करते, तरीही ध्यानमार्गालाही अगोचर राहते।

Verse 67

स्वस्थं चित्तं तदा कृत्वा नमस्कार परायणो । बभूवतुरुभावावामहं हरिरपि ध्रुवम्

तेव्हा चित्त स्थिर करून नमस्कारातच परायण होऊन, मी आणि हरि (विष्णू)ही निश्चयाने त्याच भावात स्थित झालो।

Verse 68

जानीवो न हि ते रूपं योऽसियोऽसि महाप्रभो । नमोऽस्तु ते महेशान रूपं दर्शय नौ त्वरन्

हे महाप्रभो, आम्हांला तुझे स्वरूप यथार्थ कळत नाही—तू जसा आहेस तसाच आहेस। हे महेशान, तुला नमस्कार; त्वरेने आम्हांस आपले स्वरूप दाखव।

Verse 69

एवं शरच्छतान्यासन्नमस्कारं प्रकुर्वतोः । आवयोर्मुनिशार्दूल मदमास्थितयोस्तदा

अशा रीतीने आम्ही दोघे शेकडो वर्षे वारंवार नमस्कार करीत राहिलो। पण त्या वेळी, हे मुनिशार्दूल, आम्हा दोघांतही मद-अहंकार उत्पन्न झाला होता।