Dashati 5
Invocation of Agni as the immortal messenger who establishes and perfects the sacrifice
Agni
Bright kindling-energy (dīpti) with reverent urgency—suited to opening Agni-stotras
Vasiṣṭha
अमर दूत म्हणून अग्नीचे नमस्कारपूर्वक आवाहन—यज्ञाची स्थापना करून तो यज्ञ सिद्ध व परिपूर्ण करणारा. अग्नी ‘ऊर्जः-नपात्’ म्हणून जीवनशक्तीचे पोषण करतो, ‘सु-अध्वर’ म्हणून विधी नीट पार पाडतो, आणि देवांकडे हविर्भाग पोहोचवणारा दूत ठरतो. मनूने मानवांसाठी प्रतिष्ठित केलेला ज्योतीस्वरूप अग्नी, ऋतातून जन्मलेला (ऋतजात) प्रकाश म्हणून बाह्य अग्नी व अंतःकरणातील मार्गदर्शक ज्योत—दोन्ही रूपांनी प्रकटतो. योग्य रीतीने प्रज्वलित अग्नीमुळे रक्षण व आश्रय (चर्दिः), सहाय्य व धन प्राप्त होते; गाथा/स्तोत्ररूप स्तुती ही प्रभावी यज्ञवाणी ठरते.
Mantras
Mantra 1
एना वो अग्निं नमसोर्जो नपातमा हुवे प्रियं चेतिष्ठमरतिं स्वाध्वरं विश्वस्य दूतममृतम्
या स्तुतिंनी, नमस्कारपूर्वक, मी तुमच्यासाठी अग्नीला—ऊर्जा/पोषणाचा पुत्र (ऊर्जो नपात्)—आह्वान करतो; तो प्रिय, अत्यंत बुद्धिमान, अहिंसक, सु-अध्वर (सत्-यज्ञ) सिद्ध करणारा, सर्वांचा दूत आणि अमर आहे.
Mantra 2
शेषे वनेषु मातृषु सं त्वा मर्तास इन्धते अतन्द्रो हव्यं वहसि हविष्कृत आदिद्देवेषु राजसि
उरलेल्या इंधनात, वनांत, जननी-स्वरूप मातृरूपांत—मर्त्य लोक तुला प्रज्वलित करतात; हे अतंद्रा (अथक)! हविष्कर्त्याचे हव्य (आहुती) तू वहन करतोस; मग देवांमध्ये तू राज करतोस.
Mantra 3
अदर्शि गातुवित्तमो यस्मिन्व्रतान्यादधुः उपो षु जातमार्यस्य वर्धनमग्निं नक्षन्तु नो गिरः
अग्नी प्रकट झाला आहे—गातुवित्तम (मार्गाचा सर्वोत्तम जाणकार)—ज्यामध्ये त्यांनी व्रत (विधी-नियम) ठेवले आहेत. आर्याचा वर्धन करणारा, जन्मलेला तो अग्नी—त्याच्यापाशी आमच्या गिरः (स्तुतिगीते) उपसर्पित होवोत, पोहोचोत.
Mantra 4
अग्निरुक्थे पुरोहितो ग्रावाणो बर्हिरध्वरे ऋचा यामि मरुतो ब्रह्मणस्पते देवा अवो वरेण्यम्
उक्त (ऋक्) मध्ये अग्नी पुरोहित आहे; अध्वर यज्ञात ग्रावाण (सोम-पेषण-शिळा) आणि बर्हि (कुशासन) आहेत. मी ऋचेने मरुतांचे आवाहन करतो—हे ब्रह्मणस्पते; हे देवहो, वरेण्य (श्रेष्ठ) अव (साहाय्य) द्या.
Mantra 5
अग्निमीडिष्वावसे गाथाभिः शीरशोचिषम् अग्निं राये पुरुमीढ श्रुतं नरो ऽग्निः सुदीतये छर्दिः
साहाय्यासाठी, गाथा-गीतांनी, तेजस्वी ज्वालांचा अग्नी स्तुत करा; धनासाठी—बहु-स्तुत, प्रसिद्ध—अग्नी स्तुत करा; अग्नी सु-दीप्ती (उत्तम प्रज्वलन) साठी आहे, आणि तोच आपला आश्रय (छर्दिः) आहे.
Mantra 6
श्रुधि श्रुत्कर्ण वह्निभिर्देवैरग्ने सयावभिः आ सीदतु बर्हिषि मित्रो अर्यमा प्रातर्यावभिरध्वरे
हे श्रुतकर्ण (ऐकणाऱ्या कानांचा), ऐक—वह्नि (वाहक/ऋत्विज) आणि देवांसह, हे अग्ने, तुझ्या सयाव (सहचरी) सहित। अध्वर यज्ञात, प्रातऱ्याव (प्रातः येणारे) सहित, मित्र व अर्यमा बर्हीवर आसनस्थ होवोत.
Mantra 7
प्र दैवोदासो अग्निर्देव इन्द्रो न मज्मना अनु मातरं पृथिवीं वि वावृते तस्थौ नाकस्य शर्मणि
दैवोदास (दिव्य दाता) अग्नी पुढे सरसावला आहे—महिमेत इंद्रासारखा। त्याने माता पृथिवीला सर्व बाजूंनी व्यापले; आणि तो नाक (स्वर्ग)च्या शर्मणि (आश्रयात) स्थिर उभा राहिला.
Mantra 8
अध ज्मो अध वा दिवो बृहतो रोचनादधि अया वर्धस्व तन्वा गिरा ममा जाता सुक्रतो पृण
आता पृथ्वीवर, आता महान् द्युलोकाच्या प्रकाशमान प्रदेशातूनही—या (स्तोत्रा)ने तू आपल्या तनूने वाढ; माझ्या गिरा (स्तुती)ने, हे सुकृत-मन (सुक्रतु) बलवान्, (आमची इच्छा) पूर्ण कर.
Mantra 9
कायमानो वना त्वं यन्मात्र्^ईरजगन्नपः न तत्ते अग्ने प्रमृषे निवर्तनं यद्दूरे सन्निहाभुवः
वनांचा शोध घेत, तू जेव्हा मातृगणांजवळ आणि अपः (जल) यांच्याजवळ आलास—हे अग्ने, तुला असे कोणतेही ‘निवर्तन’ (परतणे) नाही की मी तुला रोखू शकेन; कारण तू दूर असूनही जवळ झाला आहेस.
Mantra 10
नि त्वामग्ने मनुर्दधे ज्योतिर्जनाय शश्वते दीदेथ कण्व ऋतजात उक्षितो यं नमस्यन्ति कृष्टयः
मनूने तुला, हे अग्ने, मानवांसाठी सदैवचा ज्योतीरूप म्हणून स्थापिले आहे; हे कण्व, ऋतजात, हविर्भिः पुष्ट, तू दीप्त होतोस—ज्याला प्रजा नमस्कार करतात.
Frequently Asked Questions
It centers on calling Agni with reverence as the immortal messenger who makes the sacrifice succeed, gives protection, and shines as the guiding light for people.
“Ūrjaḥ-napāt” presents Agni as born of nourishment and vitality, while “dūta” highlights his role as the envoy who carries offerings and prayers from the ritual to the gods.
It frames Agni as the foundational institution of sacrifice: set in place according to ṛta (right order), he becomes both the physical fire and the enduring light that guides and sustains the ritual community.