
Sukta 8.68
Indra
हे सूक्त यज्ञासाठी इंद्राचा रथ बोलावते. ऋत (विश्वधर्म) याचा सर्वात सामर्थ्यवान रक्षक, सर्व आघातांवर मात करणारा आणि “सुम्न” (समग्रता, कल्याण) देणारा म्हणून त्याची स्तुती करते. यज्ञ व प्रेरित वाणीच्या बळावर कवी इंद्राला त्याची प्राचीन मदत पुन्हा करावी अशी विनंती करतो—वाज (विजयी सामर्थ्य, समृद्धी) आणि आपल्या मित्रांसाठी निर्दोष संरक्षण द्यावे. शेवटचा सूर दैवी कार्याच्या निर्दोषतेवर भर देतो: कोणताही मर्त्य निंदक इंद्राच्या संगतीवर यशस्वीपणे दोष ठेवू शकत नाही.
Mantra 1
आ त्वा रथं यथोतये सुम्नाय वर्तयामसि । तुविकूर्मिमृतीषहमिन्द्र शविष्ठ सत्पते ॥
सहाय्यासाठी आणि सुम्न (कल्याण-आनंद) मिळवण्यासाठी आम्ही तुझा रथ इथे वळवितो—हे इंद्रा, अतिशय बलवान, सत्पते! तू सामर्थ्यात विस्तीर्ण लाटांसारखा; ऋत-विरोधी आघातांवर विजय मिळविणारा आहेस.
Mantra 2
तुविशुष्म तुविक्रतो शचीवो विश्वया मते । आ पप्राथ महित्वना ॥
हे तुविशुष्म, तुविक्रतु, शचीपति इंद्रा! तुझ्या सर्वव्यापी मतीने तू महिमेने विस्तारला आहेस.
Mantra 3
यस्य ते महिना महः परि ज्मायन्तमीयतुः । हस्ता वज्रं हिरण्ययम् ॥
ज्याच्या महिमेने तुझे महान तेज सर्वत्र फिरत पुढे सरकते—तुझे हात सुवर्णमय वज्र धारण करून पुढे जातात.
Mantra 4
विश्वानरस्य वस्पतिमनानतस्य शवसः । एवैश्च चर्षणीनामूती हुवे रथानाम् ॥
मी विश्वानराच्या वस्पति—अजेय बल-शक्तीच्या स्वामी—त्याच्या रक्षणकारी ऊतीचे आवाहन करतो; तो आपल्या तीव्र प्रेरणांनी मानवकुलांच्या सर्व जमातींचा सहाय्यक आणि आमच्या रथांचा (गतीचा) अधिपती होतो.
Mantra 5
अभिष्टये सदावृधं स्वर्मीळ्हेषु यं नरः । नाना हवन्त ऊतये ॥
आत्म्याच्या अभिष्ट-सिद्धीसाठी नर तो सदा-वर्धमान परमेश्वराला हाक मारतात; स्वर्मय लोकांच्या आनंददायी दानांत, त्याच्या रक्षणकारी सहाय्यासाठी ते नानाप्रकारे हवि अर्पून आवाहन करतात.
Mantra 6
परोमात्रमृचीषममिन्द्रमुग्रं सुराधसम् । ईशानं चिद्वसूनाम् ॥
इंद्र—परिमाणातीत परम, ऋचि-शक्ती (वाणीचे बळ) यांनी अतिशय समृद्ध, पूर्ण संपदांनी उग्र—तो खरोखरच सर्व वसू (धन/तत्त्वे) यांचाही अधिपती आहे.
Mantra 7
तंतमिद्राधसे मह इन्द्रं चोदामि पीतये । यः पूर्व्यामनुष्टुतिमीशे कृष्टीनां नृतुः ॥
त्या इंद्राला—महान् राधस् (समृद्धी/पूर्णता) यासाठी—आनंद-पानाच्या हेतुने मी पुढे प्रवृत्त करतो; जो नरांचा नेता होऊन, जनांच्या प्राचीन अनु-स्तुती (परंपरागत स्तुती) वर अधिराज्य करतो.
Mantra 8
न यस्य ते शवसान सख्यमानंश मर्त्यः । नकिः शवांसि ते नशत् ॥
हे पराक्रमी, बलसम्पन्ना! कोणताही मर्त्य तुझी सख्यता प्राप्त करू शकला नाही; तुझ्या शक्तींच्या मर्यादांपर्यंत कोणीही पोहोचू शकला नाही.
Mantra 9
त्वोतासस्त्वा युजाप्सु सूर्ये महद्धनम् । जयेम पृत्सु वज्रिवः ॥
तुला रक्षक मानून, तुला युज (सहचारी) करून—अप्सु आणि सूर्यांत—आम्ही महाधन जिंकू. हे वज्रिवा, युद्धांत आम्ही विजय मिळवू.
Mantra 10
तं त्वा यज्ञेभिरीमहे तं गीर्भिर्गिर्वणस्तम । इन्द्र यथा चिदाविथ वाजेषु पुरुमाय्यम् ॥
तुलाच आम्ही यज्ञांनी विनवितो; तुलाच गीर्भि/गिरा (प्रेरित स्तुतिवचने) यांनी—हे गिरवणस्तम इंद्रा! जसे तू पूर्वी सहाय्य केलेस तसेच आता ही—वाजांच्या समृद्धीत—पुरुमाय्य (बहुविध प्रभावी शक्ती असलेला) होऊन आम्हांस साहाय्य कर.
Mantra 11
यस्य ते स्वादु सख्यं स्वाद्वी प्रणीतिरद्रिवः । यज्ञो वितन्तसाय्यः ॥
हे अद्रिवः (अश्मधारी)! ज्याच्यासाठी तुझे मधुर सख्य आणि तुझे मधुर मार्गदर्शन आहे—त्याचा यज्ञ विजय-लक्ष्याकडे विस्तारतो.
Mantra 12
उरु णस्तन्वे तन उरु क्षयाय नस्कृधि । उरु णो यन्धि जीवसे ॥
आमच्या तनूच्या विस्तारासाठी विशाल अवकाश कर; आमच्यासाठी विशाल निवास कर; आमच्या जीवनासाठी विशाल मार्ग प्रदान कर.
Mantra 13
उरुं नृभ्य उरुं गव उरुं रथाय पन्थाम् । देववीतिं मनामहे ॥
नरांसाठी विशाल, गवांसाठी विशाल, रथासाठी विशाल पंथ—आम्ही देववीति (देवाभिमुख गमन) याचे चिंतन करतो.
Mantra 14
उप मा षड्द्वाद्वा नरः सोमस्य हर्ष्या । तिष्ठन्ति स्वादुरातयः ॥
माझ्या समीप या—सोमाच्या हर्षात आनंदित त्या बारा वीर शक्ती; त्या मधुर दानाचे वहनकर्ते होऊन दृढ उभ्या राहतात—अंतःकरणाला पोषण देणारा असा प्रमोद.
Mantra 15
ऋज्राविन्द्रोत आ ददे हरी ऋक्षस्य सूनवि । आश्वमेधस्य रोहिता ॥
इंद्राने ऋक्षाच्या पुत्राला—अश्वमेधासाठी—दोन कपिश अश्व प्रदान केले; ते प्रकाशमय गतीच्या शक्ती आहेत, ते रोहित (लाल-सुवर्ण) बल आहेत, जे अंतरी यज्ञार्पणाला पुढे नेतात.
Mantra 16
सुरथाँ आतिथिग्वे स्वभीशूँरार्क्षे । आश्वमेधे सुपेशसः ॥
हे ऋक्ष-पुत्रा! तो आतिथिग्वाला सुंदर रथ आणि सु-लगाम (सु-नियंत्रित) शक्ती देतो; अश्वमेधात सु-रूप, सु-शोभित ऊर्जाः—प्राण-यज्ञाच्या सिद्ध अर्पणासाठी.
Mantra 17
षळश्वाँ आतिथिग्व इन्द्रोते वधूमतः । सचा पूतक्रतौ सनम् ॥
इंद्र आतिथिग्वाला—वधू-समृद्ध (वधूमत्) त्या जनाला—सहा अश्व देतो. हे पूतक्रतु (शुद्ध संकल्पवंत), तुझ्यासह ही प्राप्ती/लाभ सन्त—स्थिर, चिरस्थायी—राहो.
Mantra 18
ऐषु चेतद्वृषण्वत्यन्तॠज्रेष्वरुषी । स्वभीशुः कशावती ॥
यांत चेतना जागव—वृषण्वती, प्रेरक, वृषभ-बलयुक्त शक्ती; अंतर्ऋज्रेषु—अरुण/ताम्र बलांच्या आत—अरुषी, ज्वालेसारखी रक्तवर्ण। स्वभीशुः—सु-लगामधारी, कशावती—चाबूकधारी—ऊर्जांना त्यांच्या योग्य ध्येयाकडे हाकते.
Mantra 19
न युष्मे वाजबन्धवो निनित्सुश्चन मर्त्यः । अवद्यमधि दीधरत् ॥
हे वाजबन्धवः—बल-समृद्धीने बांधलेले सखेहो—कोणताही मर्त्य तुमच्यावर दोष लावू शकत नाही; कोणतेही शत्रु-मन तुमच्यावर अवद्य—कलंक/त्रुटी—स्थापू शकत नाही.
The hymn asks Indra to come swiftly to the sacrifice, protect the worshippers, and grant wholeness (sumná) and victorious strength (vāja).
It says Indra is sought through both yajña (sacrificial offering) and gīr/gir (inspired hymns and chants), emphasizing the power of ritual plus praise.
It reassures the community that hostile criticism cannot establish a real “fault” over the divine working—Indra’s protection and the righteous order (ṛta) stand firm.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.