Sukta 53
Sukta 8.53
Kaṇva (Kāṇva tradition)
Indra
Triṣṭubh (probable; 8.53 frequently Triṣṭubh in Indra hymns, though confirmation requires full metrical count)
काण्व परंपरेतील हा इंद्रस्तोत्र इंद्राला परम उदार दातृशक्ती म्हणून—बलवानांतील ज्येष्ठ, दुर्गभेदक, आणि ‘गायी’ (किरण/संपत्ती) शोधून काढणारा—समृद्धी व संरक्षण मिळावे म्हणून आवाहन करतो. तो वैरभाव चिरडून टाको, सोमरस तृप्त होईपर्यंत पिऊन घेओ, आणि जीवनाच्या स्पर्धा-संग्रामातून उपासकाला विजयाकडे—गोधन व अश्वबल (शक्ती व गतिमानता)—नेऊन पोहोचवो, अशी प्रार्थना करतो.
Mantras
Mantra 1
उपमं त्वा मघोनां ज्येष्ठं च वृषभाणाम् । पूर्भित्तमं मघवन्निन्द्र गोविदमीशानं राय ईमहे ॥
हे मघवन् इंद्रा! दानशूरांमध्ये तू सर्वोच्च, वृषभ-शक्तींमध्ये तू ज्येष्ठ; पुर/दुर्ग भेदण्यात तू सर्वाधिक समर्थ. हे गोविद् (किरण/गवांचा शोधक), रयि-समृद्धीचा ईशान! आम्ही तुझ्या समृद्धीचे स्वामित्व मिळावे अशी इच्छा करतो.
Mantra 2
य आयुं कुत्समतिथिग्वमर्दयो वावृधानो दिवेदिवे । तं त्वा वयं हर्यश्वं शतक्रतुं वाजयन्तो हवामहे ॥
जो आयु, कुत्स आणि अतिथिग्व यांना पराभूत करतो, आणि दिवसेंदिवस सामर्थ्यात वर्धमान होतो—त्या हर्यश्व (हरित/ताम्र अश्वांचा), शतक्रतु (शत-शक्ती/शत-पराक्रम असलेल्या) तुला, विजयबल जागवीत, आम्ही आवाहन करतो.
Mantra 3
आ नो विश्वेषां रसं मध्वः सिञ्चन्त्वद्रयः । ये परावति सुन्विरे जनेष्वा ये अर्वावतीन्दवः ॥
आमच्यासाठी अद्रि (सोम-पेषण-शिळा) मधुर रस—सर्व माधुर्यांचा सार—ओतोत. जे इन्दवः (सोमबिंदू) परावतीत, जनांमध्ये, पिळले जातात, आणि जे अर्वावतीत, जवळ येथे, पिळले जातात—ते सर्व एकाच आनंदधारेने आमच्याकडे येवोत.
Mantra 4
विश्वा द्वेषांसि जहि चाव चा कृधि विश्वे सन्वन्त्वा वसु । शीष्टेषु चित्ते मदिरासो अंशवो यत्रा सोमस्य तृम्पसि ॥
सर्व द्वेषांचा संहार कर; त्यांना खाली पाडून दूर हटव. सर्व वसु (दीप्तिमान संपदा) आमच्याकडे येवोत. आणि शिष्टेषु—उरलेल्या अंशांतही—मदिरास्वरूप अंशवः (किरणधारा) तुझेच असोत, तिथे जिथे तू सोमाचे तृप्तीपर्यंत पान करतोस.
Mantra 6
आजितुरं सत्पतिं विश्वचर्षणिं कृधि प्रजास्वाभगम् । प्र सू तिरा शचीभिर्ये त उक्थिनः क्रतुं पुनत आनुषक् ॥
आमच्यासाठी त्याला आजितुर—रणात जिंकणारी शक्ती—सत्पती, आणि विश्वचर्षणी—सर्व जनांचा अधिपती—कर. आमच्या प्रजांमध्ये तो भाग-प्रदाता होवो. आणि तुझ्या शचीभिः—प्रभावी शक्तींनी—आम्हाला पुढे ने; तुझे उक्थिनः (स्तुती-गायक) अनुषक्पणे आमच्या अंतरी क्रतु (संकल्पशक्ती) सतत शुद्ध करीत राहतात.
Mantra 7
यस्ते साधिष्ठोऽवसे ते स्याम भरेषु ते । वयं होत्राभिरुत देवहूतिभिः ससवांसो मनामहे ॥
हे (इंद्रा), तुझी जी सर्वाधिक सिद्ध व समर्थ अशी मदत आहे, त्या मदतीसाठी आम्ही तुझेच होऊ—तुझ्या सर्व संग्रामांत. आम्ही, होत्र-स्तुतींनी व देवहूतींनी (देवांना बोलावणाऱ्या आवाहनांनी), पुढे सरसावत, मनात तुला मान्य करून तुलाच अभिलाषितो.
Mantra 8
अहं हि ते हरिवो ब्रह्म वाजयुराजिं यामि सदोतिभिः । त्वामिदेव तममे समश्वयुर्गव्युरग्रे मथीनाम् ॥
हे हरिवः, वाज-समृद्धीची इच्छा करणारे ब्रह्म (स्तुती-वचन) घेऊन, तुझ्या नित्य सहाय्यांनीच मी रण-प्रतियोगितेत प्रवेश करतो. अश्वबल व गो-समृद्धी इच्छित, मथनांच्या (अंतरंग दाब/सोम-मंथन) अग्रभागी, मी केवळ तुलाच इच्छितो आणि तुझ्याशीच संलग्न होतो.
Frequently Asked Questions
The hymn praises Indra, the Vedic power of victory and abundance, described as the fort-breaker and the finder of the “cows” (rays/wealth).
In Vedic poetry, “cows” can mean real cattle and also symbolic “rays” or hidden riches. Calling Indra govid asks him to uncover and release what is concealed—light, prosperity, and strength.
Soma is the offered sacred drink that “fills” Indra with power in the ritual imagery. The hymn links his Soma-satiety with his ability to destroy hostility and bring wealth and victory to the worshipper.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.