Rig Veda 7.55.8: Mandala 7, Sukta 55, Mantra 8
Sukta 7.55
Rishi: Vasiṣṭha (presumptive)
Devata: Sleep/quieting charm applied to the household sphere
Chandas: Triṣṭubh (to be verified)
Samhita Patha (Devanagari)
प्रोष्ठेशया वह्येशया नारीर्यास्तल्पशीवरीः । स्त्रियो याः पुण्यगन्धास्ताः सर्वाः स्वापयामसि ॥
Transliteration
proṣṭheśayā́ vahyeśayā́ nā́rīr yā́s talpaśī́varīḥ | stríyo yā́ḥ púṇya-gándhās tā́ḥ sárvāḥ svāpayāmasi ||
Translation
पलंगावर, अंथरुणावर, आणि नीट पसरलेल्या शय्येवर विसावलेल्या—पुण्य-सुगंध असलेल्या त्या स्त्रिया—त्या सर्वांना आम्ही झोपवितो, शांत विश्रांतीत लोरी देतो.
Word by Word
प्रोष्ठेशयाlying on a bench/raised couch (proṣṭha)
प्रोष्ठेशया:
विशेषण (कर्तृपद-सम्बन्धः) — नारीः इति पदस्य
TypeAdjective
Rootप्रोष्ठ- (प्रातिपदिक) + शे- (धातु, "शे" = शयने) → शय (कृदन्त-प्रत्यय)
वह्येशयाlying on a carried/portable couch (litter)
वह्येशया:
विशेषण — नारीः
TypeAdjective
Rootवह्य- (प्रातिपदिक; ‘वाह्य/वह्य’ = वहनीय/वाह्य, ‘carried/borne’/‘portable’) + शे- (धातु) → शय (कृदन्त)
एशयाlying/resting (eager/active ones; epithet)
एशया:
विशेषण — नारीः
TypeAdjective
Rootएष- (प्रातिपदिक; ‘एष’ = शीघ्र/गतिमान्/उत्सुक) + शे- (धातु) → शय (कृदन्त)
नारीःwomen
नारीः:
कर्म (स्वापयामसि इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootनारी- (प्रातिपदिक)
याःwho/which
याः:
सम्बन्ध/विशेषण — नारीः (याः … नारीः)
TypePronoun (relative)
Rootयद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तल्पशीवरीः(those) having bed-and-coverlet; bedded/with coverlets
तल्पशीवरीः:
विशेषण/अप्पोजिशन — याः (नारीः)
TypeNoun (compound) / Adjective used substantively
Rootतल्प- (प्रातिपदिक ‘bed’) + शीवरी- (प्रातिपदिक; ‘coverlet/blanket’, RV-विशेष)
स्त्रियःwomen
स्त्रियः:
कर्तृ/उद्देश्य-सम्बन्ध (पुनरुक्त-सम्बोधन/विषय-निर्देशः)
TypeNoun
Rootस्त्री- (प्रातिपदिक)
याःwho
याः:
सम्बन्ध/विशेषण — स्त्रियः
TypePronoun (relative)
Rootयद्- (सर्वनाम)
पुण्यगन्धाःof auspicious fragrance
पुण्यगन्धाः:
विशेषण — स्त्रियः
TypeAdjective
Rootपुण्य- (प्रातिपदिक ‘auspicious’) + गन्ध- (प्रातिपदिक ‘scent’) → गन्धा (बहुव्रीहि)
ताःthose (them)
ताः:
कर्म — स्वापयामसि
TypePronoun (demonstrative)
Rootतद्- (सर्वनाम)
सर्वाःall
सर्वाः:
विशेषण — ताः
TypeAdjective
Rootसर्व- (प्रातिपदिक)
स्वापयामसिwe cause (them) to sleep / we lull
स्वापयामसि:
क्रिया; कर्ता = वयम् (अध्याहृत)
TypeVerb
Root√स्वप् (धातु ‘to sleep’) ; causative: स्वापय-
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.