Rig Veda Sukta 3
Mandala 5Sukta 312 Mantras

Sukta 3

Sukta 5.3

Rishi

Vasiṣṭha (traditional for RV 5.3)

Devata

Agni (as embodying Varuṇa, Mitra, Indra)

Chandas

Triṣṭubh

हा सूक्त अग्नीची स्तुती करतो—तो बहुरूपी दैवी शक्ती आहे; प्रज्वलित झाल्यावर तो वरुणाचा सार्वभौम ऋत-नियम, मित्राची सुसंवादी मैत्री, आणि इंद्राचे विजयशील पराक्रम धारण करतो. यात अग्नीला विनंती आहे की तो उपासकाला दोष/पाप, शत्रुत्वपूर्ण वाणी, तसेच गुप्त किंवा उघड हानीपासून वाचवो; शाप दूर करो आणि वसु—कल्याण व समृद्धी—यांकडे योग्य गती (याम) पुन्हा प्रस्थापित करो.

Mantras

Mantra 1

त्वमग्ने वरुणो जायसे यत्त्वं मित्रो भवसि यत्समिद्धः । त्वे विश्वे सहसस्पुत्र देवास्त्वमिन्द्रो दाशुषे मर्त्याय ॥

हे अग्ने, तू वरुणरूपाने जन्मास येतोस; समिद्ध झाल्यावर तू मित्र होतोस. हे सहसपुत्रा, तुझ्यातच सर्व देव आहेत; दान करणाऱ्या मर्त्यासाठी तू इंद्र आहेस—बल व विजय देणारा.

Mantra 2

त्वमर्यमा भवसि यत्कनीनां नाम स्वधावन्गुह्यं बिभर्षि । अञ्जन्ति मित्रं सुधितं न गोभिर्यद्दम्पती समनसा कृणोषि ॥

हे स्वधावन्, जेव्हा तू तरुण शक्तींचे गूढ नाव धारण करतोस, तेव्हा तू अर्यमन् होतोस. जणू सुस्थित किरणांनी अभिषेक करावा तसे ते मित्राचा अभिषेक करतात; आणि जेव्हा तू घरातील दोन्ही अधिपतींना एकमन करतोस, तेव्हा अस्तित्वात सुसंवाद स्थापन करतोस.

Mantra 3

तव श्रिये मरुतो मर्जयन्त रुद्र यत्ते जनिम चारु चित्रम् । पदं यद्विष्णोरुपमं निधायि तेन पासि गुह्यं नाम गोनाम् ॥

हे रुद्र! तुझ्या श्रीसाठी मरुत् स्वतःला तेजस्वी करतात; कारण तुझा जन्म रम्य व अद्भुत-चित्र आहे. विष्णूचे अनुपम पद जेव्हा स्थापित होते, तेव्हाच्याच त्या सामर्थ्याने तू रश्मी—प्रकाश-गायी—यांचे गुह्य नाव जपतोस.

Mantra 4

तव श्रिया सुदृशो देव देवाः पुरू दधाना अमृतं सपन्त । होतारमग्निं मनुषो नि षेदुर्दशस्यन्त उशिजः शंसमायोः ॥

हे देव! तुझ्या श्रीमुळे देवगण सु-दृश्य होतात, अमृतत्वाची अनेक रूपे धारण करीत. मनुष्यांनी अंतरी होतृ अग्नीला आसन दिले आहे; उशिज्—उत्सुक जन—यथार्थ स्तुतीच्या शोधात, समृद्धीच्या लाभासाठी त्याची सेवा करतात.

Mantra 5

न त्वद्धोता पूर्वो अग्ने यजीयान्न काव्यैः परो अस्ति स्वधावः । विशश्च यस्या अतिथिर्भवासि स यज्ञेन वनवद्देव मर्तान् ॥

हे अग्ने! तुझ्यापूर्वी कोणताही होतृ नाही; तुझ्याहून अधिक यज्ञीय कोणी नाही; काव्य-ऋषींमध्येही तुझ्याहून श्रेष्ठ कोणी नाही, हे स्वधावन् (स्वशक्तिमान)। ज्या जनांसाठी तू स्वागतार्ह अतिथी होतोस, तो मर्त्य यज्ञाच्या द्वारा, हे देव-शक्ती, मानवी शक्तींना (सत्क्रमात व अधिकारात) जिंकून घेतो.

Mantra 6

वयमग्ने वनुयाम त्वोता वसूयवो हविषा बुध्यमानाः । वयं समर्ये विदथेष्वह्नां वयं राया सहसस्पुत्र मर्तान् ॥

हे अग्ने, तुझ्या ओट्या (रक्षणा)मुळे आम्ही—वसु (समृद्धी) इच्छिणारे, हविषाने जागृत झालेले—विजय मिळवू. आम्ही समर्यात, दिवसांच्या विदथ/सभांमध्ये; आणि हे सहसाचा पुत्रा, रयी (संपत्ती)च्या बळावर आम्ही मर्त्यांच्या शक्तींवर/प्रतिद्वंद्व्यांवर जय मिळवू.

Mantra 7

यो न आगो अभ्येनो भरात्यधीदघमघशंसे दधात । जही चिकित्वो अभिशस्तिमेतामग्ने यो नो मर्चयति द्वयेन ॥

जो आमच्यावर पाप व अपराध लादतो, आणि दुष्ट-वक्त्यावर अघ (अमंगल) रोवतो—हे चिकीत्त्व (विवेकी) अग्ने, ही अभिशस्ति (शत्रु-शाप) नष्ट कर. जो उघड व गुप्त अशा द्विविध रीतीने आम्हांवर आघात करतो, त्याला प्रतिघाताने चिरडून टाक.

Mantra 8

त्वामस्या व्युषि देव पूर्वे दूतं कृण्वाना अयजन्त हव्यैः । संस्थे यदग्न ईयसे रयीणां देवो मर्तैर्वसुभिरिध्यमानः ॥

या उषःप्रभाती, हे देवा, प्राचीनांनी तुला दूत करून हव्यांनी यजन केले. आणि हे अग्ने, रयींच्या स्थिर आसनात तू जेव्हा गमन करतोस—मर्त्यांनी वसु (शुभ द्रव्ये) यांनी प्रज्वलित केलेला—तेव्हा देव मानव-पात्रात प्रकट होऊन दीप्त होतो.

Mantra 9

अव स्पृधि पितरं योधि विद्वान्पुत्रो यस्ते सहसः सून ऊहे । कदा चिकित्वो अभि चक्षसे नोऽग्ने कदाँ ऋतचिद्यातयासे ॥

हे अग्ने, पित्याशी अधोमुख स्पर्धा कर; जाणत्या पुत्राप्रमाणे युद्ध कर—तू जो सहस (बल) याचा सूनू आहेस, गूढ कर्मात स्थित आहेस. हे चिकीत्त्वन् (विवेकी), तू केव्हा आपल्या दृष्टीने आम्हांला पाहशील? हे अग्ने, केव्हा तू ऋत (सत्य-नियम) याच्याच बळावर आमचा मार्ग पुढे ढकलून, अडथळे दूर करशील?

Mantra 10

भूरि नाम वन्दमानो दधाति पिता वसो यदि तज्जोषयासे । कुविद्देवस्य सहसा चकानः सुम्नमग्निर्वनते वावृधानः ॥

जो वंदनात नतमस्तक होतो, तो नामात विपुल (कल्याण) स्थापन करतो—जर तू ते स्वीकारशील, हे वसो (वसु/धन) यांचे पिता. देवाच्या सहस (पराक्रम)ात आनंदित, वाढत वाढत अग्नी सुम्न (अनुग्रह, अंतःकल्याण) प्राप्त करतो, नाही का?

Mantra 11

त्वमङ्ग जरितारं यविष्ठ विश्वान्यग्ने दुरिताति पर्षि । स्तेना अदृश्रन्रिपवो जनासोऽज्ञातकेता वृजिना अभूवन् ॥

तूच, हे यविष्ठ (अतिनव, सर्वात तरुण) अग्ने, जरीतार (स्तोता) याला सर्व दुरितांपलीकडे पार नेतोस. चोर उघड झाले; रिपु-जन—ज्यांचा केत (हेतू) अज्ञात होता—वृजिन (कुटिल) शक्ती ठरले.

Mantra 12

इमे यामासस्त्वद्रिगभूवन्वसवे वा तदिदागो अवाचि । नाहायमग्निरभिशस्तये नो न रीषते वावृधानः परा दात् ॥

हे याम (गती/मार्ग) तुझ्याकडे—वसु, कल्याण-समृद्धीकडे—वळले आहेत; तेच आमचे अपराध म्हणून उच्चारले गेले आहे. पण हा अग्नी आमच्यासाठी अभिशापाचा हेतु नाही; वाढत असताना तो बाधित होत नाही—तो ती अनिष्टता आमच्यापासून दूर घालवितो.

Frequently Asked Questions

It teaches that the ritual fire is one divine power showing different functions: Varuṇa as moral order, Mitra as harmony and friendship, and Indra as strength and victory for the worshiper.

It seeks relief from guilt and sin (āgas/enās) and asks Agni to repel curses, slander, and attacks that come both openly and secretly.

It is suited for recitation while kindling and offering into the fire, especially when seeking protection, purification of faults, and a return to right direction and prosperity.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App