Rig Veda 3.36.8: Mandala 3, Sukta 36, Mantra 8

Sukta 3.36

Rishi: Viśvāmitra Gāthina.

Devata: Indra (Vṛtra-slayer; Soma-chooser).

Chandas: Triṣṭubh (probable).

Samhita Patha (Devanagari)

ह्रदा इव कुक्षयः सोमधानाः समी विव्याच सवना पुरूणि । अन्ना यदिन्द्रः प्रथमा व्याश वृत्रं जघन्वाँ अवृणीत सोमम् ॥

Transliteration

hradā́ iva kukṣáyaḥ soma-dhā́nāḥ samī́ vivyāca sávānā purū́ṇi | ánnā yád índraḥ prathamā́ vyā́śa vṛtráṃ jaghanvā́m̐ avṛṇīta sómam ||

Translation

ह्रदांप्रमाणे, सोम धारण करणाऱ्या कुक्षी (गर्भ-आश्रय) एकत्र पसरून अनेक सवनांत विस्तृत झाल्या. जेव्हा इंद्राने प्रथम अन्न-रस (पोषणे) प्रकट केली, तेव्हा वृत्राचा वध करून त्याने स्वतःसाठी सोमाची निवड केली.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ह्रदा: by/like a lake; in a lake
• ह्रदा: Karaṇa (उपमान-तुल्यकरणे ‘इव’ सह) / Adhikaraṇa (यदि सप्तमी)
• Type: Noun
• Root: ह्रद (प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)

• कुक्षयः: bellies, wombs; cavities
• कुक्षयः: Kartā (विव्याच इत्यस्य) / विषय-कर्तृ
• Type: Noun
• Root: कुक्षि (प्रातिपदिक)

• सोमधानाः: holding/containing Soma
• सोमधानाः: Kartā-विशेषण
• Type: Adjective (Noun-like) / Epithet
• Root: सोम-धाना (बहुव्रीहि/कर्मधारय-प्रातिपदिक; ‘सोमं धत्ते/धारयति’ इति)

• समी: together, completely
• समी: —
• Type: Indeclinable (preverbial adverb)
• Root: सम् (उपसर्ग) + इ (अव्यय-रूप ‘समी’)

• विव्याच: has spread out, has extended
• विव्याच: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √व्यच् (व्यचँ) ‘विस्तारे/विवेके’

• सवनानि: pressings (Soma-pressings), libations
• सवनानि: Karma
• Type: Noun
• Root: सवन (प्रातिपदिक)

• पुरूणि: many
• पुरूणि: Karma-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: पुरु (प्रातिपदिक)

• अन्ना: foods, nourishment
• अन्ना: Karma
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)

• यत्: which (foods)
• यत्: Karma (यद्… तद्-सम्बन्धे)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Kartā
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• प्रथमा: first, foremost
• प्रथमा: Karma-विशेषण / —
• Type: Adjective (ordinal)
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• व्याश: attained, obtained (took)
• व्याश: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √अश् (अश्नुते/अश्नाति) ‘व्याप्तौ/अशने’ उपसर्गः वि-; वैदिक रूप ‘व्याश’ = लिट्/लुङ्-आर्षरूप (परस्मै) ‘व्य-अश्’

• वृत्रम्: Vṛtra (the obstructor)
• वृत्रम्: Karma (जघन्वान् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक)

• जघन्वान्: having slain
• जघन्वान्: Kartā-विशेषण
• Type: Verbal adjective (participle)
• Root: √हन् (हनँ हिंसायाम्) ; क्त्वान्त/परिप्रास-पर्यायः: ‘जघन्वान्’ (परफेक्ट-भागवत्/कृदन्त-प्रयोगः)

• अवृणीत: chose, selected
• अवृणीत: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √वृ (वृञ्/वृणोति) ‘वरणे’ उपसर्गः अ- (आगम/प्रत्यय)

• सोमम्: Soma
• सोमम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)