Sukta 127

Mantra 1

अग्निं होतारं मन्ये दास्वन्तं वसुं सूनुं सहसो जातवेदसं विप्रं न जातवेदसम् । य ऊर्ध्वया स्वध्वरो देवो देवाच्या कृपा । घृतस्य विभ्राष्टिमनु वष्टि शोचिषाजुह्वानस्य सर्पिषः ॥

मी अग्नीला होता मानतो—दानशील, वसु-समृद्ध, सहस (बल) याचा पुत्र, जातवेदस्, विप्र—होय, तोच जातवेदस्। ज्याचा स्वध्वर यज्ञ स्वतःच्या सरळ ऊर्ध्व मार्गाने वर उठतो असा तो देव, देवांच्या कृत्पा (कृपा/रचनाशक्ती)सह—घृताच्या दीप्तीचा मागोवा घेत—आपल्या शोचिष् (ज्वाला)ने, आहुती अर्पिलेल्या सर्पिष् (घृत)कडे प्रवृत्त होतो.

Mantra 2

यजिष्ठं त्वा यजमाना हुवेम ज्येष्ठमङ्गिरसां विप्र मन्मभिर्विप्रेभिः शुक्र मन्मभिः । परिज्मानमिव द्यां होतारं चर्षणीनाम् । शोचिष्केशं वृषणं यमिमा विशः प्रावन्तु जूतये विशः ॥

हे यजिष्ठा! आम्ही यजमान तुला हाक देतो—अङ्गिरसांमध्ये ज्येष्ठ, हे विप्रा—मन्म (प्रेरित विचार)ांनी, उज्ज्वल मन्मांनी। जसा परिज्मान आकाशात परिक्रमा करतो, तसा तू जनांचा होता आहेस; शोचिष्केश (ज्वाला-केश), वृषण (बलवान)—या विशः (समुदाय/जन) त्याला जूतये (वेग/प्रेरणा)साठी पुढे नेवोत, या विशः.

Mantra 3

स हि पुरू चिदोजसा विरुक्मता दीद्यानो भवति द्रुहंतरः परशुर्न द्रुहंतरः । वीळु चिद्यस्य समृतौ श्रुवद्वनेव यत्स्थिरम् । निःषहमाणो यमते नायते धन्वासहा नायते ॥

तो (अग्नी) बहुविध सामर्थ्य असूनही, सुवर्णदीप्त तेजाने झळकत, अधिकच भयंकर प्रहारक होतो—कुऱ्हाडीप्रमाणे, अधिकच भयंकर प्रहारक। त्याच्या संघर्षात वनवृक्षासारखे स्थिर असलेलेही झुकते. तो निःसह (अपराजेय) होऊन पुढे सरकतो; तो मागे हटत नाही—विस्तीर्ण अवकाश जिंकूनही तो मागे हटत नाही.

Mantra 4

दृळ्हा चिदस्मा अनु दुर्यथा विदे तेजिष्ठाभिररणिभिर्दाष्ट्यवसेऽग्नये दाष्ट्यवसे । प्र यः पुरूणि गाहते तक्षद्वनेव शोचिषा । स्थिरा चिदन्ना नि रिणात्योजसा नि स्थिराणि चिदोजसा ॥

दृढ असलेल्या अडथळ्याही त्याच्या मागे झुकतात; आणि दुर्गम वाटाही जाणण्याजोग्या होतात. अत्यंत प्रज्वलित अरणी (अग्निमंथन-दांडे) यांनी तो आपल्या सहाय्यासाठी अग्नी प्रज्वलित करतो—आपल्या सहाय्यासाठी अग्नी प्रज्वलित करतो. जो अनेक आवरणे भेदून पुढे जातो, तो आपल्या शोचिषा (ज्वाळेने) लाकूड तोडणाऱ्यासारखा वन छेदतो. आपल्या ओजाने तो स्थिर अन्न-आधारालाही फोडतो; आणि स्थिर वस्तूंनाही आपल्या ओजाने फोडतो.

Mantra 5

तमस्य पृक्षमुपरासु धीमहि नक्तं यः सुदर्शतरो दिवातरादप्रायुषे दिवातरात् । आदस्यायुर्ग्रभणवद्वीळु शर्म न सूनवे । भक्तमभक्तमवो व्यन्तो अजरा अग्नयो व्यन्तो अजराः ॥

ऊर्ध्व लोकांत आम्ही त्याच्या बलवर्धक पोषणाचे ध्यान करतो—तो जो रात्री दिवसा पेक्षाही अधिक दर्शनीय आहे, आणि अपरिपक्व जीवनासाठी दिवसा पेक्षाही अधिक प्रकाशदाता आहे. तो दृढ पकडीप्रमाणे आपले आयुष्य धरून ठेवतो; पुत्रासाठी जशी विस्तीर्ण शरण, तशी तो विशाल शरण आहे. वाटलेले आणि न वाटलेले—दोन्हींना—तो सहाय्याचा भाग देतो; अजर अग्नी (अग्नी-शक्ती) सहाय्य पसरवितात, अजर अग्नी सहाय्य पसरवितात.

Mantra 6

स हि शर्धो न मारुतं तुविष्वणिरप्नस्वतीषूर्वरास्विष्टनिरार्तनास्विष्टनिः । आदद्धव्यान्याददिर्यज्ञस्य केतुरर्हणा । अध स्मास्य हर्षतो हृषीवतो विश्वे जुषन्त पन्थां नरः शुभे न पन्थाम् ॥

तो खरोखर मरुत्-गणासारखा आहे—प्रचंड नाद करणारा. कर्मांच्या फलदायी क्षेत्रांत तो इष्ट-नेता आहे; संकटांतही तोच इष्ट-नेता आहे. तो हव्ये स्वीकारतो; तोच स्वीकारकर्ता—यज्ञाचा केतु (ध्वज-चिन्ह), वंदनीय. मग, जेव्हा तो हर्षित होऊन, हृषीवान् (उत्साह-बलाने परिपूर्ण) होतो, तेव्हा सर्व नर त्याचा शुभ पंथ—कल्याणाचा पंथ जसा—आनंदाने स्वीकारतात.

Mantra 7

द्विता यदीं कीस्तासो अभिद्यवो नमस्यन्त उपवोचन्त भृगवो मथ्नन्तो दाशा भृगवः । अग्निरीशे वसूनां शुचिर्यो धर्णिरेषाम् । प्रियाँ अपिधीँर्वनिषीष्ट मेधिर आ वनिषीष्ट मेधिरः ॥

पुन्हा पुन्हा, जेव्हा कीर्तिगायक उर्ध्वदृष्टीने नमस्कार करतात आणि वाणी उच्चारतात, तेव्हा भृगु-गण मथन करीत दान-समर्पण करतात. अग्नी वसूंवर अधिपती आहे; तो शुचि (पवित्र) असून त्यांचा धारक व आधार आहे. मेधावी (बुद्धिमान) आमच्यासाठी प्रिय, गुप्त निधी जिंकू दे; मेधावी ते आमच्यासाठी प्राप्त करू दे.

Mantra 8

विश्वासां त्वा विशां पतिं हवामहे सर्वासां समानं दम्पतिं भुजे सत्यगिर्वाहसं भुजे । अतिथिं मानुषाणां पितुर्न यस्यासया । अमी च विश्वे अमृतास आ वयो हव्या देवेष्वा वयः ॥

आम्ही तुम्हाला सर्व विशांचा (जनसमूहांचा) पति म्हणून हाक देतो—सर्वांचा समान दम्पति (गृहस्वामी) म्हणून—तुमच्या पोषक सान्निध्याचा लाभ घेण्यासाठी, सत्यगिर् (सत्य-वाणी) वाहणाऱ्याचा लाभ घेण्यासाठी. तुम्ही मनुष्यांचे अतिथी—ज्याची जवळीक व आसन पित्याप्रमाणे आहे. आणि ते सर्व अमृत (अमर) देवगण हव्ये देवांकडे घेऊन जावोत; आमची शक्ती/समृद्धीही तिकडे घेऊन जावोत.

Mantra 9

त्वमग्ने सहसा सहन्तमः शुष्मिन्तमो जायसे देवतातये रयिर्न देवतातये । शुष्मिन्तमो हि ते मदो द्युम्निन्तम उत क्रतुः । अध स्मा ते परि चरन्त्यजर श्रुष्टीवानो नाजर ॥

हे अग्ने! तू आपल्या सहसा (पराक्रमाने) सर्वाधिक जिंकणारा आहेस; देवतातेय (देवत्व-प्राप्ती) यासाठी तू अत्यंत शुष्मिन् (बलवान) होऊन जन्मास येतोस—त्या देवतातेयासाठी जणू रयि (समृद्धी)च. कारण तुझा मद (उत्साह) सर्वाधिक बलवान आहे, तुझे द्युम्न (दीप्ती/यश) सर्वाधिक प्रकाशमान आहे, आणि तुझा क्रतु (संकल्प-शक्ती) अत्यंत प्रभावी आहे. मग, हे अजर (अवृद्ध/अविनाशी), तुझ्या भोवती श्रुष्टीवान (ऐकणारे/आज्ञाधारक) जन परिक्रमा करीत राहतात—अजराप्रमाणे अजर.

Mantra 10

प्र वो महे सहसा सहस्वत उषर्बुधे पशुषे नाग्नये स्तोमो बभूत्वग्नये । प्रति यदीं हविष्मान्विश्वासु क्षासु जोगुवे । अग्रे रेभो न जरत ऋषूणां जूर्णिर्होत ऋषूणाम् ॥

तुमच्यासाठी—पराक्रमाने पराक्रमी अशा त्या महानासाठी, उषर्बुध (उषेचे जागरण करणारा) यासाठी, पशुषे (पोषक/वृद्धिदाता) यासाठी—हा स्तोम अग्नीसाठी होवो. हविष्मान (हविष्य-धारी यजमान) त्याला सर्व क्षासु (लोक/आवास) मध्ये हाक मारतो तेव्हा तो प्रत्युत्तर देतो. अग्रभागी, रेभ (गायक) याप्रमाणे, तो जरा पावत नाही—ऋषींचा जूर्णि (वेगवान) होतृ, ऋषींचा वेगवान होतृ.

Mantra 11

स नो नेदिष्ठं ददृशान आ भराग्ने देवेभिः सचनाः सुचेतुना महो रायः सुचेतुना । महि शविष्ठ नस्कृधि संचक्षे भुजे अस्यै । महि स्तोतृभ्यो मघवन्त्सुवीर्यं मथीरुग्रो न शवसा ॥

हे अग्ने! जो प्रत्यक्ष दिसलेला आहेस, तो आम्हांसाठी नेदिष्ठ (अतिनिकट) दर्शन घेऊन ये; देवांसह, आपल्या सुचेतुना (उज्ज्वल बुद्धी) ने संयुक्त होऊन ये—त्याच सुचेतुनेने महान रयि (समृद्धी) घेऊन ये. हे अतिशय शक्तिमान! हे आमच्यासाठी महान कर—या कर्मात आमच्या संचक्षे (सह-दर्शन/सम्यक् दृष्टी) साठी, आणि आमच्या भुजे (अनुभव/भोग) साठी. हे मघवन्! स्तोत्रकर्त्यांना महान सुवीर्य (श्रेष्ठ वीर्य/पराक्रम) दे—उग्राप्रमाणे, बलाने मथणारा.