Sukta 121

Mantra 1

कदित्था नॄँ: पात्रं देवयतां श्रवद्गिरो अङ्गिरसां तुरण्यन् । प्र यदानड्विश आ हर्म्यस्योरु क्रंसते अध्वरे यजत्रः ॥

देवयाजक मनुष्यांचा तो पात्र कसा होतो—जो अङ्गिरसांच्या श्रवणीय गीत-वाणीला ऐकतो आणि वेगाने धावतो? तो पुढे सरकला की जनांनाही पुढे नेतो; अध्वर-यज्ञात यजनीय तो गृहात उरु (विस्तीर्ण) पाऊल टाकतो.

Mantra 2

स्तम्भीद्ध द्यां स धरुणं प्रुषायदृभुर्वाजाय द्रविणं नरो गोः । अनु स्वजां महिषश्चक्षत व्रां मेनामश्वस्य परि मातरं गोः ॥

त्याने द्यौला स्तंभित केले आणि धरण (आधार) प्रस्थापित केला; ऋभुने वाज (समृद्धी)साठी द्रविण (धन) पिळून काढले—गोचा नर. महिषाने स्वज (स्वयं-जन्मलेले) पाहिले; विस्तृत-कर्मिणी मेना पाहिली—गोमातेचा, अश्विणी (घोडी)च्या गूढ स्रोताचा, त्याने सर्व बाजूंनी वेढा घातला.

Mantra 3

नक्षद्धवमरुणीः पूर्व्यं राट् तुरो विशामङ्गिरसामनु द्यून् । तक्षद्वज्रं नियुतं तस्तम्भद्द्यां चतुष्पदे नर्याय द्विपादे ॥

त्याने अरुणीच्या प्राचीन ह्वान (आवाहन)ाला उत्तर दिले—तो राजा, जनांसाठी त्वरित, अङ्गिरसांच्या दिवसांचा अनुगामी. त्याने नियुत (जोडलेला) वज्र घडविला; चतुष्पदांसाठी आणि नर्य (मानव) द्विपदांसाठी त्याने द्यौला स्तंभित केले.

Mantra 4

अस्य मदे स्वर्यं दा ऋतायापीवृतमुस्रियाणामनीकम् । यद्ध प्रसर्गे त्रिककुम्निवर्तदप द्रुहो मानुषस्य दुरो वः ॥

तुझ्या बळाच्या या मदात, ऋतासाठी स्वर्ग्य, तेजस्वी प्रकाश दे—उस्रिया (दीप्त गायी/किरणे) यांचे ते मुख, जे रोखले गेले होते व झाकले गेले होते. कारण अग्र-प्रसर्गात त्रिककुम् (त्रिशिखरी शक्ति) जेव्हा (अडथळा) परत फिरवते, तेव्हा ती मनुष्याची द्रुह (कपट/द्रोह) दूर लोटते आणि (बंद) दारे उघडते.

Mantra 5

तुभ्यं पयो यत्पितरावनीतां राधः सुरेतस्तुरणे भुरण्यू । शुचि यत्ते रेक्ण आयजन्त सबर्दुघायाः पय उस्रियायाः ॥

तुझ्यासाठी ते पोषक पयः (दूध) आणि ते राधः (समृद्धी), जे दोन्ही पितरांनी आणून दिले—सुरेतस् (शुद्ध/उत्तम वीर्य), त्या तु॒रण (वेगवान) ऊर्जेसाठी जी आम्हाला पार नेते. आणि त्यांनी तुला अर्पिलेले शुचि रेक्ण (उजळ धन/वैभव)—सबर्दुघा (प्रचुर-दुग्धा) उस्रिया (दीप्त गाय/किरण) चे पयः, म्हणजे प्रकाशमय पोषणधारा.

Mantra 6

अध प्र जज्ञे तरणिर्ममत्तु प्र रोच्यस्या उषसो न सूरः । इन्दुर्येभिराष्ट स्वेदुहव्यैः स्रुवेण सिञ्चञ्जरणाभि धाम ॥

मग ती त॒रणि (पार नेणारी) शक्ति जन्मते; ती आपल्या सामर्थ्यानेच मत्त होवो; ती उषेवर सूर्याप्रमाणे प्रकाशते. इन्दु (सोम) स्वेदुहव्यैः (स्वतः ओढून आणणाऱ्या आहुतीं) सह, स्रुव (करछुल) ने ओतत, अस्तित्वाच्या स्थिर धामांना/आसनांना सिंचित करतो.

Mantra 7

स्विध्मा यद्वनधितिरपस्यात्सूरो अध्वरे परि रोधना गोः । यद्ध प्रभासि कृत्व्याँ अनु द्यूननर्विशे पश्विषे तुराय ॥

जेव्हा सु-प्रज्वलित समिधा (स्विध्मा) आपली सेवा-क्रिया (अपस्यात्) सिद्ध करते, तेव्हा यज्ञात सूर्य गो (गोः) च्या रोधन—तिच्या कुंपण/आवरण—याभोवती परिक्रमा करतो. आणि जेव्हा तू प्रकट होऊन तेजस्वी होतोस, दिवसेंदिवस कृत्व्य (घडविणारे श्रम) यांच्या अनुक्रमाचा पाठपुरावा करीत, तू अखंड वाढीसाठी आणि पशु/धनाच्या शीघ्र प्राप्तीसाठी (तुराय) येतोस.

Mantra 8

अष्टा महो दिव आदो हरी इह द्युम्नासाहमभि योधान उत्सम् । हरिं यत्ते मन्दिनं दुक्षन्वृधे गोरभसमद्रिभिर्वाताप्यम् ॥

तूने दिव्य महान शक्तीचे (महो दिवः) आस्वादन केले आहे; येथे तू आपल्या दोन हरी (हरी)—दोन तांबूस/हरित शक्ती—द्युम्न (तेज) जिंकणाऱ्या त्या उत्स (उत्सम्) साठी युद्धात लावतोस. जेव्हा ते तुझ्यासाठी मन्दिन हरी—आनंद-बल—दूधून काढतात, वाढीसाठी, प्रकाश-ग्रहणात वेगवान, अद्रि (दगड) यांनी पिळलेले, वाऱ्याने प्रेरित.

Mantra 9

त्वमायसं प्रति वर्तयो गोर्दिवो अश्मानमुपनीतमृभ्वा । कुत्साय यत्र पुरुहूत वन्वञ्छुष्णमनन्तैः परियासि वधैः ॥

हे बलवान (ऋभ्वा), तू गो (गोः) समोरचा आयस (लोखंड) अडथळा परत फिरवून दूर करतोस; दिवःची ती अश्मान (स्वर्गीय शिला) जी खाली आणली होती, तिलाही. आणि जिथे, हे पुरुहूत (बहु-आहूत), कुत्सासाठी तू पाठलाग करीत, अनंत प्रहारांनी (अन्तैः वधैः) शुष्णाभोवती परिभ्रमण करतोस—जोवर तो अडसर उधळून पडत नाही.

Mantra 10

पुरा यत्सूरस्तमसो अपीतेस्तमद्रिवः फलिगं हेतिमस्य । शुष्णस्य चित्परिहितं यदोजो दिवस्परि सुग्रथितं तदादः ॥

पूर्वी, जेव्हा सूर्य तमाने गिळून टाकल्यासारखा लपला होता, हे अद्रिवः (शिला-धारी), तू त्याची भटकती अस्त्र-हेति घाव घालून पाडून चुरडलीस. आणि शुष्णाचे जे बळ सर्वत्र—द्युलोकाभोवती घट्ट गाठीसारखे—आवळून ठेवले होते, तेही तू तेव्हा हिरावून घेऊन उघडून फोडून टाकलेस.

Mantra 11

अनु त्वा मही पाजसी अचक्रे द्यावाक्षामा मदतामिन्द्र कर्मन् । त्वं वृत्रमाशयानं सिरासु महो वज्रेण सिष्वपो वराहुम् ॥

तुझ्या मागोमाग महती तेजस्वी शक्ती चक्रासारख्या प्रवृत्त झाल्या; हे इंद्रा, तुझ्या कर्माने द्यावा-क्षामा (द्यौ व पृथ्वी) आनंदित होतात. सिरासु (प्रवाह-मार्गांत) शयित असलेल्या वृत्र—त्या महावराहाला—तू वज्राने घायाळ केलेस आणि अडलेले मार्ग उघडलेस.

Mantra 12

त्वमिन्द्र नर्यो याँ अवो नॄन्तिष्ठा वातस्य सुयुजो वहिष्ठान् । यं ते काव्य उशना मन्दिनं दाद्वृत्रहणं पार्यं ततक्ष वज्रम् ॥

हे इंद्रा, तू नर्यो (मानव/वीर) यांच्यासाठी त्या वीर्यवान सहाय्यांसह उभा राहतोस—सुसंयोजित, वाऱ्यासारखे श्रेष्ठ वहनकर्ते. कवी उशना काव्याने तुला दिलेली ती मन्दिन (आनंददायक) शक्तीच त्याने दूरवर पोहोचणाऱ्या वृत्रहण वज्ररूपाने घडवली.

Mantra 13

त्वं सूरो हरितो रामयो नॄन्भरच्चक्रमेतशो नायमिन्द्र । प्रास्य पारं नवतिं नाव्यानामपि कर्तमवर्तयोऽयज्यून् ॥

हे इंद्रा! तू सूर्याप्रमाणे आपल्या हरित (सुवर्ण) शक्तींनी मनुष्यांना आनंदित करतोस; आणि तू चक्र असे धारण करतोस, जसे वेगवान अश्व ते वहन करतो. तू त्यांना दूरच्या पार तीरावर नेलेस—नाव्या (नौकायोग्य) नव्वद प्रवाहांच्या पलीकडे—आणि जे यज्ञ करीत नाहीत त्या अयज्यूंचा गर्त तू दूर वळवून/हटवून दिलास.

Mantra 14

त्वं नो अस्या इन्द्र दुर्हणायाः पाहि वज्रिवो दुरितादभीके । प्र नो वाजान्रथ्यो अश्वबुध्यानिषे यन्धि श्रवसे सूनृतायै ॥

हे वज्रिवन् इंद्रा! या दुर्धर्ष दुःखापासून आणि जवळच येणाऱ्या दुरित (वाकड्या भ्रांती-गती) पासून आम्हांला वाचव. आमच्यासाठी ‘वाज’—कार्यकारी बल-समृद्धी—पुढे आण: रथ्य (प्रवासयोग्य) आणि अश्वबुध्य (अश्वासारखी जागृत), आमच्या वृद्धीसाठी, तेजस्वी ‘श्रवस्’ (कीर्ती) साठी, आणि ‘सूनृता’ (सत्य-मधुर वाणी) साठी.

Mantra 15

मा सा ते अस्मत्सुमतिर्वि दसद्वाजप्रमहः समिषो वरन्त । आ नो भज मघवन्गोष्वर्यो मंहिष्ठास्ते सधमादः स्याम ॥

हे वाज-प्रमहा (समृद्धीचा महान दाता)! आमच्यापासून तुझी सुमति (कल्याणकारी कृपा) दूर जाऊ नये; वृद्धीचे प्रवाह (समिषः) आम्हांला निवडून आमच्याकडे एकत्र येवोत. हे मघवन्! गोषु-अर्यः—दीप्त गायी/किरणांचे धन—यात आम्हांला सहभागी कर; तुझ्या सधमाद (सामूहिक आनंद) मध्ये आम्ही तुझे सर्वाधिक समृद्ध सहचर होवो.