Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 66, Shloka 10

कुम्भकर्णप्रस्थानम् तथा अङ्गदप्रेरणा

Kumbhakarna’s sortie and Angada’s rallying of the Vanaras

Devanagari script

प्रांशुभिर्गिरिशृङ्गैश्चशिलाभिश्चमहाबलः ।पादपैःपुष्पिताग्रैश्चहन्यमानो न कम्पते ।।।।

Transliteration

prāṃśubhir giriśṛṅgaiś ca śilābhiś ca mahābalaḥ | pādapaiḥ puṣpitāgraiś ca hanyamāno na kampate ||

Translation

उंच पर्वतशिखरे, शिळा आणि फुलांनी बहरलेल्या शेंड्यांच्या वृक्षांनी वारंवार आघात केला तरी तो महाबली किंचितही डगमगला नाही।

Word by Word

• प्रांशुभिः: lofty/tall
• प्रांशुभिः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: प्रांशु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; गिरिशृङ्गैः इत्यस्य विशेषणम्

• गिरिशृङ्गैः: with mountain-peaks
• गिरिशृङ्गैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: गिरि + शृङ्ग (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (गिरेः शृङ्गम्)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (and)

• शिलाभिः: with rocks
• शिलाभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: शिला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (and)

• महाबलः: the mighty one
• महाबलः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा + बल (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि (महद् बलम् यस्य)

• पादपैः: with trees
• पादपैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: पादप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• पुष्पिताग्रैः: with blossoming tops
• पुष्पिताग्रैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: पुष्पित + अग्र (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय (पुष्पितम् अग्रं येषाम्) पादपैः इत्यस्य विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (and)

• हन्यमानः: being struck
• हन्यमानः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √हन् (धातु)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present passive participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; महाबलः इत्यस्य विशेषणम्

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (not)

• कम्पते: shakes/trembles
• कम्पते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कम्प् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपदम्

Context

Though Kumbhakarna was hit with lofty mountain peaks and trees with blossoms at crests, he was not shaken.

Characters & Entities

• Kumbhakarṇa
• Vānara forces (implied as attackers)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Steadfastness under attack: endurance and composure in crisis are treated as marks of disciplined strength.

What is the narrative situation?

The vānara warriors hurl massive natural weapons at Kumbhakarṇa, but he remains unshaken.

Which character virtue is emphasized?

Fortitude (dhairya) and physical invulnerability.