Sarga 123

Verse 1

प्रतिप्रयातेकाकुत्स्थेमहेन्द्रःपाकशासनः ।अब्रवीत्परमप्रीतोराघवंप्राञ्जलिंस्थितम् ।।।।

काकुत्स्थ निघून गेल्यावर, पाकशासन महेंद्र अत्यंत प्रसन्न होऊन, हात जोडून उभ्या असलेल्या राघवाशी बोलला।

Verse 2

अमोघंदर्शनंराम तवास्माकंनरर्षभ ।प्रीतियुक्ताःस्मतेनत्वंब्रूहियन्मनसेप्सितम् ।।।।

हे राम, नरश्रेष्ठा! तुझे दर्शन आम्हांस अमोघ व मंगलमय आहे. आम्ही त्याने आनंदित झालो आहोत; म्हणून तुझ्या मनातील अभिलाषा सांग.

Verse 3

एवमुक्तोमहेन्द्रेणप्रसन्नेनमहात्मना ।सुप्रसन्नमनाहृष्टोवचनंप्राहराघवः ।।।।

प्रसन्न महात्मा महेंद्राने असे म्हटल्यावर राघवाचे मन अत्यंत प्रसन्न व हर्षित झाले; तेव्हा तो असे वचन बोलला.

Verse 4

यदिप्रीतिस्समुत्पन्नामयितेविबुधेश्वर ।वक्ष्यामिकुरुमेसत्यंवचनंवदतांवर ।।।।

हे विबुधेश्वरा, माझ्याविषयी तुझी खरी प्रीती उत्पन्न झाली असेल—हे वचनश्रेष्ठा—तर मी माझी विनंती सांगतो; माझे वचन सत्य कर.

Verse 5

ममहेतोःपराक्रान्तायेगतायमसादनम् ।तेसर्वेजीवितंप्राप्यसमुततिष्ठन्तुवानराः ।।।।

जे वानर माझ्यासाठी पराक्रमाने लढून यमसदनास गेले आहेत, ते सर्व पुन्हा जीवन प्राप्त करून उठून उभे राहोत।

Verse 6

मत्कृतेविप्रयुक्तायेपुत्रैर्दारैश्चवानराः ।तान्प्रीतमनसःसर्वान्द्रष्टुमिच्छामिमानद ।।।।

हे मानद! माझ्यामुळे जे वानर पुत्रांपासून व पत्नींपासून विरक्त झाले, त्या सर्वांना मी प्रसन्न मनाने पाहू इच्छितो।

Verse 7

विक्रान्ताश्चापिशूराश्च न मृत्युंगणयन्ति च ।कृतयत्नाविपन्नाश्चजीवयैनान् पुरन्दर ।।।।

ते पराक्रमी व शूर होते; मृत्यूची ते पर्वा करीत नसत. सर्वतोपरी प्रयत्न करून ते आपत्तीत पडले—हे पुरंदर, यांना पुन्हा जीवदान द्या।

Verse 8

मत्प्रियेष्वभिरक्ताश्च न मृत्युंगणयन्तिये ।त्वत्प्रसादात्समेयुस्तेवरमेतमहंवृणे ।।।।

जे माझ्या प्रिय कार्यांत अनुरक्त होऊन मृत्यूची पर्वा करीत नव्हते, ते तुझ्या प्रसादाने परत येवोत—हाच वर मी निवडतो।

Verse 9

नीरुजोनिर्व्रणांश्चैवसम्पन्नबलपौरुषान् ।गोलाङ्गूलांस्तथैवर्क्षांन्द्रष्टुमिच्छामिमानद ।।।।

हे मानद, मला त्या दीर्घपुच्छ वानरांना व अस्वलांना निरोग, निर्व्रण आणि पुन्हा बल-पराक्रमाने संपन्न झालेले पाहावयास आहे।

Verse 10

अकालेचापिपुष्पाणिमूलानि च फलानि च ।नद्यश्चविमलास्तत्रतिष्ठेयुर्यत्रवानराः ।।।।

वानर जिथे राहतील तिथे ऋतुबाह्य काळातही फुले, मुळे व फळे उत्पन्न होवोत, आणि तेथे निर्मळ नद्या वाहोत।

Verse 11

श्रुत्वातुवचनंतस्यराघवस्यमहात्मनः ।महेन्द्रःप्रत्युवाचेदंवचनंप्रीतिसंयुतम् ।।।।

महात्मा राघवाचे वचन ऐकून महेंद्राने प्रीतियुक्त होऊन प्रत्युत्तरार्थ हे वचन सांगितले।

Verse 12

महानयंवरस्तातयस्त्वयोक्तोरघूत्तम ।वदिर्मयानोक्तपूर्वं च तस्मादेतद्भविष्यति ।।।।

तात, रघुकुलश्रेष्ठा! तू मागितलेला हा वर महान आहे. मी यापूर्वी यास नकार दिलेला नाही; म्हणून हे नक्कीच घडेल।

Verse 13

समुत्तिष्ठन्तुतेसर्वेहतायेयुधिराक्षसैः ।ऋक्षाश्चसहगोपुच्छैर्निकृत्ताननबाहवः ।।।।

रणात राक्षसांनी मारलेले ते सर्व उठून उभे राहोत—लांब शेपटीचे वानर आणि ऋक्षही, ज्यांचे मुख व बाहू छिन्न झाले होते।

Verse 14

नीरुजोनिर्व्रणाश्चैवसम्पन्नबलपौरुषाः ।समुत्थास्यन्तिहरयस्सुप्तानिद्राक्ष्येयथा ।।।।

हरयः वेदनारहित, व्रणरहित, पुन्हा बल व पौरुषाने संपन्न होऊन उठतील—जसे झोप संपल्यावर झोपलेले जागे होतात।

Verse 15

सुहृद्भिर्बान्धवैश्चैवज्ञातिभिःस्वजनेन च ।सर्वएवसमेष्यन्तिसम्युक्ताःपरयामुदा ।।।।

सुहृद, बांधव, ज्ञाती आणि स्वजनांसह—सर्वजण पुन्हा एकत्र येतील, परम आनंदाने संयुक्त होतील।

Verse 16

अकालेपुष्पशबलाःफलवन्तश्चपादपाः ।भविष्यन्तिमहेष्वास नद्यश्चसलिलायुताः ।।।।

हे महाधनुर्धर! अकाळीही वृक्ष पुष्पांनी नटतील व फळांनी युक्त होतील, आणि नद्याही जलाने परिपूर्ण होतील।

Verse 17

सव्रणैःप्रथमंगात्रैरिदानींनिर्व्रणैस्समैः ।ततस्समुत्थितास्सर्वेसुप्त्वेवहरियूथपाः ।।।।बभूवुर्वानरास्सर्वेकिंन्वेतदितिविस्मिताः ।

जे देह प्रथमं व्रणयुक्त होते, ते आता समरूपाने निर्व्रण व पूर्ण झाले। मग सर्व हरियूथपती जणू झोपून जागे झाले तसे उठून उभे राहिले। सर्व वानर ‘हे काय?’ असे म्हणत विस्मित झाले।

Verse 18

काकुत्स्थंपरिपूर्णार्थंदृष्टवासर्वेसुरोत्तमाः ।।।।अब्रुवन्परमप्रीतास्स्तुत्वारामंसलक्ष्मणम् ।

काकुत्स्थांचे कार्य पूर्ण झालेले पाहून सर्व श्रेष्ठ देव अत्यंत प्रसन्न झाले. त्यांनी लक्ष्मणासह श्रीरामांची स्तुती करून मग असे म्हणाले.

Verse 19

गच्छायोध्यामितोराजन्विसर्जय च वानरान् ।।।।मैथिलींसान्त्वयस्वैनामनुरक्तांयशस्विनीम् ।

हे राजन्, येथून अयोध्येला जा आणि वानरांना निरोप दे. तसेच तुझ्यावर अनुरक्त, यशस्विनी मैथिलीला धीर देऊन तिचे मन शांत कर.

Verse 20

भ्रारातरंभरतंपश्यत्वच्छोकाद्व्रतचारिणम् ।।।।शत्रुघ्नं च महात्मानंमात्रूःसर्वाःपरन्तप ।अभिषेचयचात्मानंपौरान्गत्वाप्रहर्षय ।।।।

हे परंतप! तुझ्या शोकामुळे व्रताचरण करणारा, क्षीण झालेला भाऊ भरत पाहा; महात्मा शत्रुघ्न व सर्व माता यांनाही पाहा। आता स्वतःचा अभिषेक करून घे आणि नगरवासियांकडे जाऊन त्यांना आनंदित कर।

Verse 21

भ्रारातरंभरतंपश्यत्वच्छोकाद्व्रतचारिणम् ।।6.123.20।।शत्रुघ्नं च महात्मानंमात्रूःसर्वाःपरन्तप ।अभिषेचयचात्मानंपौरान्गत्वाप्रहर्षय ।।6.123.21।।

हे परंतप! तुझ्या शोकामुळे व्रताचरण करणारा, क्षीण झालेला भाऊ भरत पाहा; महात्मा शत्रुघ्न व सर्व माता यांनाही पाहा। आता स्वतःचा अभिषेक करून घे आणि नगरवासियांकडे जाऊन त्यांना आनंदित कर।

Verse 22

एवमुक्त्वासहस्राक्षोरामंसौमित्रिणासह ।विमानैःसूर्यसङ्काशैर्ययौहृष्टःसुरैःसह ।।।।

असे बोलून सहस्राक्ष इंद्र, सौमित्रि (लक्ष्मण) सहित रामाशी बोलून, हर्षित होऊन देवांसह सूर्यसदृश तेजस्वी विमानांनी निघून गेला।

Verse 23

अभिवाद्य च काकुत्स्थ: सर्वांस्तांस्त्रिदशोत्तमान् ।लक्ष्मणेनसहभ्रात्रावासमाज्ञापयत्तदा ।।।।

तेव्हा काकुत्स्थ श्रीरामांनी त्या सर्व देवोत्तमांना प्रणाम करून, भ्राता लक्ष्मणासह सैन्याला आपापल्या निवासस्थानी परत जाण्याची आज्ञा केली।

Verse 24

ततस्तुसालक्ष्मणरामपालितामहाचमूर्हृष्टजनायशस्विनी ।श्रियाज्वलन्तीविरराजसर्वतोनिशाप्रणीतेवहिशीतरश्मिना ।।।।

यानंतर राम-लक्ष्मणांनी रक्षित ती विशाल सेना, हर्षित जनांनी परिपूर्ण व यशस्विनी, श्रीसमृद्धीने तेजस्वी होऊन सर्वत्र अशीच शोभून दिसली—जशी शीतरश्मी चंद्राने रात्र उजळून निघते।