Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 123, Shloka 11
इन्द्रवरदानम् / Indra Grants Boons: Restoration of the Vanara Host
Devanagari script
श्रुत्वातुवचनंतस्यराघवस्यमहात्मनः ।महेन्द्रःप्रत्युवाचेदंवचनंप्रीतिसंयुतम् ।।।।
Transliteration
śrutvā tu vacanaṃ tasya rāghavasya mahātmanaḥ | mahendraḥ pratyuvācedaṃ vacanaṃ prītisaṃyutam ||
Translation
महात्मा राघवाचे वचन ऐकून महेंद्राने प्रीतियुक्त होऊन प्रत्युत्तरार्थ हे वचन सांगितले।
Word by Word
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootśru (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund), 'having heard'
तुthen/indeed
तु:
Sambandha (particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (contrast/emphasis)
वचनम्speech, words
वचनम्:
Karma (कर्म/object of śrutvā)
TypeNoun
Rootvacana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
राघवस्यof Rāghava
राघवस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootrāghava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
महात्मनःof the great-souled
महात्मनः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahātman (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-प्रातिपदिक (महान् आत्मा यस्य); पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; qualifies rāghavasya
महेन्द्रःMahendra (Indra)
महेन्द्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahendra (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (महान् इन्द्रः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रत्युवाचreplied
प्रत्युवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootprati-ū-vac (धातु)
Formलिट्/परस्मैपद-परिपूर्णभूत (Perfect) रूप; प्रथमपुरुष, एकवचन
इदम्this
इदम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-विशेषण, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifies vacanam (understood)
वचनम्speech
वचनम्:
Karma (कर्म/object of pratyuvāca)
TypeNoun
Rootvacana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रीतिसंयुतम्joined with joy
प्रीतिसंयुतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprīti + saṃyuta (प्रातिपदिके)
Formतत्पुरुष: प्रीत्या संयुतम्; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifies vacanam
Context
Hearing high souled Raghava's words, Mahendra in turn replied as follows.
Characters & Entities
R
Rāghava (Rāma)M
Mahendra (Indra)FAQs
Dharma is affirmed by higher powers: Indra’s pleased response signals that righteous intent—seeking others’ welfare—is worthy of support.
Indra responds after hearing Rāma’s request for boons benefiting the Vānara allies.
Prīti and anugraha (benevolent grace): Indra responds with goodwill toward Rāma’s dharmic request.