HomeRamayanaBala KandaSarga 37Shloka 28
Previous Verse
Next Verse

Shloka 28

कुमारसम्भवः—गङ्गायां तेजोनिक्षेपः

The Birth of Kumāra/Skanda and the Deposition of Śiva’s Energy through Gaṅgā

प्रादुर्भूतं तत: क्षीरं कृत्तिकानामनुत्तमम् ।।1.37.28।।षण्णां षडाननो भूत्वा जग्राह स्तनजं पय:।

prādurbhūtaṁ tataḥ kṣīraṁ kṛttikānām anuttamam || 1.37.28 ||

ṣaṇṇāṁ ṣaḍ-ānano bhūtvā jagrāha stanajaṁ payaḥ |

त्यानंतर कृत्तिकांमध्ये अनुपम क्षीर प्रकट झाले. तो षडानन होऊन सहाजणींच्या स्तनांतून वाहणारे दूध ग्रहण करू लागला।

प्रादुर्-भूतम्manifested
प्रादुर्-भूतम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रादुस् (अव्यय/उपसर्गसदृश) + भू (धातु) → भूत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्तम् (क्त); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘manifested/appeared’ (qualifying क्षीरम्)
ततःthen
ततः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रमवाचक-अव्यय
क्षीरम्milk
क्षीरम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
कृत्तिकानाम्of the Kṛttikās
कृत्तिकानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootकृत्तिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्
अनुत्तमम्unsurpassed/excellent
अनुत्तमम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनुत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying क्षीरम्)
षण्णाम्of six
षण्णाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootषष् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; संख्या-विशेषणम् (of six)
षड्-आननःthe six-faced one
षड्-आननः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootषष् (संख्या) + आनन (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समासः (षड् आननानि यस्य); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund): ‘having become/assuming’
जग्राहtook/received
जग्राह:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formलिट्-लकारः (perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
स्तन-जम्born from the breast
स्तन-जम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्तन (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (स्तनात् जातम्); नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying पयः)
पयःmilk
पयः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

Then excellent milk surged in the breasts of krittikas. Assuming six mouths, he sucked the milk.

S
Skanda/Kumāra (Ṣaḍānana)

FAQs

Dharma is nurturing care: the community (the six Kṛttikās) sustains the one entrusted to them, illustrating protection of the vulnerable as a righteous obligation.

Milk miraculously manifests in the Kṛttikās, and the child assumes six faces to nurse from all six at once.

Maternal compassion and generosity: the Kṛttikās provide nourishment without rivalry or withholding.