HomeRamayanaBala KandaSarga 37Shloka 23
Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

कुमारसम्भवः—गङ्गायां तेजोनिक्षेपः

The Birth of Kumāra/Skanda and the Deposition of Śiva’s Energy through Gaṅgā

तं कुमारं ततो जातं सेन्द्रास्सह मरुद्गणा:।।1.37.23।।क्षीरसंभावनार्थाय कृत्तिकास्समयोजन्।

taṃ kumāraṃ tato jātaṃ sendrāḥ saha marudgaṇāḥ | kṣīra-saṃbhāvanārthāya kṛttikāḥ samayojaan || 1.37.23 ||

नंतर कुमार जन्मला; इंद्रासह देवांनी मरुद्गणांसह, त्याचे क्षीरपानाने पालन व्हावे म्हणून कृत्तिकांना नेमले.

तम्him/that (boy)
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्; सर्वनाम (pronoun)
कुमारम्the boy (Kumāra)
कुमारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकुमार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
ततःthen/thereafter
ततः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्ययम्; काल/क्रमवाचक-अव्यय (temporal/sequence adverb)
जातम्born
जातम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootजन् (धातु) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्तम् (क्त); नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘born’ (past passive participle)
स-इन्द्राः(the gods) with Indra
स-इन्द्राः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formउपपद-समाससदृश-योगः ‘स’ (सह) + इन्द्राः; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
सहtogether with
सह:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्ययम्; सहार्थक-निपात (particle meaning ‘together with’)
मरुत्-गणाःhosts of Maruts
मरुत्-गणाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (मरुतां गणाः); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
क्षीर-संभावन-अर्थायfor the purpose of nursing with milk
क्षीर-संभावन-अर्थाय:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootक्षीर (प्रातिपदिक) + सम्भावन (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी-विभक्तिः, एकवचनम्; प्रयोजनवाचक-चतुर्थी (dative of purpose): ‘for the purpose of …’; समासः: (क्षीरस्य सम्भावना) इति षष्ठी-तत्पुरुषः + (तस्य अर्थः) इति तत्पुरुषः
कृत्तिकाःthe Kṛttikās
कृत्तिकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकृत्तिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
सम्-अयोजन्arranged/appointed
सम्-अयोजन्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootयुज् (धातु)
Formलङ्-लकारः (imperfect/past), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; उपसर्गः: सम्

O tiger among men, O scion of the Raghus! Then onwards gold which is effulgent like fire, became well-known as Jatarupa (pure form). The grass, shrubs, creepers and trees of that forest looked golden.

K
Kumāra (Skanda)
I
Indra
M
Maruts

FAQs

Dharma appears as collective responsibility: the devas ensure proper care for the newborn, showing that righteous order includes protection and nurturing of the vulnerable.

After Kumāra’s birth, Indra and the Maruts coordinate care by assigning the Kṛttikās as his nurses.

The devas’ foresight and guardianship—organized, cooperative protection in service of a larger cosmic purpose.